ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Πέμπτη, 17 Μαΐου 2007

ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ: ΕΝΑΣ ΜΠΟΕΜ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΣ

Τα κατάλοιπα του σημαντικότερου κύπριου πεζογράφου και αξιόλογου αγιογράφου Νίκου Νικολαΐδη.
Ελλαδίτης ή Κύπριος ο Νίκος Νικολαΐδης; Από την Κρανιά Τρικάλων ο εκ πατρός πάππος του, παντρεύτηκε Θεσσαλονικιά και εγκαταστάθηκε στην Κύπρο, όπου απέκτησε 16 τέκνα. Ενα από αυτά, ο Κώστας, που ερωτεύτηκε την Κύπρια Ερηνιώ Χατζηνικόλα και έκαναν δύο παιδιά, τον πρωτότοκο Νίκο Νικολαΐδη (3.4.1884) και μία κόρη. Ως το 1907 έμεινε ο Νίκος στην Κύπρο και άλλα τέσσερα χρόνια αργότερα (1919-1923). Στην Αθήνα κατοίκησε γύρω στα πέντε χρόνια (1907-1908 και 1915-1919), ενδιαμέσως ταξίδεψε, κυρίως στην Αλεξάνδρεια, και από το 1923 ως τον θάνατό του (24.2.1956) έζησε στο Κάιρο. Δεδομένου αυτού του πλάνητα βίου, σε ποια γραμματολογία θα τον καταχωρίσουμε;Ο ίδιος «μ' επιμονή αναφέρει πάντα, δίπλα στ' όνομά του, την ιδιαίτερή του πατρίδα». Νίκος Νικολαΐδης ο Κύπριος. «Και σα διαμαρτυρία, σα μια ζωντανή εκδήλωση της ελληνικότητας του Νησιού, για να θυμίζει σ' όλους τους πως η Κύπρος είναι ελληνική», όπως γράφει ο Στρατής Τσίρκας γύρω στο 1950. Προφανώς ενιαία θα αντιλαμβανόταν ο Νικολαΐδης τη γραμματολογία της ελληνικής γλώσσας και ας τον παραλείπουν οι παλαιότεροι ελλαδίτες ιστορικοί της λογοτεχνίας. Μεγάλη, σθεναρή και κυρίαρχη γι' αυτόν η ελληνική γλώσσα. Στην πρώτη του αλλοτινού Ελληνικού Σχολείου έμεινε ένας αυτοδίδακτος, ανεξάρτητα αν γνώριζε «το αισθητικό βάρος των λέξεων», κατά τον Αιμίλιο Χουρμούζιο. Πού να προβλέψει πως, κοντά μισό αιώνα μετά τον θάνατό του, η πολιτικο-γλωσσική ορθότητα στον αρχόμενο αιώνα της παγκοσμιοποίησης θα λογάριαζε την ισχύ μιας γλώσσας με μοναδικό γνώμονα τους αριθμούς· πόσοι τη λαλούν, ποιο το βαλάντιο και η αρματωσιά τους.

Λογοτεχνική παρακαταθήκη

Για τους Κύπριους ο Νικολαΐδης θεωρείται ο σημαντικότερος πεζογράφος του νησιού και η πρόσφατη τετράτομη έκδοση, στηριγμένη στα κατάλοιπά του, δείχνει πως φροντίζουν τη λογοτεχνική παρακαταθήκη τους πολύ συστηματικότερα από εμάς. Οι τέσσερις τόμοι για τον Νικολαΐδη, και ως κυπριακή έκδοση, ελάχιστα θα απασχολήσουν τον ελλαδικό Τύπο και τη γηγενή αγορά βιβλίου. Λαμβανομένου υπόψη πως οι πέντε τόμοι από τα Απαντά του που εκδόθηκαν εντός μιας δεκαπενταετίας από τον Κέδρο δεν έχουν εξαντλήσει, αν δεν σφάλλουμε, την πρώτη έκδοση. Ενώ η προηγούμενη απόπειρα για την έκδοση στα καθ' ημάς του έργου του, από τον Σίσυφο, γύρω στο 1980, έμεινε στους δύο πρώτους τόμους. Κι όμως στις ημέρες μας, όταν οι πάντες γράφουν ιστορίες, κατ' ευφημισμόν διηγήματα, οι οποίες μάλιστα θα πρέπει να διαβάζονται με μεγάλο ενδιαφέρον, ειδάλλως γιατί να δίνεται τόσος χώρος στον Τύπο, η περίπτωση του κατ' εξοχήν διηγηματογράφου Νικολαΐδη, «αρχάγγελου του ύφους και του ήθους της λογοτεχνίας μας», κατά τον Τσίρκα, θα μπορούσε να αποβεί διδακτική. Πάντως αυτή η έκδοση από το αρχείο Νικολαΐδη χαροποιεί όλως ιδιαιτέρως τους θιασώτες του, που θεωρούσαν, από το 1974, απροσπέλαστο το αρχείο εν μέσω πλείστων άλλων θησαυρών της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αμμοχώστου, στην οποία το είχαν καταθέσει οι κληρονόμοι του, ο Τσίρκας και η κόρη της αδελφής του, Νίκη Αγαθαγγέλου. Τελικά όμως σπαράγματα του αρχείου του βρέθηκαν στη Λεμεσό (χάρη στη Γ. Μαστρή) και στο αρχείο Τσίρκα. Και μάλιστα ικανά να καλύψουν τέσσερις τόμους. Στον πρώτο παρουσιάζονται ένα τμήμα της βιβλιοθήκης του Νικολαΐδη (135 τίτλοι, ανάμεσα σε αυτούς και 102 βιβλία με αφιέρωση που αναπαράγεται), η διαθήκη του, συνταγμένη το 1951, και 16 επιστολές προς τον εκδότη του αλεξανδρινού περιοδικού «Γράμματα» Στέφανο Πάργα (μία), τη συγγραφέα Μαρία Ρουσσιά (12) και τον Τσίρκα (τρεις). Στον τρίτο τόμο δημοσιεύονται τα κείμενα τεσσάρων ραδιοφωνικών εκπομπών στις οποίες ο κύπριος διηγηματογράφος Γιώργος Φιλίππου-Πιερίδης παρουσιάζει τον Νικολαΐδη, μελέτη του B. Βασιλειάδη και ομιλία της A. Νικολαΐδου. Ενώ ο τέταρτος τόμος είναι αφιερωμένος στον ζωγράφο και αγιογράφο Νικολαΐδη· ουσιαστικά ένα λεύκωμα με πίνακες και εικόνες του από ιδιωτικές συλλογές και, αντί προλόγου, συνέντευξη του κύπριου ζωγράφου Τηλέμαχου Κάνθου για την τέχνη του Νικολαΐδη.

Μεταγενέστερα δημοσιεύματα

Σημαντικότερος ο δεύτερος τόμος, που φιλοξενεί την ανέκδοτη μελέτη του Τσίρκα μαζί με δύο μεταγενέστερα δημοσιεύματά του για τον Νικολαΐδη. Ημιτελής η μελέτη, πιθανώς γιατί τον Τσίρκα τον απορρόφησε πρώτα ο Καβάφης και μετά η τριλογία του. Μπορεί όμως να τον αποθάρρυναν και οι παρατηρήσεις του Νικολαΐδη στα κεφάλαια που του έδωσε να διαβάσει. Οπως κι αν έχει, η ανολοκλήρωτη μελέτη, συνοδευόμενη από τα σχόλια και τις διορθώσεις του συγγραφέα, δείχνει και το ανέφικτο της κριτικής μεταξύ φίλων. Ο Τσίρκας αποπειράται την ανάγνωση του έργου στηριζόμενος στη βιογραφία του συγγραφέα, σε ορισμένα σημεία μάλιστα καταφεύγει και στην ψυχαναλυτική μέθοδο. Και ο Νικολαΐδης αμύνεται. Συνοψίζοντας πρόκειται για τέσσερις τόμους που βοηθούν να διαβαστεί το έργο του Νικολαΐδη. Ενας μποέμ ο Νικολαΐδης και πολλές απόψεις του για τη ζωή και την τέχνη σήμερα ξενίζουν. Οπως, λ.χ., η αρχή του να μην αποκομίσει ποτέ καμία υλική ωφέλεια από την τέχνη του. Σύμφωνα με τη διαθήκη του, ο γενικός κληρονόμος του «έχει το δικαίωμα να επιτρέπει εκδόσεις, επανεκδόσεις και μεταφράσεις των έργων του, υπό τον ρητόν όμως όρον ότι δεν θα εισπράξει ποτέ εκδοτικά ποσοστά». Πέντε δεκαετίες αργότερα τα συγγραφικά και εκδοτικά ήθη έχουν αλλάξει άρδην.

MAPH ΘΕΟΔΟΣΟΠΟΥΛΟΥ
Το ΒΗΜΑ, 28/09/2003 , Σελ.: S16

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου