ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Δευτέρα, 13 Οκτωβρίου 2008

Όλυμπος Καρπάθου: Έθιμα και Παραδόσεις - The village of Olymbos in Karpathos: Customs and Traditions

Στη Όλυμπο της Καρπάθου καθιερώθηκε ένα έθιμο που συγκέντρωσε πολλές περιουσίες σε λίγους ανθρώπους που ονομάζεται "κανακαριά". Σύμφωνα με αυτό το έθιμο-νόμο τα πρωτότοκα παιδιά αποκτούν το σύνολο της περιουσίας των γονιών τους, χωρίς να αφήνουν τίποτα για τα υπόλοιπα παιδιά. Ο πρωτότοκος γιος έπαιρνε όλη τη περιουσία του πατέρα του, και η πρωτότοκη κόρη όλη τη περιουσία της μητέρας της. Αυτό το έθιμο καθιστούσε άτομα της ίδιας οικογένειας πλούσια και φτωχά και κατέστρεψε την κοινωνική δομή της κοινότητας μετατρέποντάς την σε καθαρά ταξική. Έτσι, δημιουργείται μία ανώτερη τάξη πρωτότοκων "κανακάρηδες" και "κανακάρες" και μία οικονομικά κατώτερη "στερνοπαίδια" που δεν της ανήκει τίποτα και εξαναγκάζεται να μεταναστεύσει προς την Αθήνα, την Αφρική και μετέπειτα μαζικά προς την Αμερική. Οι απόκληρες κόρες που δεν μπορούσαν να ξενιτευτούν, δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να γίνουν δούλες στο νοικοκυριό της παντρεμένης πρωτότοκης αδελφής τους.


Το έθιμο του κανακάρη ή της κανακαράς, το οποίο αφορά την οικογενειακή δομή και την κληρονομική μεταβίβαση, είναι ευρύτερα διαδεδομένο στο νησιωτικό χώρο. Στην Κάρπαθο όμως, και ειδικότερα στην Όλυμπο, αποτέλεσε κατεξοχήν σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης των κοινωνικών σχέσεων. Το έθιμο είχε αντίκτυπο στην κοινωνική δομή της κοινότητας της Ολύμπου. Από την κληρονομική διαδοχή προέκυψε μια κοινωνική ομάδα γαιοκτημόνων που συγκέντρωσε στα χέρια της την οικονομική, διοικητική και κοινωνική εξουσία της κοινότητας. Σύμβολο της ισχύος αυτής της ιδιότυπης ομάδας, στους κόλπους της οποίας επικρατούσε η ενδογαμία, ήταν η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, στην οποία μπορούσαν μόνο αυτοί να εκκλησιαστούν, ενώ όταν ο οικισμός επεκτάθηκε έξω από το Κάστρο, οι πρωτότοκοι είχαν το αποκλειστικό δικαίωμα διαμονής στην Έξω Καμάρα που είχε θέα προς τη θάλασσα. Ως το 1922 οι κανακάρηδες διατηρούσαν στην εκκλησία της Κοίμησης ιδιωτικά στασίδια για τους άνδρες και ιδιωτικές πλάκες στο πλακόστρωτο του πρόναου για τις γυναίκες, τις «μερέες». Επίσης οι κανακάρηδες έχτιζαν ιδιωτικές εκκλησίες και είχαν τους δικούς τους ανεμόμυλους και νερόμυλους όπως και τα πιο εύφορα πεδινά εδάφη της κοινότητας. Το χαρακτηριστικό της κανακαράς ήταν η «κολαΐνα», που δεν επιτρεπόταν να φορούν οι υπόλοιπες γυναίκες. Πρόκειται για χρυσοΰφαντο ύφασμα που πάνω του είχε ραμμένα χρυσά νομίσματα, βενέτικα φλουριά και κωνσταντινάτα, λίρες και άλλα νομίσματα. Ένα αποδεκτό μέγεθος για μια κολαΐνα είναι 500 χρυσά νομίσματα που τα ενώνουν μαζί. Όμως τα χρυσά νομίσματα μπορεί και να είναι πολύ περισσότερα και το τέλος τους να φτάσει και μέχρι τα πόδια της κανακαράς και το βάρος τους τη κάνουν να κάμπτει προς τα μπροστά. Η κολαΐνα φοριέται ακόμη και σήμερα από τις κανακαριές της Ολύμπου.

Η Όλυμπος, λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης της, παρουσιάζει μεγάλες πολιτιστικές ιδιαιτερότητες σε σχέση με τα λεγόμενα «Κάτω Χωριά», από τα οποία διαφοροποιείται ως προς την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη. Έτσι, στην Όλυμπο έχουν διατηρηθεί ιδιότυπα έθιμα, το αρχαϊκό γλωσσικό ιδίωμα και η παραδοσιακή φορεσιά, την οποία φορούν ακόμη και σήμερα οι ηλικιωμένες (και όχι μόνο) γυναίκες του χωριού.

Η Όλυμπος είναι επίσης γνωστή για τη μεγάλη μουσική της παράδοση και τα περίφημα γλέντια. Με την ευκαιρία γεγονότων όπως πανηγύρια, γάμοι και ονομαστικές γιορτές, οι κάτοικοι γλεντούν με τους ντόπιους σκοπούς της αχλαδόσχημης δωδεκανησιακής λύρας, της τσαμπούνας και του λαούτου. Οι «γλεντιστές» προσαρμόζουν διαφορετικά κάθε φορά αυτοσχέδια δίστιχα σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο, τις μαντινάδες, με θέματα παρμένα από την αφορμή του γλεντιού (π.χ. ευχές στους μελλόνυμφους), την καθημερινότητα και την επικαιρότητα. Συχνά αποκτούν διαλογική μορφή που προσδίδει στο γλέντι ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στο γλέντι συμμετέχουν μόνο οι άνδρες, ενώ οι γυναίκες παρακολουθούν από απόσταση. Το πιο σημαντικά πανηγύρια στην Όλυμπο γίνονται το Δεκαπενταύγουστο, όταν γιορτάζει η εκκλησία της «Κοίμησης της Θεοτόκου», διάρκειας τριών ημερών, και στις 29 Αυγούστου του Αϊ-Γιάννη στη Βρουκούντα, όταν οι κάτοικοι του οικισμού αλλά και άλλοι Καρπάθιοι μεταβαίνουν στο εντυπωσιακό σπήλαιο με το ναό και διανυκτερεύουν στην ύπαιθρο.

Folklore customs have remained to a large extent unchanged in Karpathos. One of the traditional customs still practised today is to do with family hereditary rights: the eldest son(his father's) or daughter( her mother's) all of their parents estate as a form of dowry upon their marriage. This custom is know as the "Kanakaridon" of the "kanakariki" and is reinforced in the island. ("Kanakara" is the name for the eldest daughter). The rest of the children do not get anything and for this reason,there are very rich and very poor members among the same family.
Even if the parents dies there is no question of who inherits what, the entire estate is passed on to the rightful heir. However, property which is not hereditary but acquired, is shared out among all of the sons and daughters. According to custom, for the distribution of the property to take place as above, the oldest son must have his father's father's name and the eldest daughter her mother's mother's name. If for some reason the conditions are not fulfilled, the parent's estate is passed on to those who adopt their grandfather's name, even at a later date, and who on getting married christen their first children with the appropriate names. In this way the estate always retains the grandfather's name before passed on his descredants. This custom is very important in the village of Olymbos today.It has also caused it's vast decline in numbers because many landless children had no other choice but emigrate and leave the village.Those landless daughters who did not manage to emigrate, usually became servants to their married oldest sister's household.

The dress code of the women of Olymbos was strictly dependant on social standing and class.The women who belonged to the lower classes were forbidden to dress in the same manner as the women who belonged to the first born, kanakares class. A very distinguished part of the costume worn exclusively by the kanakares was the kolaina. A kolaina is a dress which has gold coins sawn on it which show off the wealth of the kanakares. An acceptable size for a Kolaina is 500 pieces of gold coins joined together. The end can reach such a woman's feet and the weight makes her bend forward. Today this dress code is still followed by most of the women in the village.

Because of its isolation, Karpathos still retains many old island customs and are a treasure for ethnologists. The most isolated of all karpathos is Olympos village and has created a goldmine of unique traditions.The wedding ceremonies of Karpathos have a special character. The preparations last for one week. It is worth noting that all the inhabitants of Olympos participate in the three-day nuptial rites. Housewives take a drastic part in the process, kneading and baking cookies - the much acclaimed "leoudia" - and then go on to the home of the bride-to-be to decorate it with flowers. Slaughtering of the animals to provide the meat of the delicacies is ceremonial; so is the cutting of wood for the oven and bon fires. On Sunday - the day for wedding celebrations - music can be heard everywhere as musicians set to their task quite early in the morning. At the family homes of the bride and the groom people arrive holding high canes waving silken kerchiefs. After the religious ceremony, the typical delicacy known as "sousamomelo" - a pastry made of sesame and honey - is distributed. Then comes the time of the lunch, the main dish invariably being meat in bulgur - referred to as "chondros". In the early hours of the afternoon, dancing starts out on the church courtyard, to last until the wee hours of the morning. It is then that the guests start dancing a different kind of dance - the "foumisto" - while couplets - some of them quite spicy for the circumstance - are exchanged. Celebrations continue well into the two days and nights to follow, first with the "antigamos" and then with various other ceremonies. On the first Sunday after the wedding, there is yet another celebration, albeit in a more closed family circle.


Olymbos boasts many local traditions and is particularly renowned for its fetes. In fetes as well as wedding and christening ceremonies take place to the accompaniment of improvised musical couplets. Traditional instruments such as the lyre, the bagpipe and the lute are used for this purpose. What is remarkable in Karpathos and cannot be found so much in other places in Greece is the making of the karpathian musical instruments. There is a great number of people of all ages in all the villages of Karpathos who carve the "lyra", the "laouto", the "violi" and make the "tsambouna" and most of them play these instruments.

A special place in the hearts of Karpathian people and especially of the people of Olymbos, has the traditional karpathian festivity ("kathisto glenti").The men sit around a table with the music players of the traditional instruments, drinking wine and composing and singing songs.They are given the opportunity to express their feelings - joy or pain depending on the occasion.The "lyra", "laouto", "tsambouna"and the "violi" are the traditional karpathian musical instruments and are inseparable part of a karpathian festivity.One can attend a karpathian "glenti" in Greek Orthodox celebrations and in social events especially weddings, baptisms, name days after eating the traditional karpathian dishes.After singing in the karpathian "glenti" and having expressed their feelings and thoughts and at the peak of cheerfulness the people feel the need to dance the traditional karpathian dances.Some of these dances are: "Siganos", "Gonatistos", "Pano Choros", "Sousta", "Foumistos"(only in weddings), "Zervos", "Kefallonitika", "Antipatitis","Arkistis".The first five dances are the traditional dances which are more commonly danced by people in Karpathos during their celebrations.Many customs have their roots in Ancient times and are preserved till nowadays unchanged and the people feel proud taking part in this way of life.

Πολλές πληροφορίες για αυτή την ανάρτηση είναι από το: Κάρπαθος - Απομονωμένη Αξιοπρέπεια

3 σχόλια:

  1. Το 1922 οι κανακάρηδες έχασαν τα πρωτεία τους όταν έγινε η "επανάσταση των στασιδιών"από τους δευτερότοκους οι οποίοι είχαν αναγκαστεί να ξενιτευτούν. Τότε για πρώτη φορά διεκδίκησαν θέση ισότιμη με τους πρωτότοκους σπάζοντας τα ιδιωτικά στασίδια των κανακάρηδων στην εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου.
    Από τότε η αξία των κανακάρηδων (και της γαιοκτησίας επομένως) υποβαθμίστηκε και τη θέση της πήρε η αξία του χρήματος (αφού οι δευτερότοκοι εν τω μεταξύ είχαν πλουτίσει στην ξενιτειά).
    Η κοπέλλα που απεικονίζεται στην πρώτη και στη δεύτερη φωτογραφία είναι δευτερότοκη κόρη ενός από τους σημαντικότερους τσαμπουνιέρηδες της Ολύμπου.
    Καλό βράδυ εύχομαι

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πολλες φορες οι φωτογραφιες απο την ΟΛΥΜΠΟ εχουν ιδιαιτερη αξια.
    Αντιθετα τα κειμενα που κατα καιρους γραφονται για την ΟΛΥΜΠΟ περιεχουν τοσα <>
    περιπου οσα και ο ΙΝΔΙΚΟΣ ωκεαν.
    Λιγη προσοχη λοιπον...
    ΜΙΧΑΛΗΣ-ΟΛΥΜΠΙΤΗΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Γράψε τότε εσύ αφού τα ξέρεις καλά μιας και είσαι από εκεί.Όμως, αν κάτι που διαβάζουμε δεν μας αρέσει, αυτό δεν σημαίνει ότι ταυτόχρονα δεν είναι και αλήθεια. Αν υπάρχει εδώ κάτι που είναι λάθος, ανέφερε το για να διορθωθεί.
    Ευχαριστώ.

    NOCTOC

    ΑπάντησηΔιαγραφή