ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 21 Νοεμβρίου 2007

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΕΛ ΓΚΡΕΚΟ - THE BYZANTINE EL GRECO

Τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο τον διεκδικούν οι Ιταλοί και οι Ισπανοί, επειδή δήθεν εκεί διαμορφώθηκε ως καλλιτέχνης. Έτσι μερικοί από τους Ισπανούς μελετητές του τον θέλουν Ισπανό, τυπικό εκφραστή της ισπανικής ψυχής. Η θέση αυτή έβρισκε απήχηση όσο δεν είχε προχωρήσει επαρκώς η έρευνα των αρχειακών πηγών. Και επειδή από την αρχή, το μεγαλύτερο βάρος είχε δοθεί στην αναζήτηση αρχειακών στοιχείων στην Ισπανία, συνειδητά ή ασύνειδα οι μελετητές του αδιαφορούσαν για τα προηγούμενα στάδια της ζωής του, και ιδιαίτερα για την κρητική περίοδο. Αντίθετα προς αυτήν τη σχετική πρόοδο της γνώσης για την ισπανική περίοδο, σκοτάδι κάλυπτε τα πριν από αυτήν χρόνια. Το σκοτάδι αυτό σίγουρα ευνόησε την ανάπτυξη των θέσεων που προαναφέραμε, για την ισπανικότητα του ζωγράφου και τη συνειδητή ή ασύνειδη περιφρόνηση για τις άλλες περιόδους της ζωής του, ιδιαίτερα την κρητική. Για μερικούς μελετητές του ήταν αδιανόητο να παραδεχτούν ότι ο μεγάλος ζωγράφος τους μπορεί να είχε διαμορφωθεί στο ελάχιστο στην ξεπεσμένη και υποδουλωμένη στους Τούρκους Ελλάδα. Έτσι η κρητική και η ιταλική περίοδοι θεωρήθηκαν ότι αποτελούσαν ένα απλό στάδιο προετοιμασίας για την παραμονή του στην Ισπανία. Συστηματική αρχειακή έρευνα όμως Ελλήνων επιστημόνων, όπως ο Κωνσταντίνος Μερτζιος, η Μαρία Κωνσταντουδάκη και κυρίως ο Νίκος Παναγιωτάκης έριξε άπλετο φως στην κρητική περίοδό του ζωγράφου. Ο καθηγητής Νίκος Παναγιωτάκης ερευνόντας τα βενετικά αρχεία, έφερε στο φως πλήθος πληροφοριών για την καταγωγή του καλλιτέχνη, την οικογένειά του, το δόγμα του, τη μαθητεία του.
Χάρη σ' αυτούς μάθαμε ότι ο Γκρέκο γεννήθηκε στον Χάνδακα (το σημερινό Ηράκλειο) το 1541 από εύπορη αστική ορθόδοξη οικογένεια. Από άλλο αρχειακό τεκμήριο μαθαίνουμε τα ονόματα του πατέρα του, ήταν Γεώργιος, και του αδελφού του, Μανούσος. Σε αύτη τη τότε ανθούσα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά πόλη μεγάλωσε, ανδρώθηκε και διαμορφώθηκε πνευματικά ο ζωγράφος. Σπούδασε αρχαία ελληνικά και λατινικά, όπως μαρτυρεί και η πλούσια βιβλιοθήκη του στο Τολέδο. Εκεί, στο Χάνδακα, όπως σημειώνει ο Παναγιωτάκης, απέκτησε ο Γκρέκο ένας ιδιοφυής νεαρός, μια στέρεη ανθρωπιστική παιδεία, όπως την είχαν αποκτήσει την ίδια εποχή πολυάριθμοι Κρητικοί, που σταδιοδρόμησαν έπειτα στην Ιταλία και στην Ευρώπη. Ο Γκρέκο εργάστηκε στην Κρήτη με τον μεταβυζαντινό τρόπο ζωγραφικής και ήταν εκεί ένας μαΐστρος που έχαιρε εκτίμησης. Θυμίζουμε ότι το έργο του Θείον Πάθος, (εμφανίζεται πιο κάτω) μια βυζαντινή εικόνα, πουλήθηκε τον Δεκέμβριο του 1566 για 70 χρυσά δουκάτα. Τόσο άξιζαν την ίδια εποχή στη Βενετία τα έργα του Τισιανό και του Τιντορέτο. Για να δώσουμε αλλιώς το ποσό: τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι τόσα κέρδιζε μέσα σε ένα χρόνο ένας ειδικευμένος εργάτης στην πόλη του Χάνδακα.Ακόμα, από άλλα έγγρφα, μαθαίνουμε ότι η συνηθισμένη τιμή των πινάκων με θρησκευτικό θέμα στον Χάνδακα του 16ου αιώνα ήταν ήταν από ένα έως οκτώ δουκάτα, πολύ χαμηλότερη από αυτήν που εκτιμήθηκε ο πίνακας του Δομήνικου. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι ο ζωγράφος ήταν ήδη μεγάλος, σπουδαίος και ξεχωριστός, στα χρόνια της κρητικής περιόδου του. Εκείνο που τον ώθησε να φύγει από τη Κρήτη στα 26 χρόνια το 1567, ήταν πιθανόν η φιλοδοξία του να κατακτήσει ευρύτερο χώρο, την Ιταλία και την Ευρώπη. Σήμερα η τέχνη του έχει κατακτήσει όλον τον κόσμο.

Ο μεγάλος ζωγράφος δεν φαίνεται να βρήκε όμως καλή υποδοχή όταν πήγε στην Ισπανία και είχε αντιδικίες με τους πελάτες του, λόγω των ασυνήθιστων για την εποχή έντονων χρωμάτων στους πίνακές του, λόγω του είδους των θρησκευτικών θεμάτων που επέλεγε και λόγω του τρόπου που ζωγράφιζε τα πρόσωπα, αποστειρωμένα, ωχρά και με επιμήκη άκρα - προφανώς μια επιρροή από τη βυζαντινή εικονογραφία. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που ο Ελ Γκρέκο αντιδικούσε για πολλά χρόνια με τους πελάτες του, μέχρι να εισπράξει τις αμοιβές του. Έτσι από μια εποχή και μετά έπαψαν η βασιλική αυλή, οι οίκοι ευγενών και οι εύπορες οικογένειες να του αναθέτουν τη δημιουργία πορτρέτων τους.
Πέθανε στο Τολέδο σε ηλικία 73 ετών, μάλλον ξεχασμένος από τους σύγχρονούς του. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν γράφτηκαν από κριτικούς της ζωγραφικής και ομότεχνους τού ζωγράφου κυρίως απαξιωτικά σχόλια για το έργο του, όπως «κακογουστιά στην επιλογή των θρησκευτικών θεμάτων», «προφανή προβλήματα οράσεως», «ψυχοπάθεια» κ. ά., μέχρι που ο μεγάλος «ξένος» ξεχάστηκε ολοκληρωτικά. Στις αρχές του 20ου αιώνα ανακαλύφθηκε όμως ο Ελ Γκρέκο πάλι, όταν διαπιστώθηκε ότι τα έργα του περιείχαν στην επιλογή χρωμάτων και στην αφαίρεση, στοιχεία που είχαν αρχίσει να χαρακτηρίζονται στους καλλιτεχνικούς κύκλους ως η ουσία του εξπρεσιονισμού. Σήμερα αναγνωρίζεται ότι στα έργα τού Θεοτοκόπουλου γίνεται σύντηξη της βυζαντινής εικονογραφίας και της βενετσιάνικης αναγεννησιακής τέχνης, με φιγούρες που είναι μεν ρεαλιστικές, αλλά προβάλλουν ταυτόχρονα ένα μυστικισμό.

Dominikos Theotokopoulos (El Greco) is claimed by the Italians and the Spaniards, because supposedly it was there that he was shaped as an artist. Thus some of his Spanish researchers want him to be Spanish, a formal representative of the Spanish soul.This position found ground as long as advanced sufficient research of archival sources had not been made. Also because from the beginning, the bigger weight had been given in the search of archival sources in Spain, consciously or unconsciously his researchers were indeferent to the previous stages of his life, and particularly to the Cretan period .On the contrary to this relative progress of knowledge for the Spanish period, darkness covered the years of his life before. This darkness surely encouraged the growth of thought that was mentioned before, about the Spanishness of the artist and the conscious or unconscious scorn for the other periods of his life, particularly the Cretan. For certain of his researchers it was unthinkable for them to admit that their big artist could have been shaped in the minimal in their underestimated and Turkish enslaved Greece. Thus the Cretan and Italian periods were considered that they constituted a simple stage of preparation for his stay in Spain. However, systematic archival research by Greek scientists, such as Konstantinos Mertzios, Maria Constantoudaki and mainly Nikos Panagiotakis threw much light in the Cretan period of the artist. Professor Nikos Panagiotakis on researching the Venetian files (Crete was under Venetian rule at el-Greco's time), brought into light much information about the origin of the artist, his family, his faith, and his apprenticeship. Thanks to them, we learn that El Greco was born in the town of Handakas (modern Herakleon) in 1541 into an affluent urban Orthodox family. From other archival evidence we learn the names of his father, Georgios, and his brother, Manousos. In the then economically, socially and culturally thriving city, he grew into manhood and it was there that the artist was shaped intellectually. He studied ancient Greek and Latin, as the rich library of Toledo testifies . There, in the city of Handakas, as Panagiotakis states, El Greco, a genius young man, acquired a solid humanistic education, as had many Cretans acquired the same education during that period,who later found carriers in Italy and the rest of Europe. El Greco worked in Crete with the post Byzantine way of painting and he was a mistral there who enjoyed an esteemed aristic and social position. It should be reminded that his work "Divine Passion" (shown above), a post Byzantine icon, was sold in December 1566 for 70 golden duchies. The works of Tiziano and Tintoretto in Venice were sold for the same price during the same period. In order to explain the sum more precisely: documents reveal that the same sum was gained in one year by skilled workers in the city of Handakas. Still, from other papers, we learn that the usual price of icons with a religious subject in Handakas of the 16th century was around eight duchies, much lower than the one that was estimated for the icon of El Greco. This prove shows that the painter was already great, important and special, in the years of his Cretan period. What prompted him to leave Crete at the age of 26 in 1567, is likely his ambition to conquer a wider artistic space in Italy and Europe. Today his art has conquered all the world. However the great painter did not appear to have found a good reception when he went to Spain and had litigations with his customers, due to the reason of using extraordinary intense colours in his subjects which was not accepted during that period,also because of the type of religious subjects which he had chosen and because of the way he painted persons, narrow, ochre and with elongated extremities - obviously an influence from Byzantine iconography. Perhaps this is also the reason that El Greco went to court for a lot of years with his customers, in order to collect his wages. Thus from a period and afterwards the royal court, the noble houses and the affluent families,ceased to assign to him the creation of their portraits. He died in Toledo at the age of 73 , rather forgotten from his contemporaries .In the decades that followed critics of painting and colleague painters wrote mainly demeaning comments about his work, as "being of bad taste in the choice of religious subjects", "obvious problems of sight", "Psychopath " e.c.t., until the great "foreigner" was forgotten completely. In the beginning of the 20th century however,El-Greco was discovered again, when it was realized that his work contained in the choice of colours and in the abstraction, elements that had begun to be characterized in the artistic circles as the substance of expressionism. Today it is recognized that in the work of E-Greco there is a fusion of Byzantine iconography and Venetian renaissance art, with figures which are realistic, but contain simultaneously a mysticism.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου