ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Κυριακή, 20 Μαΐου 2007

ΕΥΘΑΛΙΑ - DENIZ GIZI EFTALYA


Η θρυλική «γοργόνα» του Βοσπόρου Ευθαλία

Πώς γεννήθηκε ο θρύλος της πιο γνωστής τραγουδίστριας της Τουρκίας, που η φήμη της ξεπέρασε τα όρια της Πόλης.Στα νερά του Βοσπόρου ζούσε η θρυλική γοργόνα «Ευθαλία» λεζαντα.Στα τέλη του 19ου αιώνα μια γλυκιά, μελωδική γυναικεία φωνή τάραζε τα νερά του Βοσπόρου τις έναστρες νύχτες του καλοκαιριού, μαγεύοντας όσους ξαγρυπνούσαν για να την ακούσουν. Όλοι την άκουγαν αλλά ποτέ κανείς δεν είχε δει τη γυναίκα με τη μαγική φωνή, τη θρυλική γοργόνα Ευθαλία, όπως την ονόμασαν. Μια μέρα όμως, πριν από 75 χρόνια, η γοργόνα Ευθαλία άφησε τη θάλασσα για να γίνει αστέρι στον ουρανό. Κι ύστερα ήρθε η λήθη και ξεθώριασε τη λάμψη του. Μόνο οι γέροντες θυμούνται πια τη γοργόνα Ευθαλία.


Η γέννηση του θρύλου

Όσο κι αν φαίνεται σαν παραμύθι, η μυστηριώδης γοργόνα Ευθαλία ήταν υπαρκτό πρόσωπο και μάλιστα υπήρξε η πρώτη και η πιο γνωστή τραγουδίστρια της Τουρκίας, που η φήμη της ξεπέρασε όχι μόνο τα όρια της Πόλης αλλά και της χώρας. Κόρη του λοχαγού της χωροφυλακής Γιωργάκη Εφέντη, η Ρωμιά Ευθαλία γεννήθηκε στο 1891 στο Μέγα Ρέμα της Πόλης. Ο Γιωργάκη Εφέντης ήταν φιλόμουσος, κάθε βράδυ μάζευε στο σπίτι του κόσμο και έπαιζε σάζι, ενώ η μικρή Ευθαλία τον συνόδευε τραγουδώντας. Τις νύχτες του καλοκαιριού, πότε με τον πατέρα της και πότε μόνη, ανοιγόταν με τη βάρκα στο Βόσπορο και τραγουδούσε όλη τη νύχτα.«Έχω αυτό το όνομα από την ηλικία των 5-6 χρόνων. Το πιο περίεργο είναι ότι με παραξένευε το όνομα Ευθαλία, μου φαινόταν ότι το πραγματικό μου όνομα ήταν «γοργόνα» . Πώς μου δόθηκε το όνομα «γοργόνα»; Ήμουν μικρή. Ο πατέρας μου αγαπούσε πολύ το σάζι. Όταν έρχονταν επισκέπτες εκείνος έπαιζε σάζι κι εγώ τραγουδούσα. Μέναμε στο Μέγα Ρέμα. Τις έναστρες νύχτες κάναμε πάντα γλέντια με σάζι. Εκείνη την εποχή ο πατέρας μου με έβαζε να τραγουδάω όλη τη νύχτα πάνω στη βάρκα. Σύντομα η φωνή μου έγινε διάσημη σε όλο το Βόσπορο. Τις νύχτες κάτω από τον έναστρο ουρανό 20-30 βάρκες έπαιρναν από πίσω τη δική μας βάρκα και με άκουγαν. Όμως, κανείς δεν ήξερε ότι ήμουν εγώ. Έπρεπε να δώσουν ένα όνομα σε αυτή τη νυχτερινή τραγουδίστρια. Άρχισαν να λένε «η γοργόνα, η γοργόνα». Αυτή ήταν η πεντάχρονη γοργόνα Ευθαλία. Από τότε είμαι γοργόνα», είχε αφηγηθεί όσο ζούσε η Ευθαλία.

Από τα νερά του Βοσπόρου στα καφενεία του Γαλατά.

Η Ευθαλία έγινε διάσημη με το όνομα «γοργόνα» και με αυτό το όνομα βγήκε να τραγουδήσει στα καφενεία του Γαλατά. Ο Αλέκος Μπατζάνος έγραψε γι' αυτήν το περίφημο τραγούδι «Gel ey denizin nazl kuz» (Ελα ναζιάρα κόρη της θάλασσας).Ο ερευνητής Γιοκχάν Άκτσουρα στο βιβλίο του με τίτλο «Unutma Beni/ Ivir Zivir Tarihi» αναφέρει ότι η Ευθαλία, η οποία είχε κάνει την εμφάνισή της στη σκηνή την εποχή του σουλτάνου Αμπντουλαμίντ του Β΄, τραγούδησε μερικές φορές και για τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας Κεμάλ Ατατούρκ, ενώ οι δίσκοι της είχαν τις περισσότερες πωλήσεις εκείνη την εποχή.Ο Άκτσουρα στο βιβλίο του δημοσιεύει και ένα απόσπασμα από ρεπορτάζ στο οποίο η Ευθαλία αφηγείται τα εξής: «Γυρίζαμε από τα Πριγκιπόνησα με το πρώτο βαπόρι. Οι επιβάτες ήταν λιγοστοί. Όλοι τους ήταν οι πιο ευγενικές, οι πιο γνωστές προσωπικότητες της Πόλης και των νησιών. Το καλοκαιριάτικο πρωινό μου άρεσε πολύ κι έτσι ξάπλωσα λίγο στον καναπέ του καταστρώματος. Άρχισα να τραγουδάω ένα τραγούδι, μετά ένα άλλο και ένα άλλο. Ο Σαντί έπαιζε βιολί. Οι ώρες πέρασαν και η ξηρά δεν φαινόταν. Ρώτησα: «Πού είμαστε, μανάρι μου, Σαντί;» Κι εκείνος δεν είχε καταλάβει. Κοίταξε τριγύρω του και είπε: «Δεν ξέρω» . Μετά από λίγο ήρθε κοντά μας ο καπετάνιος και είπε: «Με συγχωρείτε. Έσφαλα. Είδα ότι ήσασταν στο βαπόρι. "Ευκαιρία είναι", είπα και έστρεψα το τιμόνι». Περάσαμε το Χαϊρσίζ Αντά (σσ. νησάκι στη θάλασσα του Μαρμαρά). Οι επιβάτες άρχισαν να λένε : «Καπετάνιο, πήγαινέ το αργά το βαπόρι στην Κωνσταντινούπολη, η ευθύνη δική μας, θα το κανονίσουμε». Εκείνη την ημέρα το πρώτο βαπόρι έφτασε στην Κωνσταντινούπολη στις δύο. Αυτό δεν το ξέρει κανείς».

Η γοργόνα του Βοσπόρου ανοίγεται σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή.

Στο διάστημα από το 1923 μέχρι το 1926 η "γοργόνα" Ευθαλία ηχογράφησε στη Γαλλία για την εταιρεία Πατέ (Pathe) τους πρώτους της δίσκους μαζί με το βιολιστή, Τούρκο σύζυγό της, Σαντί Ισιλάι. Έτσι, η φήμη της ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας. Έδωσε συναυλίες στην Ευρώπη και αργότερα στη Μέση Ανατολή. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας κυκλοφόρησαν πάρα πολλοί δίσκοι της. Μάλιστα, ήταν η πρώτη μη μουσουλμάνα που έκανε δίσκους για την εταιρεία Νταρουλελχάν (Darulelhan). Ήταν πια η βασίλισσα των μουσικών σκηνών.Το 1927 δραστηριοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη η δισκογραφική εταιρεία Κολούμπια (Columbia) της οποίας οι πρώτοι δίσκοι ήταν εγγραφές που είχαν γίνει στην Νταρουλελχάν. Οι δύο εταιρείες συνεργάστηκαν και κυκλοφόρησαν περίπου 100 δίσκοι με την επωνυμία της Κολούμπια. Από αυτούς οι 56 ήταν με δημοτικά τραγούδια και οι μισοί από αυτούς ήταν τραγούδια που τραγουδούσε η Ευθαλία με τη συνοδεία του Οσμάν Πεχλιβάν, ο οποίος έπαιζε ταμπουρά. Σε κανέναν όμως από αυτούς τους δίσκους δεν αναγραφόταν το όνομά της. Σε ορισμένους αναφερόταν απλώς ως «σοπράνο», ενώ σε 11 δίσκους αναφερόταν ως «Χανούμ» (κυρία). Λέγεται ότι το όνομά της δεν αναγραφόταν επειδή δεν ήταν μουσουλμάνα, ενδέχεται όμως οι υπεύθυνοι της Κολούμπια να απέφυγαν να χρησιμοποιήσουν το όνομά της επειδή ανησυχούσαν μήπως η καταγωγή της επηρεάσει την εμπορικότητα των δίσκων. Από το 1930 και μετά, όμως, η εταιρεία άρχισε να αναγράφει το όνομά της, όπως είχε κάνει και η Πατέ, ως «Γοργόνα της θάλλασας Ευθαλία Σαντί Χανούμ» η Deniz Gizi Eftalya . Αυτό πιθανόν να οφείλεται στη νελληνοτουρκική προσέγγιση. Το 1934 άρχισε η συνεργασία της με τη δισκογραφική εταιρεία His Master’s Voice, η οποία περιέλαβε φωτογραφία της στον υπ΄ αριθμόν 7 κατάλογο της .Σε μια συνέντευξη που είχε δώσει το 1933 στον Χικμέτ Φεριντούν Ες η Ευθαλία φαινόταν σαν να θέλει να απομυθοποιήσει την εικόνα της γοργόνας, που είχε επικρατήσει για 25 ολόκληρα χρόνια, καθώς παρουσίαζε τον εαυτό της σαν μια γυναίκα που ασχολείται με το νοικοκυριό, σιδερώνει ρούχα και τρώει το αγαπημένο της κανταΐφι. Εκείνη την εποχή βρισκόταν στο αποκορύφωμα της καριέρας της και πολύ πιθανόν να ήθελε να γνωρίζει ο κόσμος την καθημερινότητά της.


Το μοιραίο ιωβηλαίο

Στις 4 Αυγούστου του 1936 η εταιρεία αστικών θαλάσσιων συγκοινωνιών Sirket-i Hayriye διοργάνωσε προς τιμήν της ένα ιωβηλαίο στα νερά Βοσπόρου. Ήταν μια βραδιά με φεγγαράδα. Μια εκπληκτικά στολισμένη σκηνή στήθηκε πάνω σε μια βάρκα όπου η γοργόνα Ευθαλία τραγούδησε τραγούδια ανάμεσα στα οποία και τα αγαπημένα της ζεϊμπέκικα, βλέποντας να χορεύουν γύρω της ζεϊμπέκικο. Τέσσερα καράβια της εταιρείας είχαν γεμίσει με Κωνσταντινουπολίτες που είχαν πληρώσει από 375 γρόσια ο καθένας για να ακούσουν την Ευθαλία. Τα καράβια ξεκίνησαν από το Μπεμπέκι και έκαναν το γύρο του Βοσπόρου προσεγγίζοντας τις σκάλες όπου στην ξηρά περίμεναν, κρατώντας πολύχρωμα φαναράκια, εκατοντάδες θαυμαστές της που δεν είχαν βρει εισιτήριο για τα καράβια.Η βραδιά εκείνη ήταν μοιραία για τη γοργόνα. Η θάλασσα που «γέννησε» το μύθο έγινε η αιτία για το χαμό του. Η Ευθαλία κρυολόγησε βαριά και δεν μπόρεσε ποτέ να συνέλθει. Στις 15 Μαρτίου του 1939, σε ηλικία 48 ετών, η "γοργόνα" έκλεισε τα μάτια και κοιμήθηκε για πάντα.Στα νερά του Βοσπόρου ζούσε η θρυλική γοργόνα «Ευθαλία» λεζαντα.

Αγγέλα Φωτοπούλου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου