ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Παρασκευή, 25 Ιανουαρίου 2008

Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ - THE TRADITIONAL COSTUMES OF CYPRUS

Οι αυθεντικές κυπριακές φορεσιές,ιδίως οι γυναικείες έχουν πολύ λίγη σχέση με αυτές που φοράνε σήμερα στα κυπριακά χορευτικά συγκροτήματα που είναι άχαρες και ομοιόμορφες και μας τις παρουσιάζουν σαν κυπριακές ενδυμασίες. Στην πραγματικότητα η κάθε περιοχή της Κύπρου είχε την δική της ξεχωριστή καθημερινή ενδυμασία με τα δικά της χαρακτηριστικά στο χρώμα, το ύφασμα και διακόσμηση. Αντίθετα από ότι νομίζουμε σήμερα, οι κύπριοι άνδρες δεν φορούσαν μαύρες βράκες στην καθημερινή τους ενδυμασία αλλά το καλοκαίρι φορούσαν λεπτές άσπρες βράκες και τον υπόλοιπο χρόνο πιο χοντρές με μπλε χρώμα όπως τους κρητικούς. Στις ορεινές περιοχές ήταν σκούρες μπλε. Οι μαύρες βράκες ήταν η επίσημη ενδυμασία του κύπριου άνδρα και φοριόταν μόνο στις γιορτές και την Κυριακή στην εκκλησία. Η μαύρη βάρκα ήταν επίσης η επίσημη φορεσιά του γαμπρού. Στις πόλεις και τα μεγάλα πεδινά χωριά οι βράκες έπρεπε να έχουν όσο το δυνατό πιο πολλές πιέτες,γιατί όσο πιο πολύ ύφασμα χρησιμοποιούσε κάποιος τόσο πιο πολύ πλούσιος ήταν. Στις ορεινές περιοχές,οι βράκες ήταν πιο κοντές. Στις πόλεις δεν φορούσαν τις ψηλές ποδίνες όπως τους αγρότες αλλά μακριές άσπρες η και ακόμη πολύχρωμες κάλτσες και χαμηλά παπούτσια. Το ανδρικό πουκάμισο ήταν μεταξωτό η ημιμέταξο. Το κόψιμο του έμοιαζε με το γυναικείο, με πλατιά μανίκια, που δίπλωναν η είχαν πιέτες στα κάτω μέρος. Μόνο που η ανδρική πουκαμίσα ήταν πιο κοντή και έκλεινε στο πάνω μέρος. Στην Καρπασία, στο ύψος του ώμου συνήθιζαν πολύ να προσθέτουν στις ραφές μακριές και στενές προσθήκες από βελονάκι διακοσμημένες με χρωματιστές χάντρες. Στη Καρπασία επίσης διατηρήθηκε παράλληλα με το κόκκινο φέσι και το άσπρο δαντελένιο σκουφί,αλλά αντίθετα από το φέσι, αυτό φοριόταν χωρίς μαντήλι και έμοιαζε, τόσο στο σχέδιο όσο και στο μέγεθος, με τον παλιό φρυγικό σκούφο και τον κεφαλόδεσμο που βλέπουμε συχνά σε πολλά αρχαία κυπριακά ελληνο-φοινικικά αγάλματα. Το ίδιο σκουφί που φορούσαν οι άνδρες στην Καρπασία, φορούσαν και οι αρχαίοι Κύπριοι εδώ και 2700 χρόνια. Πάνω από το πουκάμισο φορούσαν ένα πολύχρωμο γιλέκο που το χρώμα, το σχέδιο και το κόψιμο του ποικίλε ανάλογα με την περιοχή. Επίσης φορούσαν ζακέτες με μανίκια και χωρίς μανίκια,απλές,στρογγυλές ή πλατιές ή ακόμα άλλες που κλείναν πιο σφικτά. Το χρώμα ποικίλε και εδώ. Οι έλληνες του νησιού απόφευγαν τα ζωντανά και προσφιλή στους τούρκους του νησιού κραυγαλέα χρώματα, τα μεγάλα σχέδια, και ιδιαίτερα το κίτρινο χρώμα, και παρέμεναν στα απλά, λιτά, χειροποίητα και βαμμένα στο νησί ριγωτά χρώματα. Αυτό ήταν το ίδιο τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Όμως μερικές ελληνίδες γυναίκες της Λευκωσίας φορούσαν και αυτά.
Στη Καρπασία και στην Πάφο οι γυναίκες φορούσαν σαγιές,όμως διαφορετικές μεταξύ τους. Οι γυναίκες φορούσαν μακρυά βρακιά που ποικίλλαν με τη περιοχή. Στη Μεσαορία είχαν προτίμηση στα άσπρα βρακιά, αυτές της επαρχίας Πάφου στα κόκκινα, και στη χερσόνησο της Καρπασίας έραβαν στη μπροστινή μεριά του άσπρου βρακιού, βαμβακερούς και πολύχρωμους φραμπελάδες με κεντήματα και γυάλινες χάντρες. Στην επαρχία Πάφου οι γυναίκες φορούσαν μπότες από λεπτό και επεξεργασμένο δέρμα, ωραία διακοσμημένες με μαυρόασπρες και κόκκινες βελονιές στις άκρες και στο κυρίως μέρος.
Οι ανύπανδρες κοπέλες φορούσαν πάντα βαθύ κόκκινο κεφαλόδεσμο (στην περιοχή Μόρφου λαδί πράσινο) και οι νέες γυναίκες έβαζαν μεταξωτά κεντιτά πολύχρωμα επιμετώπια που διακοσμούνταν με φυσικά η ψεύτικα λουδούδια. Στις επίσημες γιορτές, στις εκκλησίες και στούς γάμους έβαζαν πάνω από τον καιφαλόδεσμο ένα άσπρο βέλο κατασκευασμένο συχνά από μετάξι και ο γύρος του ήταν κεντημένος από χρυσή η ασημένια κλωστή με πολύχρωμες φράντζες. Το γυναικείο κόκκινο φέσι φοργιόταν πολύ σπάνια.Τα βαθύ μοβ τσεμπέρια που ξέρουμε σήμερα τα φορούσαν μόνο οι γριές γυναίκες που δεν έχαν πένθος και όχι οι νέες. Οι ποδιές απουσίαζαν από τη καθημερινή ενδυμασία της κύπριας. Η μεταξωτή και κεντημένη με επίχρυση ασημένια κλωστή ποδιά φοργιόταν μόνο στις γιορτές και στους γάμους και συνόδευε την επίσημη ενδυμασία. Μπορεί να ακούγεται γελοίο αλλά πολύ λίγοι κύπριοι ξέρουν σήμερα πια ήταν η επίσημη κυπριακή γυναικεία ενδυμασία και αυτό χάριν στο ότι κανένα από τα κυπριακά λαογραφικά χορευτικά συγκροτήματα δεν την έχει παρουσιάσει για να την μάθει ο κόσμος. Η επίσημη κυπριακή γυναικεία ενδυμασία λοιπόν ήταν η σάρκα. Η σάρκα ήταν η γυναικεία μακρυμάνικη ζακέτα με τα πλατιά μανίκια και το τετράγωνο κόψιμο και ήταν εμπνευσμένη από την αρχαιότητα. Η λέξη σάρκα προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη σάρξ που σημαίνει κρέας. Ένα πουκάμισο φοριόταν κάτω από την σάρκα γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το λεπτό μεταξωτό ή ημιμέταξο πουκάμισο ήταν διαφανές και έτσι η σάρκα κάλυπτε το στήθος. Σύνφωνα με την αρχαία συνήθεια,ήταν καμωμένη από σκούρο μαύρο βαμβακερό ύφασμα και ήταν διακοσμημένη γύρω-γύρω στις σχισμές των μανικιών και της ράχης με επίχρυση ασημένια κλωστή, με σχήματα φύλλων και άλλα τεχνουργήματα. Κάτω από την σάρκα φοριόταν μια μακρυά φούστα με πιέτες και τη φούστα αυτή συγκρατούσε η κυπριακή γυναικεία ζώνη με πόρπη.

Η σάρκα θεωρίτουν ακόμη και στις πολείς ως το βασικότερο κομμάτι της επίσημης και γαμήλιας γυναικείας αμφίεσης στην Κύπρο. Η σάρκα άνηκε στην προίκα της νύφης που την φορούσε για πρώτη φορά την ημέρα του γάμου της γιατί αυτή η ενδυμασία φοριόταν μόνο από παντρεμένες γυναίκες.Την ίδια μέρα η νύφη φορούσε,ακολουθόνατας την παράδοση,την συνήθως σκουροκόκκινη βαμβακερή νυφιάτικη φούστα με τις πολλές πιέτες,η οποία λόγο του χρωματός της λεγόταν ρουτζιέτι που σημαίνει κόκκινο στη νεοελληνική. Τη φούστα αυτή συνγρατούσε η κυπριακή πόρπηνη ζώνη όπως αυτές που είναι σήμερα τυλιγμένες οι εικόνες της Παναγίας στα μοναστήρια της Τροοδίτισσας και της Χρυσορογιάτισσας. Όπως το παραδοσιακό νυφικό της κύπριας νύφης δεν ήταν άσπρο αλλά κόκκινο,το ίδιο χρώμα ήταν και το πέπλο της. Το πέπλο αποτελείτουν από ένα κόκκινο ύφασμα από την κεφαλή μέχρι τα γόνατα και είχε ραμμένα στις άκρες και στις γονιές μεγάλα και όσο το δυνατό αληθινά χρυσά φλουριά.
Η γαμήλια ανφίεση του γαμπρού όπως αναφέραμε και πιό πάνω,αποτελείτουν από μαυρή βράκα, που έμιαζε με τις επίσημες μαύρες της Κυριακής, μόνο που ήταν καμωμένη με περισσότερη προσοχή. Η πουκαμίσα του γαμπρού ήταν μεταξωτή και κεντημένη και φορούσε βελούδινο γιλέκο με σειρές από κουμπιά. Αυτό που φορούν σημερά στα κυπριακά χροτευτικά συνκροτήματα λοιπόν ήταν το γιλέκο του γαμπρού. Οι άλλοι παραβρισκόμενοι στο γάμο δεν φορούσαν ποτέ το βελούδινο αυτό γιλέκο με τα όμορφα κεντήματα στο πίσω και μπροστινό μερός γιατί ήταν γαμπριάτικο και φορούσαν ζακέτες. Ο γαμπρός όμως δεν φορούσε ποτέ ζακέτα γιατί θα αποτελούσε παραφωνία. Αν ο γαμπρός ήταν από ορεινές περιοχές φορούσε μαύρες ποδίνες,αν ήταν από τις πόλεις φορούσε χαμηλά παπούτσια με κάλσες η χωρίς.

The authentic Cypriot costumes, especially the women's don't have much in common with those that the Cypriot folkloric dancing groups wear today which are ungraceful and replicas of each other but are presented to us as Cypriot costumes. In reality each region in Cyprus had its own separate costumes for daily wear which had their own characteristics in colour, cloth and decoration. Contrary to that we believe today, Cypriot men did not wear black vrakes (the Cypriot men's traditional baggy trousers) in their daily costume, but in the summer time they wore thin white vrakes and in the remainder time of the year, thicker blue coloured ones same as those worn by the Cretans. In the mountainous regions they wore dark blue.The black coloured vrakes were the official costume of the Cypriot men and were worn only during feasts, and on Sundays at church. The black vraka was also the official costume of the groom. In the cities and the big villages of the plain the vrakes had to have as many plaits as possible because the more plaits some-one used,the more rich he was. In the mountainous regions, vrakes were shorter. In the cities they did not wear high boots as the farmers but long white or even multi coloured socks and low heel shoes. The men's shirt was silk or half silk and half cotton. The cut was similar to the women's shirt, with wide sleeves, that folded or had plaits in the lower part. The difference was that the men's shirt was shorter and was closed in at the upper part. In the Karpas region, at the height of the shoulder it was very popular to add in the seams, long and narrow additions from needle work decorated with colourful beads. In the Karpas also,the white laced cap was worn in addition to the use of the red fez. However, contrary to the fez which was worn with a head cloth, the cap was worn without a head cloth and looked much like the ancient Cypriot Hellenic-Phoenician statues. The men of the Karpas peninsular wore the same cap that ancient Cypriot men wore over 2700 years ago. Above the shirt the men wore multi coloured waistcoats but the colour, the design and the cut, varied according to region. Also they wore cardigans with sleeves and without sleeves, simple, rounded or wide, and others which closed in a more firm way and the colour also varied. The Greeks of island avoided vivid and glaring colours with big designs which the Turks of the island loved and especially the yellow colour and preffered the simple, plain,hand made and dyed on the island checkered cloth. This was the preference of the men as much as the women but in Nicosia some Greek Cypriot women wore colourful clothes as well.
In the Karpas and Paphos the women wore a type of costume which was called Sayia, however this costume was different from each other and similar only in its cut. Cypriot women wore long breaches which varied in colour according to region. In the Mesaoria region they had preference for white breaches, those of the province of Paphos liked red, and in the peninsula of the Karpas they sewed in the front side of the white breaches, multi coloured designs made on cotton cloth with embroideries and glass beads. In the province of Paphos the women wore boots from thin and processed skin, beautifully decorated with black and white and red stitches at the sides and the front part.
Unmarried girls always wore dark red headdress (in the region of Morphou olive green) and the young women wore silk embroidered colourful head scarfs which were decorated with natural or false flowers. During official feasts, at church or at weddings they used to put above their headdress a white veil often made from silk and its endings were decorated with gold or silver thread and colourful fringes. The woman's red fez was worn very rarely.The deep purple women's headdress that we know today, was worn only by old women who were not in mourning and not by the young. Aprons were absent from the daily costume of the Cypriot woman. The silk embroidered gold or silver thread apron was worn only during feasts or weddings and accompanied the official women's costume. It might sound strange but very few Cypriots today know which is the official Cypriot women's costume and this is mainly to be blamed to the Cypriot folklore dancing groups because they have never presented it in order to become known to the Cypriot people. The offical Cypriot women's costume is called Sarka and it is a long sleeved cardigan with wide sleeves and a square cut,which was inspired from antiquity and the word sarka emanates from the ancient Greek word sarx which means meat or skin. A shirt was worn under the Sarka and we should not forget that the thin silk or semi silk women's shirt was transparent and thus the Sarka covered the breasts. According to ancient custom, it was made from dark black cotton cloth and was decorated around the slots of the sleeves and the back side with leafs and other works of art made from gold thread. Below the Sarka, a long, plaited skirt was worn and this skirt was retained by the Cypriot women's silver belt made with buckles.
The Sarka was considered even in the cities as the most basic part the official and nuptial women's costume in Cyprus. The Sarka belonged to the dowry of the bride which she wore for the first time during the day of her marriage because it was a costume which was worn only by wedded women. Following Cypriot tradition, the bride wore at the same day, the usually dark red, cotton made nuptial skirt, made with many plaits. Because of its colour, the shirt was called Routzeti which means red in the Greek Cypriot dialect,and kokkino in Modern Greek. This skirt was maintained by the cypriot buckled women's belt, the same as those that are today found wrapped around the icons of the Virgin Mary in the monasteries of Trooditissa and Chrysoroyiatissa. As the traditional wedding gown of the Cypriot bride was not white but red, her wedding veil was also of the same colour. The veil consisted of red cloth which covered the bride from the head down to the knees and at the fridges it had sewed in big, and as much as possible, genuine golden coins.
The nuptial costume of the groom as we wrote earlier above, consisted of the black vraka, which was similar with the official black one worn on Sundays, except that this was made with more care and attention. The shirt of the groom was made of silk and was decorated. On top, a black velvet sleeveless waistcoat with a series of lines with buttons was worn. This is the waistcoat worn today by the men at Cypriot folkloric dancing groups, and this was the waistcoat of the groom. It was and is still decorated with beautiful embroideries at the back and front part. The other men present at the wedding never wore this waistcoat because it was exclusively worn by the groom. Instead, they wore cardigans. The groom however never wore a cardigan on top of the waistcoat because it would constitute a travesty. If the groom was from a mountainous region, he wore black high boots, if he was from the city, he wore low heel shoes with socks or without socks.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου