ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Σάββατο, 12 Ιανουαρίου 2008

Η ΟΤΣΕΝΑ: ΕΝΑ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΧΩΡΙΟ ΣΤΗ ΤΟΥΡΚΙΑ - OCANA: A GREEK SPEAKING VILLAGE IN TURKEY



O RADIOFONIKOS STATHMOS TU XORΙU MAS > Radio Ocena

I Ocena en xtizmeno, sa rashia apes tsi Mavri thalasas ce asi thalasa en anu katu 40 km. Ya na pay kaynis sin Ocena, olon empro asin Trapezunta na pay sin Ofi ce asin Ofi n'empen apes. Aso potami ts'Ofis c' an na pay 27.km os to Katoxori. Istaro aso Katoxori pal, aso potami c' an n'eghven os to dixali t'eftei to potami tu Saraxo ce ts'Ocenas. Aso dhixali n'eper to potami to pay sin Ocena merea ce anu katu sa 5-6 km na ftan sin Ocena.
I Ocena en ena trano xorio, me pollus sinikismus(maxalledhes). Olon empro erte tu Pankal. Su Pankal eperan en tu Tsukala ce to Voy t'ormi. Su Pankal epan sa rashiya mer en to Streni. Asu Pankal ce ahen egvenune so Xorio. So Xorio epuka en to Zezanto. Eperan en tu Karaver. Aso Xorio c' ahen erte t'Ahen to Xorio.

Sin Ocena konta en manaxo enan xorio, c'ecino pla en t'Alithinu. T'ala ta xoriya ine eligo makra asin Ocena. Istaro as' Alithinu, olon to kontinotero xoriyo en tu Saraxo. Ula ta xoriya exoriguntane me trano oros. Oluyo oros devenis ya na pas s'ecina ta xoria.
I Ocena so xarti (harita)
Στην Οτσενα, κοντά στην Τραπεζούντα, ένας πανάρχαιος πολιτισμός ψυχορραγεί και μια γλώσσα αργοσβήνειΗ Οτσενα είναι ένα χωριό που βρίσκεται στον σημερινό Πόντο, στα σύνορα και στα ορεινά της Τραπεζούντας. Μέσα σε έναν παράδεισο, γεμάτο με πεύκα, έλατα και διάφορα είδη δέντρων, που χαρίζουν μια ανέκφραστη ομορφιά. Εκεί κοντά στις κορυφές των βουνών, με τ' αναρίθμητα πηγάδια και λιβάδια, που βγάζουν ολοκάθαρα, κρυστάλλινα νερά. Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού μάλλον ήταν φυγάδες, οι οποίοι έφυγαν από την καταπίεση των Οθωμανών και αφέθηκαν στην αγκαλιά του πυκνού δάσους. Είναι άγνωστο πόσον καιρό πήρε στους Οτσενίτες να χτίσουν τα πρώτα τους κανονικά σπίτια για να μπουν μέσα και να ζήσουν σαν άνθρωποι. Φαίνεται όμως πως μόλις τα χτίσανε, οι Οθωμανοί τούς ανακάλυψαν κα τους κατέγραψαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Οθωμανών (Tahrir defterleri, 1583), όλοι κ' όλοι πέντε οικογένειες ήτανε. Αυτές αποτελούσαν τους πρώτους κάτοικους του χωριού. Εκείνη τη χρονιά αφαιρέθηκε η ελεύθερή τους υπηκοότητα των βουνών, και έτσι περάσανε στη λίστα των χαρατσιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στα επόμενα χρόνια ήρθαν και εγκαταστάθηκαν και άλλοι στο χωριό. Ετσι, οι πρώτοι Οτσενίτες απόκτησαν γείτονες. Η μοναξιά τους εκεί επάνω στα βουνά είχε τελειώσει. Μέσα σε τριάντα χρόνια, από το 1583 έως το 1613, οι κάτοικοι του χωριού αυξήθηκαν στις πενήντα τέσσερις οικογένειες, από τους οποίους οι τέσσερις δήλωσαν πως ήταν μουσουλμάνοι. Οπως μας πληροφορεί ο Γ. Κανδηλάπτης στο βιβλίο του «Τα Φιτίανα», όλοι οι κάτοικοι της περιοχής του Οφη, όπου ανήκει και η Οτσενα, εξισλαμίστηκαν με απόφαση του Δεσπότη της περιοχής. Κανένας δεν ξέρει εάν τους κάλεσαν για να μαζευτούν σε μια περιοχή ή αν πήγαν κάποιοι σπίτι σπίτι και τους ανακοίνωσαν την πικρή απόφαση. Ολοι αυτοί που φτάσανε στη Οτσενα από διάφορες περιοχές, φέρανε και τα δικά τους ιδιώματα. Μερικοί χρησιμοποιούσαν τα ουσιαστικά με την κατάληξη (ν), όπως «παιδίν», «σκαμνίν», «ράχην», «πόρταν» «δέντρον», «απίδιν», «καλάθιν» κ.λπ. και μερικοί τις χρησιμοποιούσανε κανονικά, όπως «παιδί», «σκαμνί», «ράχη», «πόρτα» «δέντρο», «απίδι», «καλάθι» κ.λπ. Αλλοι λένε τα εξοχικά βουνά «σταλίαν» που διαμορφώθηκε από τη λέξη «στάβλοι» και άλλοι «παρχάρε» η οποία λέξη διαμορφώθηκε από τις λέξεις «παρά+χωριό». Κάποιοι τα χόρτα τα ονομάζουν «χολχόνε», από τις λέξεις χλόος+χλόη και κάποιοι «χορτάρε», από το χορτάρια. «Νίκαγε» ο ένας «έτρεπε» ο άλλως. Και το «εχτές» υπήρξε σαν λέξη και το «οψέ» σαν αντίστοιχο. Ποικιλία και πλούτος της γλώσσας, μέσα σε ένα χωριό το οποίο δεν είχε και πολλή επαφή με τα παραλιακά αστικά κέντρα. Από έναν πληθυσμό, συγγενή με όλους τους Πόντιους. Γι' αυτό και η Οτσενα αποτελεί ένα παράδειγμα μικρού Πόντου, ένα παράδειγμα της Ανατολής. Οι διαφορές αυτές ποτέ δεν έχουν συνειδητοποιηθεί μέσα στο χωριό. Ποτέ δεν αισθάνθηκε κανείς ξένος. Ολοι ήρθαν από έξω και όλοι είχαν την ίδια μοίρα. Το σημαντικότερο ήταν ότι όλοι μιλούσαν την ίδια γλώσσα, τα ρωμαιικά, δηλαδή Ποντιακά. Το χωριό αδειάζειΣήμερα λοιπόν αυτό το χωριό αδειάζει. Σβήνει τούτο το αστέρι. Φεύγουν οι άνθρωποι από την Οτσενα. Ζήτημα να έχει μείνει εκεί το ένα τέταρτο του πληθυσμού. Ειδικά στην Κάτω Οτσενα, από τα περίπου 630 σπίτια, μόνο τα 200 δίνουν σημάδι ζωής, ανάβει το φως και καπνίζει το τζάκι τους. Και αυτοί έτοιμοι να φύγουν, από ένα μικρό χωριό που κουβαλάει στην πλάτη του τα ερείπια ενός πολιτισμού χιλιάδων χρόνων, μιας ολόκληρης ιστορίας. Φεύγοντας ο καθένας, παίρνει και μαζί του ό,τι παραπάνω και διαφορετικό έχει, μαζεύοντας από πίσω του όλα του τα ίχνη, εξαφανίζοντας τα πανάρχαια πολιτισμικά του ερείπια. Με τον κάθε θυμωμένο φυγά, με τον κάθε απελπισμένο μετανάστη που φεύγει από τον τόπο, μια φλέβα ακόμη νεκρώνεται και αργοπεθαίνει τόσο φρικτά ένας πολιτισμός, αφήνοντας πίσω την άγνοια, αμορφωσιά και την απανθρωπιά. Ακόμη και ο θάνατος ενός ανθρώπου αδυνατίζει μια πανάρχαια γλώσσα, καθώς μαζί του πεθαίνουν όλες οι παραπάνω λέξεις, που μπόρεσαν να σωθούν στη μνήμη του, από τη λεηλασία του καπιταλισμού, από το ανελέητο χτύπημα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, από την αδιαφορία, την ξενολατρία και την προδοσία. Κρυφοκλαίει, στεγνοδακρύζει η Οτσενα, κραυγάζει τόσο ώστε η αύδη (φωνή) της ξεπερνάει τα σύνορα της ακοής μας. Ισως και γι' αυτό δεν ακούει κανείς. Εξαφανίζεται ένα πανάρχαιο ιδίωμα της ελληνικής γλώσσας, μπροστά στα μάτια ενός κόσμου που λέει ότι είναι πολιτισμένος. Διότι στις μεγάλες πόλεις, κανείς δεν θα μπορέσει να μιλήσει τη μητρική του γλώσσα, όσο και να τρελαίνεται να την ακούσει. Οσο και να κάθεται μόνος, μοιρολογώντας από τη νοσταλγία του να την ψιθυρίσει.Του Vahit Tursun** Ο Vahit Tursuείναι ελληνόφωνος από την περιοχή Οφη Τραπεζούντας. Αυτό το άρθρο του δημοσιεύθηκε στη μεγάλης κυκλοφορίας, κεντροαριστερή εφημερίδα της Τουρκίας Radikal, την Κυριακή 25 Φεβρουαρίου 2007.Ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι στην Τουρκία Ενα από τα πλέον ενδιαφέροντα φαινόμενα στη σύγχρονη Τουρκία, αποτελεί αυτό της ύπαρξης μουσουλμανικών ελληνόφωνων ομάδων. Η παραδοσιακή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, η αυταρχική εσωτερική δομή της Τουρκίας, η εξέγερση των Κούρδων, μαζί με την επιβίωση των στερεοτύπων για τη διαμόρφωση των νεότερων εθνών στην περιοχή μας, εμπόδισε τη μελέτη του φαινομένου αυτού. Η μετάβαση ελληνόφωνων ομάδων από το χριστιανικό θρησκευτικό σύστημα στο ισλαμικό κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατάκτησης, αποτελεί μέχρι σήμερα ένα θέμα άγνωστο για τη νεοελληνική επιστήμη. Σήμερα υπάρχουν τέσσερις ελληνόφωνες ομάδες στην Τουρκία: κρητική, ποντιακή, μακεδονική και κυπριακή. Κάθε μια απ’ αυτές έχει εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον. Η έκφραση των ομάδων αυτών είναι γεγονός ιδιαίτερης σημασίας, εφόσον αναδεικύει μια άγνωστη πλευρά της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας που ολοένα γίνεται και περισσότερο σημαντική. Η δημόσια εμφάνιση των ομάδων αυτών δεν αφορά μόνο την τουρκική κοινωνία, η οποία συνειδητοποιεί αργά τον πολυεθνοτικό της χαρακτήρα, καθώς και τους εθνογενετικούς της μύθους. Αφορά παράλληλα και την ελληνική, γιατί της αποκαλύπτει τον τρόπο συγκρότησης των σύγχρονων εθνικών κρατών στην περιοχή μας και το αδιέξοδο των ενδιάμεσων ομάδων -γέννημα της ιστορίας- οι οποίες υποχρεώθηκαν να ενταχθούν στο κράτος που είχε ιδεολογικό υπόβαθρο, το δικό τους θρησκευτικό δόγμα.
Βλασης Αγτζιδης, ιστορικός

In the Black Sea, a Pontic Greek village slowly dies out as its inhabitants abandon their homes

THE RADIO STATION OF OUR VILLAGE
>Radio Ocena

Ocena is a village near Turkey’s Black Sea coast, known to Greeks as the Pontus, in the mountains behind the town of Trebizond. It is in an idyllic setting of pine and fir trees near the mountain peaks, among valleys and crystal-clear springs.

The village’s original inhabitants were probably fugitives from Ottoman oppression who fled to the shelter of the wooded peaks. It is not known when they built the first houses that became a settlement. It seems that as soon as they built them, the Ottomans discovered them and demolished them.

According to Ottoman archives (the tax archive, or tahrir defterleri, of 1583) the community consisted of just five families. That was the last year the mountains were free. From then on they were included in the Ottoman Empire’s tax system.

Over the next few years more people moved to the village and the days of isolation were over. By 1613, the number of families had grown to 54, four of them declaring themselves Muslims.

According to G. Kandilaptis in his book “Ta Fitiana,” all the inhabitants of the Ofi area, to which Ocena belonged, converted to Islam by order of the region’s bishop. No one knows if they were asked to gather in one place or if someone went around announcing the decision to householders.

Everyone who reached Ocena from various other areas brought their own idiom with them, enriching the local dialect and resulting in a great variety of expressions in a village that did not have much contact with the coastal towns. Its inhabitants had links with the entire Pontus region, of which Ocena could be called a microcosm, an example of the East.

People in the village were not conscious of these differences; they did not consider themselves outsiders. Everyone was from somewhere else. Most importantly, they all spoke the same language, “Romeika,” or Pontic Greek.

Today the village is losing its inhabitants. Only a quarter of the population remains. Particularly in Kato Ocena, lights are turned on in only 200 of the 630 homes. Even these last few inhabitants are ready to leave the small village that is the last remnant of a civilization that is thousands of years old, taking with it everything that is different, every trace of its ancient cultural relics.

Every angry fugitive, every desperate emigrant who leaves his homeland means one more nail in the coffin of that civilization, leaving behind ignorance and inhumanity. Even the death of a single person weakens an ancient language, as that person takes with them all the words in his or her memory that are now rarely spoken because of the relentless onslaught of capitalism, the media, indifference, the worship of all things foreign, and of betrayal.

Ocena is dying a slow death, and with it an age-old idiom of the Greek language, in full sight of a world that believes itself to be civilized. In the large towns, no one can speak their native tongue, much as they love hearing it.

Greek-speaking Muslims in Turkey

One of the most interesting phenomena in modern Turkey is the existence of Greek-speaking Muslims.

The traditional Greek-Turkish conflict, Turkey’s authoritarian administration, the Kurdish uprising and the survival of stereotypes surrounding the formation of newer nations in the region have made studying this particular ethnic group difficult.

The way Greek-speaking groups passed from Christianity to Islam during Ottoman rule is unknown to modern Greek scholars.

Today there are four main grecophone groups in Turkey: the Cretans, Pontics, Macedonians and Cypriots. Each of them is of extreme historic interest. The way these groups express themselves is of great importance as it reveals an unknown aspect of modern Turkish society that is becoming more and more important.

The public appearance of these groups is not only of interest to Turkish society, which is slowly becoming aware of its multicultural nature, but also to Greek society. These groups illuminate how modern nation-states in the region were formed and the way groups caught in the middle – created by history – were forced to be incorporated into the ideological foundation and the religious doctrine of the particular state they were living in.

By Vahit Tursun (1)

(1) Vahit Tursun is a grecophone from Ofi, Trebizond. He wrote this article for the major center-left Turkish newspaper Radikal on Sunday February 25 2007.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου