ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Σάββατο, 3 Νοεμβρίου 2007

Ο ΡΕ- ΑΛΕΞΗΣ: ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΚΥΠΡΙΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ - RE- ALEXIS: AN UNKNOWN MEDIEVAL CYPRIOT REBEL

Μια ιδιαίτερα αξιόλογη αλλά όχι και τόσο γνωστή μορφή της περιόδου της φραγκοκρατίας ήταν ο Κύπριος δουλοπάροικος και επαναστάτης Αλέξης, που αποκαλέστηκε Ρε-Αλέξης (= βασιλιάς Αλέξης). Υπήρξε ο ηγέτης επανάστασης των Κυπρίων χωρικών και δουλοπαροίκων κατά των Φράγκων κυριάρχων. Βασική πηγή για το Ρήγα Αλέξη (ή Ρε-Αλέξη) και το κίνημά του είναι ο Κύπριος Μεσαιωνικός χρονοφράφος Λεόντιος Μαχαιράς. Από τον Μαχαιρά έχουμε, λοιπόν, συγκεντρωμένα μερικά στοιχεία για τον Αλέξη: ήταν χωριάτης, και μάλιστα δουλοπάροικος, καταγόταν από το χωριό Κατωμηλιά (πιθανώς το σημερινό χωριό Μια Μηλιά, κοντά στη Λευκωσία, ή τη Μηλιά Αμμοχώστου) και βρισκόταν στην υπηρεσία του βασιλιά ως μέλος του σώματος των αγγελιοφόρων του. Στη θέση αυτή φαίνεται πως είχε υπηρετήσει μέχρι το 1426, χρονιά σοβαρότατων γεγονότων στην Κύπρο. Τη χρονιά αυτή είχαν εισβάλει στο νησί από την Αίγυπτο οι Σαρακηνοί (Μαμελούκοι), είχαν κατανικήσει το στρατό του βασιλιά Ιανού σε μεγάλη μάχη στη Χοιροκοιτία, είχαν μάλιστα πιάσει αιχμάλωτο και τον ίδιο το βασιλιά, και είχαν λεηλατήσει το μεγαλύτερο μέρος του νησιού, περιλαμβανομένης της Λευκωσίας. Τον ίδιο χρόνο είχε εκδηλωθεί και το κίνημα του Αλέξη, ο οποίος εκμεταλλεύτηκε, όπως φαίνεται, το χάος από την αποδιοργάνωση του βασιλείου, που ακολούθησε την ήττα στη Χοιροκοιτία, τις λεηλασίες των Σαρακηνών και την απουσία του ίδιου του βασιλιά Ιανού, που είχε μεταφερθεί αιχμάλωτος στο Κάιρο, από όπου επέστρεψε τον επόμενο χρόνο, αφού εξαγόρασε την ελευθερία του. Το κίνημα του λαού εκδηλώθηκε αφού αναχώρησε από το νησί το φουσάτο των Σαρακηνών, και τούτο θα πρέπει να ήταν οργανωμένο αλλά και θα πρέπει να είχε ευρεία απήχηση στις μάζες, αφού οι επαναστάτες κατόρθωσαν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους μεγάλο μέρος της Κύπρου, περιλαμβανομένων και σημαντικών αστικών και αγροτικών κέντρων, και να διορίσουν δικούς τους διοικητές στη Μόρφου, Λεμεσό, Λεύκα, Περιστερώνα, Ορεινήν και, βέβαια, στο Λευκόνοικο. Στο Λευκόνοικο βρισκόταν όπως φαίνεται, το αρχηγείο του Αλέξη, ο οποίος ανακηρύχθηκε από τους επαναστάτες βασιλιάς (ρήγας), ‘‘και όλοι οι χωργιάτες εδόθησαν εις την πόταξίν του’’, όπως γράφει ο Μαχαιράς. Φαίνεται ότι η επανάσταση είχε επιβληθεί στην ύπαιθρο. Όσο για τις πόλεις με την ισχυρή οχύρωση και τις δυνατές φρουρές, η μεν Αμμόχωστος δεν ανήκε τότε στο βασίλειο της Κύπρου αλλά ήταν ήδη κατειλημμένη από τους Γενουάτες από το 1373, η Κερύνεια ήταν πολύ ισχυρή και σε αυτήν είχαν καταφύγει οι ευγενείς από πριν, όταν οι Μαμελούκοι έφτασαν μέχρι τη Λευκωσία, η Λεμεσός βρισκόταν ήδη στα χέρια των επαναστατών, και η Πάφος είχε και αυτή καταληφθεί από κάποιον Σφόρτζα, Ιταλό μισθοφόρο, ο οποίος ήθελε να δημιουργήσει εκεί δικό του βασίλειο με τη βοήθεια Ισπανών και μερικών Κυπρίων. Δεν είναι σαφές αν και η Λευκωσία, που λίγο πιο πριν είχε καταληφθεί και λεηλατηθεί από τους Μαμελούκους, είχε πέσει και αυτή στα χέρια των επαναστατών. Θα πρέπει, βέβαια να δόθηκαν μάχες μεταξύ επαναστατών και Φράγκων κυριάρχων, όμως οι πηγές απέφυγαν να δώσουν λεπτομέρειες. Μιλά όμως και για το άνοιγμα των αποθηκών που πρέπει να βρίσκονταν στα μεγάλα τσιφλίκια των αρχόντων, από τις οποίες πήραν τα κρασιά, τα σιτηρά, τη ζάχαρη και όλα τα άλλα. Μιλά ακόμη ο Μαχαιράς για φουσάτον του Ρε-Αλέξη, δηλαδή για στράτευμα, πράγμα που φανερώνει ότι το κίνημα είχε καλά οργανωθεί και οι επαναστάτες είχαν οργανώσει δικό τους στρατό. Οι Φράγκοι κυρίαρχοι, προκειμένου να καταστείλουν την επανάσταση του Αλέξη, επιστράτευσαν το Φρε Άγγελον του Σπιταλλίου, δηλαδή τον αρχηγό του ομώνυμου Τάγματος των Ιωαννιτών που έδρευε στην Κύπρο, καθώς και τον Αντωνίε τα Μιλά (Μιλάνο), πράγμα που φανερώνει ότι ζητήθηκε ξένη βοήθεια, συνεπώς η επανάσταση είχε πάρει τέτοιες διαστάσεις ώστε από μόνες τους οι δυνάμεις του βασιλείου δεν ήταν σε θέση να την αντιμετωπίσουν. Εξάλλου η επανάσταση δεν πνίγηκε στο αίμα παρά μόνο ύστερα από 10 περίπου μήνες. H αντιμετώπιση των επαναστατών επετεύχθη με το στράτευμα του βασιλείου και με τη βοήθεια Ευρωπαίων ηγεμόνων, που καταθορυβήθηκαν επειδή θεώρησαν τις εξελίξεις στην Κύπρο σαν κακό παράδειγμα προς μίμηση στη φεουδαρχική Ευρώπη. Η Κυπριακή και Ελλαδική ιστοριογραφία δεν έχει μέχρι τώρα ερευνήσει αρκετά και σε βάθος την προσωπικότητα του Ρε-Αλέξη και την εποχή του, καθώς και τα αίτια και τη φύση των αντιδράσεων των διαφόρων κοινωνικών τάξεων του κυπριακού λαού στο κίνημά του. Σ' αυτό φταίει σε κάποιο βαθμό και η πενιχρότητα των σχετικών πηγών.

A particularly interesting but not very well known figure of the Frankish period was the Cypriot serf and rebel Alexis, who became known as Re -Alexis (= king Alexis). He was the leader of the revolution by Cypriot villagers and serfs against the Frankish kingdom. Our basic source of information about Riga Alexis (or Re- Alexis) and his movement is the Cypriot medieval historian Leontios Machairas. We have therefore, gathered from Machairas some information about Alexis: he was a peasant, and in particular a serf, he came from the village of Kato Milia (probably the current village Mia Milia, Nicosia, or the village Milia situated in Famagusta) and was found in the service of the king as a member of his messengers. It appears, that he had served in this position up to 1426, a year of serious developments in Cyprus. During this year, the Saracens (Mumluks) invaded the island from Egypt, and had badly defeated the army of king Janus in a big battle at Chirokitia. Indeed they had also taken captive the king himself, and had pillaged the bigger part of island, including Nicosia.I t was in this same year also that the movement of Alexis was created, taking advantage, as it appears, of the chaos and the disorganization of the Frankish kingdom, which followed after the defeat of Chirokitia, the pillages of Saracens and the absence of king Janus himself, who had been taken as a captive to Cairo, and from where he returned the next year, after he bought off his freedom. The popular movement was expressed after the Saracens left the island, and this movement must have been organized and also must had had a wide support from the masses, since the rebels managed to take under their control a big part of Cyprus, including also important urban and rural centers, and they appointed their own governors in Morphou, Lemesol, Lefka, Peristerona, Orini, and of course Lefkoniko. In Lefkoniko they founded the headquarters of Alexis, who was nominated by the rebels as king or (Rigas), "and all the villagers were under his authority'' as Machairas writes. It seems that the revolution had been imposed in the countryside. As for the cities with their powerful fortifications and strong guarding, Famagusta, never belonged to the kingdom of Cyprus but was already occupied by Genoa from 1373, Kyrenia was very powerful and it was here that nobles resorted in advance, when the Mumluks reached until Nicosia, Lemesol was already in the hands of rebels, and Paphos had already been occupied by someone called Sfortza, a Italian mercenary, who wanted to create there his own kingdom with the help of the Spanish and some Cypriots. It is not explicitly known if Nicosia, which not long before had been occupied and plundered by the Mumluks, had also fallen into the hands of the rebels. Of course must have been carried out between rebels and Frank rulers, however the source of information avoided to give details. However they state about the opening of storehouses which must have been found in big estates of the nobles, from which they took wine, cereals,sugar and all the other foodstuffs. Machairas even writes about Alexi's army troops, which reveals that the movement had been well organized and that the rebels had organized their own army. The Frankish rulers, in order to repress the revolution of Alexis, mobilized Fre Angelo of Spitali, that is to say the head of the Battalion of the same name of the Knight Templars who resided in Cyprus, as well as Antonio de Milan, (Milano), an action which reveals that help was asked from foreign rulers, consequently the revolution had taken such dimensions that the forces of the Kingdom were not able to face them by themselves. Moreover the revolution was not drowned in blood until after about roughly 10 months. The confrontation of the rebels was accomplished by the troops of the kingdom and with the help of European rulers, because they considered the developments in Cyprus as a bad example for feudal Europe. Up to now, Cypriot and Greek historiography has not searched enough and in-depth the personality of Re-Alexis and his historical period, as well as the reasons and the nature of the reactions of various social classes of the Cypriot population towards his movement. In this it is to blame to some degree, the scarcity of relative sources.

3 σχόλια:

  1. ΠΟΛΥ ΚΑΛΗ Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΟΥ ΣΤΟΝ ΡΗΓΑ ΑΛΕΞΗ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΔΥΣΤΗΧΩΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΤΙΚΕ ΜΕ ΜΙΚΡΑ ΜΟΝΟ. ΣΤΕΛΙΟΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αποταθείτε σε πολλά συγγράματα και ομιλίες του Γιατρού (Βάσου Λυσσαρίδη) που τον θεωρεί αγωνιστή εφάμμιλο του έργου και της προσφοράς του ΑΥΞΕΝΤΊΟΥ του Παλληκαριδη και άλλων αγωνιστών


    Πέτρος

    ΑπάντησηΔιαγραφή