ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Σάββατο, 14 Ιουνίου 2008

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΗΣ ΣΤΗ ΚΥΠΡΟ - BIRTH AND BAPTISM CUSTOMS IN CYPRUS

Μέχρι πριν περίπου εβδομήντα με πενήντα χρόνια, στις αγροτικές κοινότητες της Κύπρου μπορούσαμε να βρούμε ίχνη παραδόσεων που προέρχονταν από τα βάθη της αρχαιότητας και οι οποίες μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά με μεγάλη ευλάβεια. Το μυστήριο της ζωής που δίνει ζωή προσελκούσε πολλή προσοχή και αντιμετωπιζόταν με πολύ σεβασμό. Σήμερα ορισμένες από τις παραδόσεις αυτές εξακολουθούν να ασκούνται, ενώ οι περισσότερες έχουν εξαφανιστεί με την έλευση της δυτικοποίησης της κυπριακής κοινωνίας.
Η αναμενόμενη μητέρα ήταν (και εξακολουθεί να είναι) πάντα πολύ προσεκτική να μην έρθει σε επαφή με οποιοδήποτε περίεργο είδος, ζωντανό ή μη, γιατί υπήρχε και υπάρχει η ισχυρή πεποίθηση ότι θα γεννήσει ένα παρόμοιο είδος. Για παράδειγμα, όταν μια γυναίκα βλέπει ένα φίδι ή πίθηκο, κάνει το σημείο του σταυρού πάνω στην κοιλιά της, και λέει, "Παναγία μου, και κατάστρεψε το κακό". Πίστευαν και πιστεύουν ότι αν μια έγκυος γυναίκα επιθυμεί κάτι και ξυστεί την ίδια στιγμή που εκείνη το επιθυμεί, το βρέφος όταν γεννηθεί, θα έχει το σημάδι αυτού που επιθυμούσε πάνω στο μέρος του σώματος του που αντιστοιχεί στο ίδιο σημείο όπου η μητέρα του είχε ξυστεί.
Στα παλαιά χρόνια οι γυναίκες γεννούσαν στα σπίτια τους και κατά τη διάρκεια του τοκετού του παιδιού οι στενοί συγγενείς της μητέρας συνήθιζαν να ανάβουν τρία κεριά στην πλάτη μιας καρέκλας και συνεχώς καλούσαν την Παναγία και τους Αγίους για να βοηθήσουν τη γυναίκα στον τοκετό. Μόλις το βρέφος γεννιόταν, μια συνήθεια έπαιρνε χώρα η οποία μας μεταφέρει στην αρχαία Σπάρτη. Κάλυπταν το βρέφος με αλάτι και σε μερικά μέρη της Κύπρου, το βρέφος το έβαζαν επίσης μέσα στο κρασί πριν πασπαλίσουν (να αλατίσουν όπως λέγεται στη Κύπρο) όλο το κορμί του βρέφους με αλάτι. Το αλάτισμα του βρέφους γινόταν έτσι ώστε όταν το παιδί μεγαλώσει να είναι δυνατό, ως εκ τούτου έχουμε και την κυπριακή φράση "Είσαι τέλεια ανάλατος", που σημαίνει ότι δεν είσαι δυνατός. Αυτό το αλάτι δινόταν στην μαμή από έναν από τους χωρικούς που θεωρείτο λογικός, έτσι ώστε το παιδί να πάρει από αυτόν και να γίνει το ίδιο. Μετά το αλάτισμα του βρέφους, η μαμή έκοβε τον ομφάλιο λώρο με ένα καινούριο μαχαίρι ή ψαλίδι πού έφερνε μαζί της. Τότε έπαιρναν ένα πουκάμισο από έναν από τους συγγενείς που ήταν γνωστός ότι είχε καλό χαρακτήρα, και αφού έκαιγαν μια τρύπα σε αυτό με αναμμένο κερί, το φορούσαν στο βρέφος και δεν το έβγαζαν από πάνω του μέχρι το πλύσιμο του βρέφους που συνήθως γινόταν μέσα σε μια μέρα ή δύο, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.
Στο νερό στο οποίο το βρέφος θα πλενόταν έβαζαν επτά αμύγδαλα τα οποία φυλάσσονταν μέχρι το παιδί να μπορεί να τα φάει. Μερικές φορές τα φύτευαν στο όνομα του παιδιού, και όταν το παιδί μεγάλωνε είχε το δικό του δένδρο. Από το στιγμή που ένα παιδί γεννιόταν μέχρι την τρίτη μέρα μετά τη γέννησή του, έμενε πάντα δίπλα από τη μητέρα του. Στην έβδομη μέρα μετά από τον τοκετό ένα περίεργο έθιμο λάμβανε χώρα το οποίο ονομάζεται "Σταύρωση". Αυτή τη μέρα η μητέρα σηκωνόταν από το κρεβάτι και προχωρούσε με τη μαμή να την οδηγεί και τους συγγενείς να την ακολουθούν, από δωμάτιο σε δωμάτιο, και αυτή έκανε σταυρούς σε όλους τους τοίχους όλων των δωματίων του σπιτιού, με ένα ανοιχτό ψαλίδι που ήταν τοποθετημένο έτσι ώστε να μοιάζει με σταυρό. Καθώς έκανε τους σταυρούς στους τοίχους με το ανοικτό ψαλίδι, έλεγε το εξής: "Καλημέρα τοίχοι του σπιτιού μου, όπως δεν σας έβλαψα εγώ, δεν πρέπει να βλάψετε και εσείς το παιδί μου". Όταν έφθαναν στο ξεπόρτι του σπιτιού, κοιτούσαν γύρω, και σε όποιον συνέβαινε να δουν να περνά από τον δρόμο, έδιναν ένα ψωμί που κρατούσε η μητέρα. Αν περνούσε άνδρας, αυτό σήμαινε ότι το επόμενο παιδί που θα γεννούσε θα ήταν αρσενικό, αν περνούσε γυναίκα, θα ήταν θηλυκό. Μετά από αυτή την τελετή, ετοιμαζόταν ένα δείπνο στο οποίο συμμετείχαν οι συγγενείς. Κατά τις πρώτες επτά μέρες του τοκετού, η μητέρα ήταν πάντα κάτω από συνεχή επίβλεψη. Δεν την άφηναν ποτέ μόνη στο δωμάτιο της, για το φόβο ότι γυναικεία κακά πνεύματα μπορεί να φέρναν κάποια κατάρα πάνω στο παιδί.
Για σαράντα μέρες μετά τον τοκετό η μητέρα δεν επιτρέπετο να πάει στην εκκλησία. Μετά το τέλος αυτής της περιόδου, και μετά από μια εντυπωσιακή θρησκευτική τελετή που διεξήγαγε ο ιερέας του χωριού, γινόταν εκ νέου δεκτή μέσα στον ναό.
Όταν το παιδί είναι σε καλή κατάσταση υγείας δεν βαπτίζεται μέχρι να έχουν περάσει σαράντα μέρες μετά τη γέννησή του. Στις σαράντα μέρες το βρέφος μεταφέρεται από ένα συγγενικό πρόσωπο στην εκκλησία να εκκλησιαστεί και να ευλογηθεί από τον ιερέα. To βάπτισμα μπορεί να γίνει μερικά χρόνια μετά και λαμβάνει χώρα στον ναό και ο νονός ή νονά είναι υπεύθυνοι για την καθοδήγηση του παιδιού στην Ορθόδοξη πίστη. Η τελετή στην εκκλησία είναι πολύ περίτεχνη. Παραδοσιακά, η μητέρα έμενε στο σπίτι και το παιδί το έπαιρνε στην εκκλησία είτε η μαμή ή κάποιο στενό συγγενικό πρόσωπο. Σήμερα, η μητέρα συμμετέχει επίσης στη βάφτιση του παιδιού της αλλά δεν το αγγίζει μέχρι το παιδί να έχει βαπτιστεί. Ο νονός ή νονά, με επικεφαλής τον ιερέα, περπατούν στο διάδρομο της εκκλησίας και μετά απαγγέλλουν το "Πιστεύω" που είναι το σύμβολο της Ορθόδοξης πίστης, και απαντούν τα όποια ερωτήματα που ο ιερέας ρωτά. Έτσι ο ιερέας ρωτά ''Αποτάσσεσαι τον σατανά;'' ο νονός ή νονά απαντούν, "Ναι αποτάσσομαι". Στη συνέχεια ο ιερέας συνεχίζει με την πρόσκληση να φτύσει στον σατανά και ο νονός ή νονά δέχονται αυτή την πρόσκληση φτύνοντας δυνατά στο πάτωμα. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται τρεις φορές.
Το παιδί βαπτίζεται όταν ο ιερέας το βουτήξει ολόκληρο στο νερό τρεις φορές και τότε μυρώνεται με Άγιο Μύρο που έχει μεταφερθεί από την Πατριαρχική Έδρα της Κωνσταντινούπολης. Όταν η τελετή τελειώσει γυρνούν σπίτι. Στα παλαιά χρόνια, η μητέρα συναντούσε τον ιερέα και τον νονό ή την νονά, που επέστρεφαν το παιδί της μετά την βάπτιση, στο κατώφλι του σπιτιού της και έπρεπε να σκύψει και να κάνει επτά φορές μετάνοια ζητώντας συγχώρεση. Μετά έπρεπε να υποσχεθεί ότι θα κρατήσει το παιδί στην αλήθεια της Ορθόδοξης πίστης των προγόνων του και ότι θα το προστατεύσει μέχρι τα επτά του χρόνια. Η ευθύνη του νονού ή της νονάς ήταν μεγάλης σημασίας. Έπρεπε να δεσμευθεί ότι ο ίδιος ή η ίδια θα ήταν υπεύθυνοι για την εκπαίδευση του παιδιού, αν και ήταν περισσότερο μια υπόσχεση παρά μια δέσμευση. Ο νονός ή νονά ήταν πολύ σεβαστοί από τους γονείς του παιδιού και όταν τον/την συναντούσαν, σηκώνονταν για να του/της υποκλιθούν. Για ολόκληρη την μέρα μετά τη τελετή του βαπτίσματος, υπήρχε άφθονο γλέντι και πολλές ευχές για την υγεία του παιδιού που είχε βαπτιστεί.

Until about seventy to fifty years ago,in the rural communities of Cyprus we could find traces of pratices dating back to ancient times which were carried on from generation to generation with great faith. The mystery of life begeting life attracted much attention and was considered with much reverence. Today some of these practices are still carried on while most have disappeared with the comming of the westernization of Cypriot society.
The expected mother was (and still is) always very careful not to come in contact with any strange living or non-living thing, because of the strong belief that she will give birth to a similar object. For example, whenever a woman sees a snake or a monkey she makes the sign of the cross on her abdomen ,and says,"My Virgin Mary, destroy the evil". It is also believed that if an expectant mother wishes something and scratches herself at the time she is wishing, the baby, when born, will have a mark of the thing wished for on the part of the infant's body corresponding to that scratched by the mother.
In the old days women gave birth in their houses and during the birth of the child the close relatives of the mother used to light three candles on the back of a chair and were continually calling upon the Virgin Mary and the Saints to assist the labouring woman. As soon as the baby was born, a practice was carried out which takes us back to ancient Sparta. The baby was covered with fine salt and in some parts of Cyprus the child was also dipped into wine before the salt was placed on the baby's body. This was done so that the child would grow up and be strong, hence the Cypriot saying "You have not been well salted", meaning you are not very strong. The salt was given to the midwife by one of the villagers who was considered sensible, so that the child could acquire that too. After that the midwife would amputate the umbilical cord with a new knife of scissors which she kept. Then they would take a shirt from one of the relatives who was known to be good natured and when they had burned a hole in it with a lighted candle, it was put on the baby and was not taken off until the baby was washed, usually within a day or two, depending upon the weather conditions.
In the water which they used to bathe the baby they used to put seven almonds which they saved until the baby could eat them. Some times they planted them in the name of the child hence when the baby grow up it had its own tree. From the time a baby was born until the third day after its birth, it was kept beside its mother. On the seventh day a curious practice took place which was called the "Crossing". On this day the mother got out of bed and proceeded with the midwife leading and the relatives following, from room to room, making crosses on all walls of all the rooms of the house with an open scissors which was positioned to look like a cross. While the mother made the crosses in the walls in the open scissors, she would say the following "Good morning, oh walls of my house, as I have done no harm to you, neither should you harm my baby". When they arrived at the gate of the house, they would look around, and to whomever they happened to see pass, they gave a loaf of bread which was carried by the mother, and if the person happened to be a man, they believed that the next child would be male, if a woman, a female. After this ceremony, a dinner was prepared of which the relatives parttook. During the first seven days the mother was watched. She was never left alone in the room, for fear that female evil spirits might bring a curse upon the baby.
For forty days after the delivery the mother was and still is barred from Church. At the end of this period, after an impressive religious ceremony done by the village priest, she is re-accepted.
When the baby is in good health they do not baptize it until forty days have passed, and on that day the baby is taken by a relative to church to be blessed by the priest. The baptism can take place a few years later with a ceremony at the church and a godfather or godmother is responsible for the initiation on the child into the Orthodox faith. The ceremony at the church is very elaborate. Traditionally the mother stayed at home and the child was taken to church by either the midwife or a close relative of the family. These days, the mother also attends the baptism of her child put she does not touch it until the baby is baptized. The godfather or godmother, led by the priest, walks down the aisle of the church and after saying the prayer of the symbol of the Orthodox faith, they unswer whatever questions the priest must ask. Thus the priest says ''Do you renounce the devil?'' The godfather or godmother answer "Yes I do". Then the priest continues "Spit on him''. The godfather or godmother spits on the floor. This is repeated three times. After the baby is baptized by being dipped in the water three times and then is anoited with ointment brought from the Patriarchal See at Constantinople. When the ceremony is over, they proceed back home. In older times, the mother met the priest and the godfather or the godmother bringing back her child after being baptized, at the threshold of her house and had to bow seven times and ask for forgiveness. She was then made to promise that she would keep the child true to the Orthodox faith of its ancestors and that she would protect it until it is seven years old. The responsibility of the godfather or the god mother was of great importance. He or she, had to promise that he/she would be responsible for the education and the training of the child, although it was more of a promise and it was not binding. The godfather or the godmother was greatly respected by the parents of the child and when ever they saw him/her passing, they would rise and blow to him/her. For the whole day after the baptismal ceremony is over, there is much feasting and banqueting and many toast is drunk to the health of the newly christened child.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου