ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Πέμπτη, 21 Αυγούστου 2008

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΤΡΥΠΙΩΝ ΜΟΝΟΛΙΘΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - THE MYSTERY OF THE CARVED MONOLITHS OF CYPRUS

Για αιώνες αποτελούσαν μυστήριο. Ήσαν τεράστιοι μονόλιθοι, φυτεμένοι από άγνωστα χέρια γερά στην κυπριακή γη, σε πολλά μέρη του νησιού. Αρκετοί στέκουν
ακόμη, ριζωμένοι, θαρρείς, στο έδαφος, ή κατά το κυπριακότερο,''πέτρες ριζιμιές''. Γιγάντιοι, είτε όρθιοι είτε πεσμένοι σαν νεκρά πετρωμένα θηρία με ορθάνοιχτο το στόμα, ξεριζωμένοι από άγνωστους ευφάνταστους ή απέλπιδες αναζητητές χαμένων και θαμμένων θησαυρών. Με μία συμμετρική μεγάλη τρύπα στο κέντρο ή στο επάνω τους μέρος, φορτώθηκαν από την λαϊκή φαντασία με θρύλους πολλούς και με ιστορίες απίθανες και αποτελούσαν για αιώνες το "Μυστήριο των Τρύπιων Μονόλιθων". Ποίοι τους είχαν φυτέψει στην κυπριακή γη; Ποίοι τους είχαν λαξεύσει, ποίοι τους είχαν τρυπήσει; Και πότε και γιατί; Και ποιους σκοπούς εξυπηρετούσε η λάξευση και η μεταφορά και το στήσιμο τους, που θα πρέπει να ήταν εργασίες κοπιαστικές;
Αρκετοί τέτοιοι πέτρινοι γίγαντες (το ύψος τους κυμαίνεται μεταξύ το ενός και των τριών και πλέον μέτρων) απαντώνται ακόμη σήμερα, να υψώνουν το παράξενο ανάστημα τους σε διάφορα μέρη που είναι συνήθως ακατοίκητα, μόνοι μέσα στην κυπριακή φύση, από το κατεχόμενο Φλαμούδι στην χερσόνησο της Καρπασίας, μέχρι την Φασούλα και την Δορά στη επαρχία Λεμεσού, και μέχρι τα Κούκλια και τις Αρόδες στην επαρχία Πάφου. Και πάντοτε με μία συμμετρική τρύπα να κοιτάζει σαν περίεργο ορθάνοιχτο μάτι ή να κραυγάζει σαν τεράστιο ορθάνοιχτο στόμα.
Ανθρώπινα κατασκευάσματα ασφαλώς, κάποιων περασμένων εποχών. Η εγκατάλειψη τους για πάρα πολλά χρόνια, έκανε τους ανθρώπους να ξεχάσουν εντελώς την χρήση και χρησιμότητα αυτών των ογκολίθων. Στην συνέχεια, εδόθησαν από άλλους ανθρώπους "εξηγήσεις'' και "ερμηνείες'' άλλες, για την ύπαρξη των παράξενων αυτών μνημείων που απαντώνται σε ερημικές τοποθεσίες. Άλλοτε πίστευαν ότι ήσαν ''σημάδια'' που (εάν ερμηνεύονταν σωστά) καταδείκνυαν και υποδείκνυαν τοποθεσίες μεγάλων κρυμμένων θησαυρών. Πόσοι και πόσοι δεν διερωτήθηκαν και δεν προβληματίστηκαν για εκείνους τους μυθικούς ''θησαυρούς'' και πόσοι και πόσοι δεν προσπάθησαν να τους ανακαλύψουν. Πολλοί προσπάθησαν να επισημάνουν συγκεκριμένα σημεία στα οποία, κάποιες συγκεκριμένες στιγμές, έπεφταν οι ακτίνες του ήλιου περνώντας μέσα από τις τρύπες των μονόλιθων αυτών. Άλλοτε πάλι πίστευαν ότι υπήρχε κάτι το ''μαγικό'' σ' αυτούς, σχετιζόμενο ποιος ξέρει με ποιες παγανιστικές λατρείες και με ποιες μυστηριακές η μυστηριώδεις υπό το σεληνόφως τελετές.
Υπήρξαν και περιπτώσεις όπου θεωρήθηκε ότι κάποιοι μονόλιθοι αποτελούσαν όργανα ''δοκιμασίας'', και ότι ο άνθρωπος εκείνος που θα κατόρθωνε να περάσει το σώμα του μέσα από την τρύπα της όρθιας πέτρας, θα κέρδιζε το ένα ή το άλλο. Εξ άλλου, διάφοροι τέτοιοι μονόλιθοι απαντώνται να σχετίζονται σε τοπικές παραδόσεις με τον περιβόητο ήρωα Διγενή ή και με την περίφημη και μυστηριώδη Ρήγαινα της Κύπρου. Πολύ συχνά η λαϊκή φαντασία έπλαθε μύθους και διηγήσεις περί αυτών. Έως και την σύγχρονη εποχή, οπότε το ''μυστηριώδες'' δεν εξάπτει πλέον την λαϊκή φαντασία και δεν δημιουργεί πλέον ερωτηματικά. Έτσι,πολλοί μονόλιθοι, που παρέμειναν απελπιστικά μόνοι στην ερημιά τους, ξεχάστηκαν.
Οι περισσότεροι από αυτούς απαντώνται σήμερα στο νοτιοδυτικό τμήμα της επαρχίας Λεμεσού και συγκεκριμένα στην περιοχή που περικλείεται μεταξύ των χωριών
Δορά, Ανώγυρα, Πλατανίσκια, Πραστειό, Κιβίδες και Πάχνα. Υπάρχουν όμως αρκετοί και στην επαρχία Πάφου, σε περιοχές των χωριών Κούκλια, Αρχιμανδρίτα, Σαλαμιού, Πάνω Αρόδες και άλλων. Στην επαρχία Λεμεσού απαντώνται και σε περιοχές των χωριών Σωτήρα, Καντού, Σπιτάλλι και Φασούλα.
Το "Μυστήριο των Τρύπιων Μονόλιθων" απασχόλησε ερευνητές αλλά και αρχαιοκάπηλους από τον προηγούμενο αιώνα,οπότε άρχισαν και οι προσπάθειες ερμηνείας και επίλυσης του. Πρώτος ο περιβόητος αρχαιοκάπηλος Λουϊτζι Πάλμα ντι Τσεσνόλα, ο άνθρωπος που κατά την δεκαετία 1866-1877 ρήμαξε κυριολεκτικά τους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου, ασχολήθηκε με το ζήτημα των όρθιων τρύπιων μονολίθων και έκανε σχετικές έρευνες περί αυτών αλλά και ''ανασκαφές''. Και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι σχετίζονταν με την λατρεία της θεάς Αφροδίτης, ως τμήματα μάλιστα ναών της. Ο Χόγκαρθ αργότερα (1889), κάνει σχετική εκτενή αναφορά. Σημειώνει ότι οι Κύπριοι θεωρούσαν ιερούς τους διάφορους μονόλιθους αλλά προχωρεί να δώσει και μία πιο πρακτική άποψη, ότι επρόκειτο για αντικείμενα που σχετίζονταν με ελαιοπιεστήρια και παραγωγή λαδιού. Συμφώνησε, δηλαδή με την άποψη που πρώτος εξέφρασε ο Guillemard ενωρίτερα. Ακολούθησε ο Max Ohnefalsch- Richter (1891) που διαφώνησε με την άποψη ότι επρόκειτο για όργανα ελαιοπιεστηρίων και επέμεινε ότι ήσαν αντικείμενα που σχετίζονταν με αρχαίες λατρείες και ιεροτελεστίες. Ακολούθησαν και άλλοι, που υπέβαλαν ερωτήματα και διατύπωσαν θεωρίες. Ο Ελλαδίτης ΑΘανάσιος Σακελλάριος ( "Τα κυπριακά", τόμος Α, 1890, σσ 78-79) περιγράφει τους μονόλιθους στην περιοχή των Κουκλιών της επαρχίας Πάφου και προσθέτει ότι άλλοι τέτοιοι μονόλιθοι βρέθηκαν 5 στο χωριό Ανώγυρα, και 6 γύρω από τη κοιλάδα της Ανώγυρας, 4 στο χωριό Άγιος Στέφανος κοντά στην Πάχνα, στο χωριό Πάχνα το ίδιο, στη τοποθεσία Δεσποτικό 1, στο χωριό Δωρά 1, πίσω από το χωριό Πυσσούρι 1, κοντά στην Περγαμηνιώτισσα 1, κοντά στον Άγιο Φώτιο πάνω στο λόφο της Παναγίας 4, κοντά στο Κολόσι 1, στον Άγιο Επίκτητο της Κηρυνείας 1, και πολλούς άλλους σε διάφορα μέρη του νησιού.
Ο Σακελλάριος διασώζει και την παράδοση, ότι "οι γυναίκες από τα χωριά της Κύπρου, που δεν μπορούσαν να τεκνοποιήσουν, πήγαιναν σε αυτούς τους μονόλιθους για θεραπεία της στείρωσης τους''. Εθεωρούντο λοιπόν κάποιοι μονόλιθοι ως θεραπευτικοί από της Κύπριες γυναίκες που δεν μπορούσαν να τεκνοποιήσουν.
Άλλοι πάλι μονόλιθοι, όπως επίσης διασώζει ο Σακελλάριος, εθεωρείτο ότι είχαν άλλες θεραπευτικές ιδιότητες: ''Βρίσκονται στο νησί και άλλοι τρύπιοι μονόλιθοι...τους θεωρούν (οι Κύπριοι) αυτούς ως αποτρεπτικούς για πυρετούς και άλλες ασθένειες και κρεμάζουν ρούχα του ασθενή πάνω στις πέτρες πιστεύοντας ότι με αυτό το τρόπο αφήνουν την ασθένεια πίσω τους. Πιστεύουν επίσης ότι τα παιδιά γίνονται καλά όταν περάσουν από την τρύπα αυτών των μονόλιθων''.
Σήμερα η σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα πιστεύει ότι οι μονόλιθοι αυτοί που φορτώθηκαν ανά τους αιώνες με θρύλους, μύθους και πλήθος από ιδιότητες, ήσαν εξαρτήματα παραγωγής λαδιού. Αλλά πράγματι να ήταν έτσι; Οι Κύπριοι για αιώνες λάτρευαν και τιμούσαν πολλούς από αυτούς τους μονόλιθους μέχρι και τη δεκαετία του 1970. Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου πάντα διακήρυττε ότι αυτή η συνήθεια ήταν ειδωλολατρική και ότι θα έπρεπε να σταματήσει λόγω του ότι δεν ήταν Χριστιανική. Όμως δεν ήταν οι ιερείς που κατάφεραν να σταματήσουν αυτή τη συνήθεια, αλλά η σύγχρονη αρχαιολογία. Αφού είπαν στους Κύπριους ότι αυτοί οι μονόλιθοι δεν ήταν ιεροί χώροι, αλλά ήταν στη πραγματικότητα ελαιοπιεστήρια, σταμάτησαν να τα επισκέπτεται. Η Εκκλησία της Κύπρου ήταν πολύ ευτυχής με αυτή την εξέλιξη. Θα μπορούσε αυτό να είναι απλώς μία σύμπτωση;


They have been a mystery for centuries. They were huge monoliths, planted by unknown hands firmly into the Cypriot land, in many parts of the island. Many of them still stand, rooted it seems, in the soil, the Cypriots call them,'' rooted stones''. They are gigantic, either standing upright or fallen like dead monsters who have turned into stone with their mouths wide open, uprooted by unknown imaginative or desperate seekers of lost and buried treasures. With a symmetrical large hole in their middle or upper part, they were burdened by popular imagination with many legends and wonderful stories and were for centuries the "Mystery of the Carved Monoliths". Who planted them into the soil of Cyprus? Who carved them, and who made the large holes in them? And when and why? And what purposes did it serve by carving and transporting and setting them up, which must have been hard work?
Several such stone giants (their length varies between one and over three meters) are found even today, standing with their strange stature in various parts of the island which are usually uninhabited, all alone in the Cypriot nature, extending from the occupied Flamoudi village in the Karpas peninsula, to Fasoula and Dora villages in the province of Limassol, and all the way to Kouklia and Arodes villages in the province Paphos. And always they are found with a symmetrical hole which looks as if it is a wide open eye looking at you strangely or like a huge wide open mouth crying out to you.
For sure they must be some kind of human devices of a past age. Their abandonment for many years, has made people to forget completely the use and usefulness of these huge stones. Afterward people gave different "explanations" and "interpretations'' about the existence of these strange structures found in isolated locations. At other times they thought that they were''signs'' (if interputed correctly) which showed and suggested locations of large amounts of hidden treasures. Many are those who have wondered and thought about those mythical ''treasures'' and many are those who attempted to discover them. Many people have tried to identify specific points on which at certain moments, the rays of the sun fell passing through the holes of these monoliths. At other times, they believed that there was something ''magic'' about them which was associated with cults and other pagan worship, making mystic and mysterious ceremonies under the light of the moon.
There were cases where people assumed that the monoliths were instruments of ''trial''and that the person who was able to pass his body through the hole of the standing stone, would have won one price or another. Besides, several such monoliths are found to be related to local traditions which deal with the notorious hero Dighenis or with the famous and mysterious Queen Rigaina of Cyprus. Very often popular imagination made myths and narratives about them. This was until modern times, when the "mysterious" no longer held the curiosity of people, and did not provoke popular imagination with questions any more. For this reason, many monoliths, were left desperately alone in the wilderness, and were forgotten.
Most of these monoliths are today to be found at the south-western part of the province of Lemasol and specifically in the area enclosed between the villages of Dora, Anogyra, Plataniskia, Prastio, Kivides and Pachna. Many are also to be found in the province of Paphos, in areas of the villages of Kouklia, Archimandrita, Salamiou, Pano Arodes and other places. In the province of Lemasol they are found also in areas of the villages of Sotira, Kantou, Spitalli and Fasoula.
The "Mystery of the Carved Monoliths" had attracted the attention of researchers and grave robbers of the 19th century, and that's when the efforts began of giving the mystery an interpretation and solving it. First among them was the notorious grave robber Luigi Palma di Cesnola, the man who during the decade of 1866-1877 literally looted the archaeological sites of Cyprus. He dealt with the issue of the standing carved monoliths and did research but also did "excavations'' on them. He concluded that they were related with the worship of the goddess Aphrodite, and were even parts of her temples. Later, D.C. Hogarth (1889) , made a comprehensive research on the matter. He states that Cypriots considered various monoliths sacred but goes on to give a more practical point of view, which connects the objects with the production of olive oil and identifies them as olive pressers. He namely agreed with the view first expressed by Guillemard earlier. Max Ohnefalsch-Richter (1891) followed them who disagreed with the view that they were olive pressers and insisted that they were objects related with ancient cults and mysteries. Others followed as well, and in turn they put forth their views and developed their own theories.
The Greek Athanasios Sakellarios ("Cypriot Studies", Volume A, 1890, pp 78-79) describes the monoliths of Kouklia in the province of Paphos and adds that other such monoliths were found at the village Anogyra 5, and 6 around the valley Anogyra, 4 in the village of Aghios Stephanos near Pachna, in the village of Pachna itself at the locality of Despotiko 1, in the village of Dora 1, behind the village of Pissouri 1, near Pergaminiotissa 1, near Saint Photios on the hill of Panagia 4, near Kolosi 1, at Saint Epiktitos of Kyrenia 1, and many others in various parts of the island.
Sakellarios has also written about a tradition, that "the women from the villages of Cyprus, who could not bear children went to visit these monoliths to get cured from their sterility". Some monoliths were therefore considered as having therapeutic powers by the Cypriot women who could not have children. Sakellarios tells us also that other monoliths were considered to have other therapeutic identities: ''They are found all over the island and these monoliths have holes in them ... they (Cypriots) consider them as deterrents for fever and other diseases and the patients who come to these monoliths hang parts of their clothes on the stones, believing that in this way the disease would be left behind. They also believe that children would get well after passing through the hole of these monoliths''.
Today modern archaeological research believes that these monoliths which for centuries were connected with legends, myths and a number of properties are parts for producing olive oil. But are they really? The Cypriots who were for centuries worshiping and venerating many of these monoliths up until the 1970's, were told by the Greek Orthodox Church of Cyprus that such practices were pagan and that they had to be stopped because they were not Christian. Yet, it was not the priests who managed to stop them but modern archeology. Once they were told that these monoliths were actually olive pressers and not holy places, they stopped visiting them. The Church of Cyprus was very happy to see this development. Could this be just a coincidence?


Οι περισσότερες πληροφορίες για αυτό το άρθρο έχουν ληφθεί από το περιοδικό "πολιτιστική κύπρος" Φεβρουάριος 1997. Όχι όμως όλες.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου