ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Παρασκευή, 2 Σεπτεμβρίου 2016

Η Σμύρνη λίγα χρόνια πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή - Smyrna a few years before the Asia Minor Catastrophe

Σμύρνη: Προκυμαία

Smyrna: Quay

Σμύρνη: Προκυμαία

Smyrna: Quay

Πανόραμα της Σμύρνης με πλοία στο λιμάνι

Smyrna Panorama with ships in harbor


Πανόραμα της Σμύρνης

Smyrna Panorama


Σμύρνη: Κεφαλή του κόλπου

Smyrna: Head of the Gulf


Σμύρνη: Μια άποψη της πόλης από το όρος Πάγος

Smyrna: A view of the city from Mt. Pagus


Σμύρνη: Το γεφύρι των Καραβανιών

Smyrna: Bridge of  [Caravano] the Caravans


Σμύρνη: Τάφος του Αγίου Πολυκάρπου στο όρος Πάγος

Smyrna: Tomb of Saint Polycarpus on Mt. Pagus

Στο Όρος Τμώλος κοντά στη Σμύρνη-ελληνική εκκλησία

On mount  Mount Tmolus,
, [Manissa] near Smyrna- Greek  church

Πηγή - Source: The Blatchford Collection of Photographs: Jafet library at the University of Beirut Lebanon

Τετάρτη, 24 Αυγούστου 2016

«Θρήνος της Κύπρου»: Ένα αφηγηματικό ποιήμα για τη κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους το 1570 - 1571




 Στη σειρά των δημοτικών ιστορικών ποιημάτων της Κύπρου, με λόγια κάπως μορφή ανήκει και ο «Θρήνος της Κύπρου», αποτελούμενος από 906 δεκαπεντασύλλαβους στίχους ομοιοκατάληκτους κατά ζεύγη. Θέμα του ποιήματος είναι η κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους το 1570 - 1571 που ο ποιητής περιγράφει με συγκλονιστικές εικόνες τη μεγάλη τραγωδία της καταστροφής του νησιού. Ο ποιητής παραμένει άγνωστος και ανώνυμος, όμως ο Σίμος Μενάδρος (Κύπριος πανεπιστημιακός, συγγραφέας, ποιητής και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών) που δημοσίευσε το 1901 μεγάλο τμήμα του αφηγητικού ποιήματος εκφράζει την άποψη ότι ο συνθέτης του έργου είναι ο Σολομών Ροδινός. Την άποψη αυτή υοιθετεί και ο ο διαπρεπής ιστορικός της Κύπρου, Θεόδωρος Παπαδόπουλος.
Το πολυστιχότατο τούτο ποίημα - με τις δραματικές του λεπτομέριες που ο δημιουργός του τις έζησε και ήταν μάρτυρας των γεγονότων, τόσο στη Λευκωσία όσο και στην Αμμόχοστο, θεωρήθηκε, παρ' όλες τις τεχνικές του ατέλειες, τις επαναλήψεις και τις περιττολογίες του, σαν ένα ζωντανό αφηγηματικό ντοκουμέντο, σαν ένα ιστορικό χρονικό που ρίχνει άπλεστο φως στα τραγικά γεγονότα της αρπαγής της Κύπρου από τους Τούρκους.


Θρήνος της Κύπρου

Πού θθε ννα δη, να λυπηθή, να κλάψη, να θρηνήση
της Κύπρου τους παραδαρμούς ας έλθη ν' αργροικήση.
Ο Τούρκος σαν ακάθετον ΄ς την Πόλιν 'ς το σκαμνίν του,
της Κύπρου ενθυμήθηκεν κι είπεν πως εν δική του.
Έκραξεν τους παχιάδες του, κονσέλιον να ποίση,
έκραξεν και τον κόνσολον, για να τον ερωτήση.
Λέγει τ', «αυθέντη κόνσολε, τούτο θέλω να ποίσης,
της Κύπρου το καστέλλιν της για να μου το χαρίσης».
Ο κόνσολος, ως φρόνιμος, φρόνιμ' απηλογήθην,
κλιστήν είχεν την κεφαλήν ως κάτω εις τα στήθη.
Λέγει τ', «αφέντη βασιλεύ Ανατολής και Δύσης,
εσύ μπορείς με πόλεμον τον κόσμον να ορίσης· 
εγώ δούλος ευρίσκομαι χώρας της Βενετίας».
Μοναύτα 'κλίνεν κεφαλήν, απίσω να γυρίση,
κι ο βασιλεύς εννοιάζετο τούτο πώς να ποίση.
«Να γράψω», λε, «'ς τον πάιλον, για να με το χαρίση,
κι αν δεν εστέρξη το λοιπόν, θέλω να πολεμήσειν».
Γραφήν στέλλει 'ς στην Βενετιάν, ευθύς υπά' μαντάτον,
η Βενετία την γραφήν ογιαβάζει κι εγροικάτον.
Ευθύς του αποκρίνεται ό,τι μπορεί να ποίση,
κι έστειλεν την αρμάδαν του την Κύπρον να βλεπήση.
Τότες ο Τούρκος έκαμεν φουσάτ' ανδρειωμένον,
'ς στον Φοίνικαν απέσωσεν καλά αρματωμλενον.
Μίαν φρεάδαν έστειλε, διά να ξωβικλήση,
αν εύρ' βρεάδαν στον γιαλόν, εδώ να μην πατήση,
κι αν ίσως και να μην εύρη, σύντομα να γυρίση,
να φέρη την αρμάδα του για να την πολεμήση·
να 'λθη 'ς την Κύπρον το τουρκίν, πολλά κακά να ποίση,
τα τιμημέν' ανδρόγυνα να τα αποχωρίση,
της μάνες τες αγκαρδιακές να κάψη, να φλογίση,
να τις ποτίση τες πικριές και να τες μαρτυρήση,
πικριά νά 'ναι 'ς τον ύπνον των κι, όταν θέλουν ξυπνήσειν,
να τρέχουσιν τ' αμμάτια των, σαν την μεγάλην βρύσιν,
με λύπες κι αναστεναγμούς νά 'χουσι την ζωήν τους,
καλήν καρδιάν να μην έχουν 'ς το φαν τους για 'ς το πγείν τους
και νάχουν τούτον τον καμόν πατέρες και μητέρες,
άλλοι να χάννουν τους υιούς και άλλοι τες θυγατέρες.
Μα τούτον ήταν εκ Θεού κι ακούσατε τίντά' τον:
Χρόνον έλαμνεν ο σεισμός κι η γη χαμ' εβρικάτον,
η θάλασσα 'ταράττετο, δεν ξευρουσιν τίντά' τον,
καθώς φαίνονται 'ς τες γραφές σημαία των γραμμάτων.
Σημείον ήταν δυνατόν, κανείς δεν το 'φφοράτον
να 'ν έξαφνα 'τζι να φανή του Τούρκου το φουσάτον.
Οι χώρες όλες έτρεμαν, η Βανετιά 'φοβάτον,
η Κύπρος η καλότυχη ανέννοιαστη 'κοιμάτον,
δεν ξεύρει πως για λλόγου της ήτον ετοιμασμένον,
του Τούρκου το φουσάτον του κι έρχετ' αγριωμένον.
Έναν μαντάτον έφθασεν 'κ της Βενετιάς τα μέρη,
κι ήλθεν εδώ κι απέσωσεν Σάββατον μεσημέριν·
έτζι εγράφεν το χαρτίν πόδωσεν το μαντάτον, 
«βλέπηθου, Κύπρος, κι έρχεται του Τούρκου το φουσάτον».
Όλες οι χώρες χαίρονται, Πόλις παραδιαβάζει
η Κύπρος η κακότυχη 'σφαλίσθην και στενάζει.
Όσον να πάγη μήνυμαν και να στραφή μαντάτον
ο Τούρκος εκοντόφθασεν 'ς την Πάφον κι εβρυκάτον.
Με φούργιαν εκατέβαιννεν εκείνον το φουσάτον,
κι η Κύπρος η κακότυχη ποττέ δεν το 'φφοράτον·
εδάκκαννεν τα χέργια του, αίματα 'πολομούσαν,
η θάλασσα ταράττετον, τα όρ' αντιδονούσαν.
Έναν καγίκιν έλαχεν του Κάβου, του Ροντάκη.
'ς την πόσταν ήταν καταυτού χωσμένον μες ς' τ' αργάκιν,
και πρόσωπον εποίκασιν κοντά 'ς το παραγιάλιν
κι έβλεπαν την αρμάδαν του έξω να μην την βγάλη.
Ήλθασιν κ'  αραχτήκασιν ως κάτω στ' Ακρωτήριν
και έβγησαν κι εκάψασιν εκεί το μοναστήριν,
τον Άγιον Νικόλαον οπού 'ναι φορντιστήριν,
που 'τάγιζεν ξένους και φτωχούς κι όλον το παναγύριν.
Αρμένισεν κι εγύρευσεν 'ς την Λεμεσόν να πγιάση,
και ο Ροντάκης βιστουρά και φεύγει όπου φθάση.
Κινούν και κατεβαίννουσιν όλον το παραγιάλιν
και στέκουνται με λογισμόν πού έχει να τους βγάλη.
Ο συνεσκάρδος έλαχε με την καβαλλαρίαν
κι ωσάν τους είδεν, έφυγεν με την μεγάλην βίαν
και εις την Χώραν έσωσεν, εμπήκεν κι εσφαλίσθην,
κι από τον φόβον τον πολλύν η όψις του εσβήσθην.
Απέσωσεν και έραξεν 'ς της Αλυκής τα μέρη,
Τετράδα ήταν δύσκολη, ημέρα μεσημέρι.
Τα κάτεργα ασπρίζασιν, σαν κάμπον χιονισμένον
και παρευθύς απέζευσαν, σαν λέονταν κακιωμένον.
Ως τα 'δασιν οι χριστιανοί βρίσκονται λλιωμένοι,
και παρευθύς ετρέξασιν προς την Φανερωμένην.
Γονατιστοί εππέσασιν, δάκρυα φορτωμένοι, 
κι εκλαίασιν οι άθλιοι με μιαν φωνήν καμένην:
«Κυρία, μήτερ του Χριστού και Δέσποινα παρθένη,
βοήθησε τους χριστιανούς, μηδέν πάσιν χαμένοι.
Αν κι είμεσθεν αμαρτωλοί όλοι κριματισμένοι,
ζητούμεν τώρα να ΄μεσθεν όλοι συμπαθησμένοι.
Ως άνθρωποι επταίσαμεν και είμεσθεν πταισμένοι
τούτην την ώραν ήμεσθεν όλοι μετανωμένοι.
Δέσποινα, μήτηρ του Χριστού, Δέσποινα και παρθένη,
με την παράκλησιν την σην νά 'μασθαν φυλαγμένοι,
τες αμαρτίες τες πολλές, πόχομεν καμωμένες,
με το πολύ του έλεος νά 'ναι συγχωρημένες· 
πολλές είναι και αμέτρητες και ας τες συμπαθήση, 
κλαίγομεν πως επταίσαμεν δια να μας συγχωρήσει».
Η δε παρθένος Δέσποινα μπροστά εις τον Δεσπότην
παράκλησιν έκαμεν πολλήν δια την χριστιανότην· 
τα τάγματα τ' αγελλικά και πάντων των αγίων
γονατηστά ευρέθησαν εις χρόνον τε τον θείον,
παράκλησιν εποίησαν όλα εις τον Δεσπότην
Το πλάσμα του να λυπηθή, όλην την χριστιανότην 
και τ' αναμάρτητα παιδιά, δια να μην σκλαβωθούσιν
για να μην τ' ασεβήσουσιν και να απολεσθούσιν,
τα τρυφερά θιγάτρια τ' αρχόνταναγιωμένα,
για να μην τα μιάνουσιν και μείνουσιν φθαρμένα·
μετά δακρύων δέονται, πολλά παρακαλούσιν
τα τάγματα κι η Δέσποινα, τίποτε δεν ποιούσιν.
Και πάλιν η παντάνασσα προς τον υιόν της λέγει,
γονατιστή εστάθηκεν, αμέτρητα του κλάει.  
«Ω Δέσποινα, επίβλεψον γέροντες και παιδία,
μηδέν γενούν αιχμάλωτα και παν 'ς την απολείαν.
Το όνομά σου σέβονται και είναι πλάσματά σου,
άλλον Θεόν δεν μολογούν, ειμή το όνομά σου.
Εις τον σταυρόν ανέβηκες, υιέ μου, κι εκερφώθης
και έχυσες το αίμα σου, τον κόσμον σου να σώσης,
έλεβες τόσα βάσανα και όλα τα μαρτύρια,
να βγάλης τους πρωτόπλαστους από τα κολαστήρια.
Έκλινες 'πο τους ουρανούς και ήρθες και σαρκώθης,
την σάρκα μας εφόρεσες, για να μας 'λευτερώσης.»

συνεχίζεται


Κυριακή, 24 Απριλίου 2016

Η Κυριακή των Βαΐων ή της Ελιάς στην Κύπρο


Στην Κύπρο, η Κυριακή των Βαΐων λέγεται Κυριακή της Ελίας. Ονομάζεται έτσι επειδή υπάρχει το παγκύπριο έθιμο να μεταφέρονται στις εκκλησίες κλαδιά από ελιά για να αγιασθούν μέσα στους ναούς μέχρι την ημέρα της Αναλήψεως του Χριστού. Αφού αγιασθούν και ξερανθούν μέσα στις εκκλησίες για 50 τόσες μέρες, τα φύλλα της ελίας χρησιμοποιούνται για το «κάπνισμα», δηλαδή το θυμίαμα του σπιτιού και άλλων χώρων, καθώς και για τα μέλη της οικογένειας καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. Πιστεύεται ότι ο καπνός της αγιασμένης ελιάς ξορκίζει το κακό.



 Σε μερικές περιπτώσεις όπως στο χωριό Άγιος Μάμας Λεμεσού, κόβεται ολόκληρο δέντρο ελιάς που ανήκει στην εκκλησιαστική περιουσία, και μεταφέρεται στην εκκλησία. Απ' αυτό παίρνουν οι Χριστιανοί φύλλα για το ολόχρονο θυμιάτισμά τους. Σε άλλες περιπτώσεις, τα κλαδιά της ελιάς μεταφέρονταν στις εκκλησίες την Μεγάλη Πέμπτη και παρέμεναν εκεί για να αγιασθούν επί 40 μέρες μετά την Ανάσταση.

 Το έθιμο να στολίζονται οι εκκλησίες με κλάδους βαΐων καθιερώθηκε τον 9ο μ.Χ. αιώνα. Στην Κύπρο, όταν ο ιερέας διαβάζει το ευαγγέλιο της ημέρας στο προαύλιο της εκκλησίας, στο σημείο που αναφέρεται ότι «άλλοι δ' έκοπτον κλάδους από των δένδρων»,οι πιστοί κόβουν και πετούν μικρά κλαδιά ελιάς.

 Συνηθισμένο επίσης είναι και το έθιμο να κατασκευάζουν κατά την Κυριακή της Ελιάς μικρό σταυρό με δύο φύλλα ελιάς, τον οποίο στερεώνουν οι πιστοί στο στήθος τους. Σε διάφερες περιοχές της Κύπρου στερεώνουν ένα κλαδί ελιάς στην είσοδο του σπιτιού ή στα παράθυρα.


Δευτέρα, 7 Μαρτίου 2016

Οι Αποκριές στην Κύπρο: Σήκωσες · Μεταμφιέσεις · Σούσες


Στη Κύπρο οι Αποκριές λέγονται Σήκωσες. Ονομάστηκαν έτσι διότι κατά την περίοδο αυτή σηκώνουν τις μη νηστήσιμες τροφές από το φαγητό τους. Υπάρχουν οι μεγάλες Σήκωσες και οι μικρές Σήκωσες. Η πρώτη μεγάλη Σήκωση είναι η Σήκωση της Κρεατινής και η δεύτερη είναι η Σήκωση της Τυρινής. Η δε μικρές Σήκωσες είναι αυτή του Αγίου Φιλίππου (14 Νοεμβρίου) και αυτή των αποστόλων Πέτρου και Παύλου (29 Ιουνίου) όταν λήξει η νηστεία που αρχίζει από την ημέρα των Αγίω...ν Πάντων η οποία είναι κινητή εορτή.
Στην Κύπρο επίσης δεν υπάρχουν δυο ψυχοσάββατα αλλά τέσσερα. Το Ψυχοσάββατο μετά τη λεγόμενη Τσικνόπεφτην ονομάζεται πρώτο ψυχοσάββατο και είναι αφιερωμένο στις ψυχές των πεθαμένων ενώ το δεύτερο είναι αφιερωμένο στους ιερομένους. Ακολουθεί το τρίτο Ψυχοσάββατο που είναι για τους σκοτομένους (αυτούς που βρήκαν βιαίο θάνατο). Το τέταρτο γίνεται το Σάββατο προ της Πεντηκοστής.
Η πρώτη Σήκωση, που γίνεται κατά την Κυριακή μετά το πρώτο Ψυχοσάββατο, λέγεται της κρεατινής γιατί τα εδέσματα αποτελούνται κατ' εξοχήν από κρέατα. Το δεύτερο συμπόσιο γίνεται κατά την Κυριακή μετά το δεύτερο Ψυχοσάββατο η οποία λέγεται Κυριακή της Τυρινής, διότι δεν επιτρέπονται τα κρέατα, αλλά παρασκευάσματα από γάλα. Κύριο φαγητό είναι τα μακαρόνια που συνδέονται με τη λέξη μακαρκά και τρώγονται για να μακαριστούν (συγχωρεθούν) οι νεκροί.
Συνέχεια του συμποσίου της Τυρινής θεωρείται το συμπόσιο της Καθαράς Δευτέρας, αφού συνεχίζονται τα ίδια έθιμα και κατ' εξοχήν οι ματαμφιέσεις. Μετά την Καθαρά Δευτέρα έρχεται το τρίτο Ψυχοσάββατο, αφιερομένο στους σκοτομένους ενώ η Μεγάλη Σαρακοστή έχει ήδη αρχίσει.


 
Εκείνο, όμως, που αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό των Αποκριών είναι οι μεταμφιέσεις, οι οποίες στην Κύπρο λέγονται μάσκες (από το λατινικό masca). Παλαιότερα οι μεταμφιεσμένοι μαύριζαν το πρόσωπο με καβουρνιασμένο σιτάρι (πράγμα που φανερώνει τη σχέση των καρναβαλιών με τη γεωργία), ή με αιθάλη (καπνιά) της κατσαρόλας και του τηγανιού. Επίσης έβαζαν στο πρόσωπό τους μια κουρούκλα ή προβειές και άφηναν μόνο τη μύτη, τα μάτια και το στόμα να φαίνονται. Αυτό, βέβαια, γινόταν προτού αρχίσει η κατασκευή των σημερινών μασκών από χαρτόνι ή πλαστικό. Παλαιότερα μεταφιέζονταν συνήθως οι άντρες, οι οποίοι ντύνονταν πολλές φορές με γυναικείες παραδοσιακές ενδυμασίες. 'Οταν όμως τύχαινε να μεταμφιέζονται και γυναίκες, συνήθως ντύνονταν με ανδρικές παραδοσιακές ενδυμασίες. Το αντίθετο στη μαγεία διαδραματίζει μαγάλο ρόλο. Έτσι και οι ματαμφιεσμένοι αλλάζουν το φύλο τους για να επιτύχει ο μαγικός σκοπός τους, που είναι η εκδίωξη των πονηρών πνευμάτων της φύσης, που φεύγουν τον χειμώνα κι έτσι προάγεται η βλάστηση κατά την άνοιξη.


Κατά τις Αποκριές, τα κορίτσια συγκετρώνονταν από νωρίς στο λεγόμενο παλάτιν ή δίχωρον (σπίτι με νευκάν[=κεντρική δοκό] και κάμαραν) για να σουστούν (κουνηθούν) στις σούσες (κούνιες, αρχ. αιώρες) και να τραγουδήσουν τραγούδια για τους αγαπημένους τους. Κατά το απόγευμα διαλύονταν και προσέρχονταν στο οικογενειακό μεγάλο συμπόσιο της Κρεατινής. Σε μερικά χωριά, όπως στην Κυθρέα, έστηναν τις σούσες στο ύπαιθρο, δε δέντρα. Με το έθιμο της σούσας (αιώρας) συνδέεται αρχαίος μύθος, σύμφωνα με τον οποίο η Ηριγόνη, κόρη του Ικάριου, κρεμάστηκε απελπισμένη από ένα δέντρο, όταν βρήκε νεκρό τον πατέρα της, που τον είχαν σκοτώσει οι κάτοικοι της Αττικής, στους οποίους είχε δώσει κρασί και μέθυσαν, αλλά αυτοί νόμισαν ότι τους είχε φαρμακώσει. Στον Ικάριο είχε διδάξει την καλλιέργεια του αμπελιού ο θεός του κρασιού Διόνυσος. Από το γεγονός αυτό καθιερώθηκε στην Αθήνα, κατά τη γιορτή των ανθεστηρίων, το έθιμο της αιώρας, κατά το οποίο τα κορίτσια κρέμονταν πάνω στα δέντρα. Ο συμβολισμός του εθίμου είναι η προαγωγή της βλάστησης κατά μαγικό τρόπο, όπως δηλαδή κινούνται τα κορίτσια πάνω στα δέντρα, έτσι να κινηθεί και η γη και να αποδώσει καρπούς. Σε μερικές περιοχές της Κύπρου στήνονταν την Ανάσταση (Πάφος), τα Φώτα μέχρι της Τυροφάγου (Αστρομερίτης), ή κατά τον αντίγαμον (χωριά της Ορεινής Λευκωσίας).




Παρασκευή, 5 Φεβρουαρίου 2016

Φάλια - Πάφος: το χωριό των τσιγγάνων

 
Η Φάλια (Φάλεια) είναι ένα απομακρυσμένο και ακατοίκητο χωριό στην επαρχία Πάφου. Μέχρι το 1974 ήταν κατοικημένο και στη τελευταία απογραφή το 1973, είχε 247 κατοίκους. Μετά την εισβολή οι κάτοικοι έφυγαν προς τη τουρκοκρατούμενη βόρεια πλευρά του νησιού και έτσι ερημώθηκε.
Σύμφωνα με το κράτος η Φάλια ταξινομείται ως τουρκοκυπριακό χωριό, αλλά από δυο περιηγητές που επισκέφθηκαν το χωρίο. ο ένας το 1888 και ο άλλος το 1918, μαθαίνουμε ότι οι κάτοικοι της Φάλιας δεν ήταν τουρκοκύπριοι αλλά τσιγγάνοι. Όχι μόνο αυτό αλλά μας περιγράφουν τις συνήθειές τους και την ενδυμασία τους.
O David George Hogarth βιβλίο του «Devia Cypria Notes of An Archaeological Journey in Cyprus in 1888», αναφέρει τα εξείς:
«Στο κέντρο του βουνού κάτω από τον Άγιο Φώτιο βρίσκεται η Φάλια, οι κάτοικοι της οποίας είναι τσιγγάνικης προέλευσης, εκτός εάν η κρίση μου είναι πολύ ελαττωματική. Κάνενα άλλο χωριό στην Κύπρο δεν εφανίζει το ίδιο περίεργο είδος, που είναι ιδιαίτερα αισθητό στις γυναίκες, που παρουσιάζονται, αν και μουσουλμάνες, όχι μόνο να είναι απαλλαγμένες από το φερετζέ, αλλά να αποτείνονται και να μιλούν ανοιχτά με έναν ξένο σε παρεία ανδρών. Έχω παρατηρήσει ένα ίσο βαθμό ελευθερίας μόνο στα απομακρυσμένα μουσουλμανικά χωριά της Καρπασίας, οι κάτοικοι της οποίας σίγουρα δεν είναι τουρκικής καταγωγής. Αυτές οι κυρίες της Φάλειας φορούν επίσης μια αφθονία από χρυσά στολίδια, μοναδικά στην Κύπρο. Τα πρόσωπα τόσο των άνδρών όσο και των γυναικών έχουν ακραία μελαψότητα, τα μαλλιά τους είναι κατάμαυρα, ωραία μύτη και χείλη, πολύ λαμπερά μάτια και τα αυτιά τους είναι μικρά. Υπάρχει μια μικρή ομοιότητα με τους Μαραθεύτες (κατοίκους της Μαραθάσας), που θεωρούνται από τους Κύπριους ότι είναι απόγονοι των Φοινίκων αποίκων, αλλά σε γενικές γραμμές η ομοιότητα είναι μάλλον με τον τύπο του τσιγγάνου με την οποία είμαστε εξοικειωμένοι στη Δύση».
Είκοσι χρόνια μετά επισκέφθηκε το χωριό ο George Jeffery και στο βιβλίο του «A description of the historic monuments of Cyprus. Studies in the archaeology and architecture of the island», μας πληροφορεί ότι «η Φάλια είναι ένα περίεργο χωριό του οποίου οι κάτοικοι έχουν πιστωθεί με τσιγγάνικη καταγωγή: σίγουρα φόνονταν να έχουν διαφορετικό χαρακτήρα και ενδυμασία από τους γείτονές τους κάποια λίγα χρόνια πίσω».
Θα ήταν καλό να σκεφτούμε λίγο και να λάβουμε υπόψη μας αυτές τις πληροφορίες γιατί αν το έπρατταν αυτό οι παππούδες μας, δεν θα τους «βαφτιζαν». όλους τουρκοκύπρους με τα συνακόλουθα αποτελέσματα που έχουμε σήμερα.
 


Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2015

Καπνιστομέρρεχα: 'Ενα εξαιρετικό παράδειγμα κυπριακής λαϊκής αργυροχοΐας



 Με την ονομασία καπνιστομέρρεχα εννοούμε  τα δύο σκεύη που σε παλαιότερες εποχές, εθεωρούντο από κάθε οικοκυρά απαραίτητα στο σπίτι της, το καπνιστήριν και η μερρέχα. Τα καπνιστομέρρεχα είναι χειροποίητα και αποτελούν μέρος της πλούσιας παράδοσης που έχει η Κύπρος στην τέχνη της αργυροχοΐας. Παρόλο που υπάρχουν και αγροτικά κέντρα που ειδικεύονται στην κατασκευή καπνιστομέρρεχων (Λεύκαρα), παλιά τα καλύτερα εργαστήρια συγκεντρώνονταν στις πόλεις, ιδιαίτερα στη Λευκωσία.


Τα δύο αυτά σκεύη, κατασκευασμένα από πολύτιμο ή ημιπολύτιμο μέταλλο για όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα για τέτοιου είδους αντικείμενα (συνήθως ασημένια) εσυνοδεύοντο και από παρόμοιο δίσκο. Εχρησιμοποιούντο για κάπνισμα (το ένα μέρος για κάρβουνα και το άλλο για φύλλα ελιάς) το καπνιστήριν, και ράντισμα με μυρωδικό (ροδόστεμμα ή ανθόνερο) η μερρέχα.


Η χρήση τους όμως γινόταν από την οικοκυρά μόνο κατά τη διάρκεια επισήμων τελετών. Παραδείγματος χάριν στην εκκλησία όταν ήταν «γιορτάρενα», όταν δηλαδή με γιορτή τιμούσε ιδιαίτερα κάποιον άγιο, κατά το γύρισμα του επιταφίου, σε γάμους και βαφτίσια, ή για να καλωσορίζει τους ξένους στο σπίτι της. Για το συνηθισμένο κάπνισμα (θυμίαμα) την ώρα του εσπερινού ή σε άλλες δευτερεύουσες περιπτώσεις, συνήθως η οικοκυρά χρησιμοποιούσε πήλινο καπνιστήριν και όχι το πολύτιμο που  διέθετε.


Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου 2015

Κυπριακά κεντήματα με κόκκινη σταυροβελονιά - Red cross stitch embroidery of Cyprus


Μια ιδιότυπη παραλλαγή κεντημάτων με κόκκινη σταυροβελονιά από τον 17ο μέχρι τον 19ο αιώνα, διαφέρει από τα άλλα κεντήματα της Κύπρου. Ως προς τη θεματολογία, τα υλικά και το χρώμα, αυτά μοιάζουν με ομάδα κεντημάτων των Ελληνικών νησιών, της Ιταλίας και της Ισπανίας, της ιδίας περίπου περιόδου. Το φίνο λινό ύφασμα που χρησιμοποιείται και η τοποθέτηση του κεντήματος στα κλινοσκεπάσματα και τους κρεβατόγυρους θυμίζουν τα αντίστοιχα λευκαρίτικα λευκά κεντήματα. Ωστόσο, διαφέρουν στο χρώμα και το είδος του κεντήματος: η κλωστή του κεντήματος είναι μετάξι πορφυρού χρώματος, οι βελονιές είναι σταυροβελονιά με μακρύ πόδι (long legged) και περαστή βελονιά (darning stitch), ενώ τα μοτίβα είναι εντελώς διαφορετικά από των άλλων κεντημάτων του νησιού και θυμίζουν νησιώτικα και ιταλικά πρότυπα. Συνήθως, ένα πλατύ συμμετρικό κλαδί διατρέχει τις άκρες του υφάσματος, ενώ φυτά που ανοίγουν σε κλαδιά, ιδιότυπες ανθρώπινες μορφές, ζώα ή πουλιά διακοσμούν το ύφασμα στη μέσα πλευρά του κεντήματος. Το είδος αυτό φτιαχνόταν κυρίως στο χωριό Λεύκαρα, αλλά και στο Καρπάσι. Το κέντημα με κόκκινη σταυροβελονιά αποδίδεται γενικά ως αντιπροσωπευτικό της Κύπρου, όμως στην Κύπρο την ίδια παραγνωρίζεται ακόμη και από τους μελετητές της πολιτιστικής παράδοσης του νησιού.

 

Bed cover of linen embroidered in silk, made in Lefkara, Cyprus, 17th -18th cen.
Λινό κλινοσκέπασμα κεντημένο με μετάξι, κατασκευασμένο στα Λεύκαρα, Κύπρος , 17ος - 18ος αί. 

A peculiar variant with red cross stitch embroideries from the 17th to the 19th century, differs from other embroidery styles of Cyprus. In theme, materials and color, it resembles the embroidery of the Greek islands, Italy and Spain, of about the same period. The fine linen cloth used and the placement of the embroidery on bedsheets and linen around the bed remind us of the respective Lefkara white embroidery. However, they differ in color and the type of embroidery: thread embroidery is deep silk purple, stitches are cross-stitch, long legged and darning stitch, while patterns are completely different from other embroidery styles of the island, reminiscent of Greek island and Italian standards.Typically, a wide symmetrical branch is at the edges of the fabric, while plants opened in branches, peculiar human figures, animals and birds adorn the fabric on the inside of the embroidery. This type of embroidery was mostly made in the village of Lefkara, but it was made to a lesser extent at the Karpas Peninsula as well. This red cross-stitch embroidery is generally attributed as representative of Cyprus, but in Cyprus itself it is overlooked even by scholars of the cultural tradition of the island.


Bed valance of linen embroidered in silk, Cyprus, 18th century.
Λινό κλινοσκέπασμα κεντημένο με μετάξι , Κύπρος, 18ος αι.


Linen embroidered in red silk. Cyprus,18th century.
Λινό κεντημένο με κόκκινο μετάξι. Κύπρος, 18ος αί.

Τετάρτη, 26 Αυγούστου 2015

Εις την Κρήτην - Δημήτρης Λιπέρτης




'Ήτανε νύχτα σκοτεινή, ολόβαθο σκοτάδι
που σκέπαζε την άμοιρη και ξακουσμένη Κρήτη,
κλάψες, καμοί και βάσανα, μαρτύρια του Άδη.
Από ψηλά ακουστήκανε εκεί στον Ψηλορείτη
τουφέκια βροντερόφωνα, απελπισιάς κατάρα.

Μέσα στην Κρήτη δεν μπορείς ναΰρης μιά φούχτα χώμα
να μην είναι από δάκρυα κ' αίματα ποτισμένο.
Αιματοβαφτιστήκανε κ' οι βράχοι της ακόμα,
κ' εκείνος που απέμεινε κουφάρι μαραμμένο,
θωρεί νεκρούς και κόκκαλα κάθε στιγμή μπροστά του,
'ρωτά για τον πατέρα του, την μάνα, τα παιδιά του.

Η γη της φαρμακώθηκε, χορτάρι δεν φυτρώνει,
γεννά τ' αγέρι στεναγμούς, τα δάση μαραμμένα
γερνούνε και ψυχομαχούν, πουλάκι δεν ζυγώνει
μοιρολογά από μακριά κυττάζει τρομαγμένα
κ' οι βρύσες με το μυστικό αυτό μουρμούρισμά τους
αφήνουν γογγητό βαθύ, ματώνουν τα νερά τους.

Τα αίματα που πήξανε στη γη τη χορτασμένη
κ' οι μαύροι οι αναστεναγμοί που η σκλαβιά γεννούσε
μες στο σκοτάδι τα βαθύ, σε ώρα ξεχασμένη,
εκεί που μόνο του Θεού το μάτι τα θορούσε
ανταμωθήκενε κρυφά, εδώκανε το χέρι
κ' έκαμαν όρκο στο Θεό πιστό να γίνουν ταίρι.

Πολύς καιρός επέρασε, καταραμένα χρόνια,
μα ξάφνου αστραπόβροντα, σεισμός, ανεμοζάλη·
σαλεύουνε τα θέμελα της γης, τα καταχθόνια,
και μιά φωνή από βαθιά ακούεται μεγάλη:
«Φύγε σκλαβιά, μεριάσετε κλάψες, καμοί χαθήτε,
η Λευτεριά γεννήθηκε, νεκροί αναστηθήτε».

Προβάλλει κόρη φωτερή, του Παραδείσου αχτίδα
κρατώντας εις τα χέρια της τα δάφνινα στεφάνια,
το όνειρο του Έλληνα, τη μόνη μας ελπίδα,
που τα φορούνε αδελφοί με τόση περηφάνεια
κι' ως Ηγεμόνα δέχουνται με δόξα και καμάρι
του Βασιλιά μας το παιδί, του Θρόνου μας βλαστάρι.

Η φύσις ελουλούδισεν, αρώματα σκορπίζει·
γιορτάζουν όλοι οι Έλληνες, αναγαλλιάζει η σφαίρα,
χαμογελά ο ουρανός, κάθε πουλί τονίζει
το μαγικό τραγούδι του, γιατί μιά θυγατέρα
πούταν στον Άδη, στης Τουρκιάς τα χέρια σκλαβωμένη,
έσπασε πια τα σίδερα και ζη λευτερωμένη.

Χαίρε, νησί μου ξακουστό, μαρτυρικό νησί μου,
κόρη πιστή της Μάνας μας, παιδί του Κοσιένα
με τόσες πόβαλες ευχές δέξου και τη δική μου.
Άμποτες νάρθη ο καιρός κ' εμείς καθώς εσένα
τέτοια γιορτή να κάνουμε, κ' ευθύς ας ξεψυχίσω
δεν είμαι σκλάβος, μα ποθώ ελεύθερος να ζήσω.

 Δημήτρης Λιπέρτης
Χαλαρωμένη Λύρα (1890)


Σάββατο, 21 Φεβρουαρίου 2015

Παραδοσιακές Ενδυμασίες της Κύπρου στο facebook - Traditional Costumes of Cyprus in facebook



 Έχω δημιουργήσει σελίδα στο facebook αφιερωμένη αποκλειστικά στις αυθεντικές παραδοσιακές ενδυμασίες της Κύπρου οι οποίες έχουν χαθεί και ξεχαστεί από καιρό. Αυτό που διακρίνει τις αυθεντικές ενδυμασίες της Κύπρου είναι η καλαισθησία, ο τέλειος συνδυασμός των χρωμάτων, και η αρχοντιά. Στην Κύπρο διακρίνουμε στην γυναικεία ενδυμασία τρεις βασικούς τύπους φορεσιών, τη «σαγιά», την «τύπου Αμαλίας» αστική  ή «Λευκωσιάτικη» φορεσιά, και το «φουστάνι». Η σαγιά είναι η πιο αρχέγονη γυναικεία ενδυμασία της Κύπρου. Μέχρι το πρώτο μισό του 19ού αιώνα η σαγιά φοριόταν εξίσου και στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές του νησιού. Από το δεύτερο μισό του 19ού αιώνα και μετά στη Λευκωσία και στις άλλες πόλεις η σαγιά αντικαταστάθηκε με τη στολή  «τύπου Αμαλίας». Ο τύπος αυτός ενδυμασίας διαδόθηκε εκτεταμένα και στους αγροτικούς οικισμούς της Κύπρου. Η σαγιά κατάφερε να επιζήσει με τοπικές παραλλαγές στα δυο απομονωμένα άκρα του νησιού, την Καρπασία και την Πάφο, μέχρι και τις αρχές του εικοστού αιώνα. Το φουστάνι εμφανίστηκε στην Κύπρο κατά τα τέλη του 19ού αιώνα, και είχε ευρύτατη διάδοση, τόσο στις ορεινές, όσο και στις πεδινές περιοχές του νησιού. Το φουστάνι γρήγορα αντικατέστησε τις παλαιότερες γυναικείες φορεσιές του νησιού, και φορέθηκε μέχρι το μέσα του 20ού αιώνα.
 Στην ανδρική φορεσιά της Κύπρου δεν υπάρχει ευδιάκριτος διαχωρισμός από περιοχή σε περιοχή. Το βασικό τμήμα της φορεσιάς είναι η βράκα και το πανωκόρμι, το γιλέκο (χωρίς μανίκια) και το ζιμπούνι (με μανίκια). Παρά τη φαινομενική ωστόσο ομοιομορφία υπάρχουν οι τοπικές διαφορές τόσο στο μέγεθος της βράκας (στη Πάφο και στις ορεινές περιοχές η βράκα είναι πιο κοντή και πιο στενή, χωρίς το μακρύ κάβαλλο) όσο και στο χρώμα του υφάσματος με το οποίο ήταν κατασκευασμένο το πανωκόρμι. Τα διακριτικά αυτά στοιχεία ήταν άλλωστε ενδεικτικά, στους ντόπιους, της προέλευσης αυτού που τα φορούσε.Σήμερα, τα κυπριακά λαογραφικά χορευτικά συγκροτήματα (με μία ή δύο εξαιρέσεις) αντί να διατηρούν και να προωθούν αυτές τις πανέμορφες ενδυμασίες από διάφορα μέρη της Κύπρου, τους έχουν γυρίσει την πλάτη. Τη θέση τους δυστυχώς έχουν πάρει κακόγουστες και φτηνιάρικες φολκλορικές αντιγραφές  του φουστανιού και της καρπασίτικης σαγιάς, οι οποίες ενδυμασίες είναι όλες Made in China. Ακόμη και ο γυναικείος κεφαλόδεσμος, το γνωστό «τσεμπέρι» που είναι τόσο απαραίτητο για τη παραδοσιακή ενδυμασία της Κύπριας γυναίκας, είναι σήμερα και αυτός Made in China. Οι ανδρικές ενδυμασίες έχουν επίσης αλλοιωθεί. Οι βράκες που ήταν καμωμένες με βαμβακερό δίμιτο ύφασμα, σήμερα ράβονται από συνθετικό ύφασμα και αυτό Μade in China. Οι  μεταξωτές και μάλλινες «ζώστρες», τα γνωστά σε όλους «ζωνάρια» έχουν εξαφανιστεί εδώ και χρόνια, ως επίσης και οι χρωματιστοί ανδρικοί κεφαλόδεσμοι, τα ζιμπούνια, τα παραδοσιακά πουκάμισα, τα σώβρακα, οι μακριές κάλτσες, και οι ψηλές ποδίνες. Στις μέρες μας το όμορφο βελούδινο ανδρικό εορταστικό/γαμπρικό γιλέκο με το χειροποίητο κέντημα έχει εξαφανιστεί όπως και η γυναικεία σάρκα. Οι ποδίνες είναι κακοφτιαγμένες, χαμηλές και φαρδιές και είναι φτηνές αντιγραφές της αυθεντικής κυπριακής ποδίνας. Σε όλα όσα μας παρουσιάζουν ως κυπριακές παραδοσιακές ενδυμασίες βλέπουμε φτηνιάρικες αντιγραφές συνήθως Made in China, χωρίς ομορφιά και χάρη. Αυτά μας δείχνουν και αυτά μάθαμε να νομίζουμε ότι είναι οι παραδοσιακές ενδυμασίες της Κύπρου. Φτωχές, άχαρες, και ομοιόμορφες. Η πραγματικότητα όμως μας εκπλήσσει ευχάριστα.
Ο στόχος  αυτής της σελίδας στο facebook που είναι και η μοναδική στο είδος της, είναι να γνωρίσουμε τις πραγματικές ενδυμασίες της Κύπρου, τις αυθεντικές. Τις ενδυμασίες που φορούσαν στη πραγματικότητα οι πρόγονοί μας, και όχι αυτές που νομίζουμε σήμερα ότι φορούσαν. Να γνωρίσουμε την ομορφιά τους, τη χάρη τους, την καλαισθησία τους. Ενδυμασίες που μας κάνουν να νιώθουμε περήφανοι να της βλέπουμε και όχι να ντρεπόμαστε για τη μιζέρια που μας παρουσιάζουν σήμερα. Ελάτε λοιπόν στο σπίτι σας, και αν σας αρέσει κάνετε like, και διαδώστε το και στους άλλους.


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes

I have created a facebook page dedicated exclusively to the authentic traditional costumes of Cyprus which have disappeared and been forgotten from a long time ago. That which make the authentic costumes of Cyprus stand out is their elegance, the perfect combination of colours and nobility. In Cyprus we distinguish three main types of female costumes: the "sayia" costume, the ''Amalia type" or "Nicosia" urban costume, and the "foustani" costume. The sayia costume is the most ancient attire of Cyprus. Until the first half of the 19th century, the sayia costume was worn equally in the urban as well as the rural areas of the island. From the second half of the 19th century onwards in Nicosia and the other cities the sayia costume was replaced with the "Amalia type" attire. The Amalia type costume was spread extensively at the rural settlements of Cyprus as well. The sayia costume managed to survive with local variations in two isolated ends of the island, the Karpas Peninsula and Paphos, until the beginning of the twentieth century. The foustani costume appeared in Cyprus during the late 19th century, and was widely spread, both in the mountainous as well as the lowland areas of the island. The foustani costume quickly replaced all the older female costumes of the island, and was worn until the mid 20th century.

 In the male costume of Cyprus there is no visible separation from region to region. The main part of the costume is the breeches (vraka) and panokormi, that is the waistcoats: vest (sleeveless) and zimpouni (with sleeves). Despite the apparent uniformity there are regional differences in both the size of the breeches (in Paphos and the mountain areas the vraka is shorter and narrower, without the long bustle) and the colour of the cloth with which the panokormi was made. These distinguishable elements were recognizable by the locals, indicating the regional origin of the person who wore them.
Today, Cypriot folk dance groups (with one or two exceptions) rather than maintaining and promoting these beautiful costumes from various parts of Cyprus, have turn their back on them.They have unfortunately been replaced with  distasteful and cheap folkloric imitations of the foustani and the karpas sayia, which costumes are all from alatzia (stripped) type fabric Made in China. Even the female headdress known as "tsimberi" which is so necessary for the traditional clothing of the Cypriot woman, is also currently Made in China. The male costumes have also been altered. The vraka was originally made from cotton fabric called "dimity" but today it is made from synthetic fabric also Made in China. The silk and woolen "zostra" worn around the waist has disappeared years ago, as well as colored male headdress, the zimpouni (long sleeved jacket), traditional shirts, underpants, the long socks, and high boots. Nowadays the beautiful velvet male festive/groom vest with handmade embroidery has disappeared as has its female equivalent, the "sarka''. The boots are are badly, low and wide and are cheap copies of the authentic Cypriot boots. In everything presented to us as traditional Cypriot costumes we see cheap imitations of the authentic ones usually Made in China, without beauty and or grace. These are the costumes shown to us, and these are the costumes that we have learned to think that they are the traditional costumes of Cyprus. Poor, clumsy, and cheap costumes. Reality, however, pleasantly surprises us.

The goal of this page on facebook, which is the only one of its kind, is to get to know the real costumes of Cyprus, the authentic. The costumes actually worn by our ancestors and not the costumes that we today think that they used to wear. To know their beauty, their grace, and good taste. Costumes that make us feel proud to look at and not be ashamed of the misery that we see today. So come to my page as it is your home, and if you like it, spread it to others as well.

https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes

 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes


 https://www.facebook.com/cyprus.traditional.costumes