ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 3 Δεκεμβρίου 2008

Αυτά που πήρε το Ισλάμ από το Βυζάντιο αλλά ξέχασαν να μας μάθουν

Μία από τις πολλές επιπτώσεις της τρομοκρατικής επίθεσης στη Μαδρίτη ήταν η άμεση αναπόληση στην περίοδο που η Ισπανία ήταν κυρίως μουσουλμανική και ήταν το κύριο κανάλι μέσω του οποίου το Ισλάμ επηρέασε τη Δύση. Ο Λόρδος Κάρεϊ, ο πρώην Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, μας θύμισε ότι είμαστε υπόχρεοι στο Ισλάμ για πράγματα όπως την ελληνική σκέψη και το λογισμό. Πράγματι, η Δύση στα μαθηματικά, την επιστήμη, την ιατρική, μουσική, φιλοσοφία και θεολογία πήρε πολλά από το Ισλάμ και πρέπει να είναι ευγνώμονες. Πάνω από όλα αυτά, το Ισλάμ έδωσε στους Δυτικούς το πιπέρι, το χαρτί και τη κιθάρα. Αυτό όμως που λίγοι αντιλαμβάνονται, είναι η τεράστια επιρροή που άλλοι είχαν πάνω στο Ισλάμ. Η Περσία των Σασσανιδών, για παράδειγμα, και πάνω από όλα η αυτοκρατορία του Βυζαντίου. Η Βυζαντινή επιρροή πάνω στο Ισλάμ ήταν αναπόφευκτη. Όταν ο Μωάμεθ πέθανε το 632 , ο αραβικός στρατός ξεχύθηκε βόρεια εκτός της ερήμου σε ένα υπέροχα, εξελιγμένο χριστιανικό πολιτισμό, το ήμισυ της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η οποία δεν είχε υποστεί ούτε παρακμή και ούτε και πτώση. Το αντίθετο μάλιστα. Οι Άραβες το γνώριζαν αυτό και δεν αναζητούσαν απλώς να κατακτήσουν, αλλά να μιμηθούν και να υπερβούν. Αλλά πρώτα έπρεπε να μάθουν.Δεν πρόκειται για τον χερσαίο πόλεμο-το Βυζάντιο είχει μάθει καλά το μάθημα του από τους Άραβες και προσπαθούσε να αντιμετωπίσει τη γρήγορη και μανιώδη τους τακτική. Μάλλον το μόνο πράγμα που οι Άραβες υιοθέτησαν ήταν η Βυζαντινή πρακτική της χρησιμοποίησης της μαγκιάς για να κερδίζουν τις μάχες, την ενθάρρυνση του εχθρού για λιποταξία ή να αλλάξει στρατόπεδα.

Στο ναυτικό πόλεμο ωστόσο, οι Άραβες ήταν αρχάριοι. Δεν είχαν στόλο και ούτε εμπειρία, ήταν οι Σύροι ναύτες που τους παράσχεσαν πλήρωμα και τεχνογνωσία. Οι νέοι γόηδες της μεσογείου μάθαν γρήγορα και σύντομα κέρδισαν μάχες στη θάλασσα, αν και η επίθεση τους κατά της Κωνσταντινούπολης το 678 ηττήθηκε από μια Βυζαντινή εφεύρεση, της εκτόξευσης του υγρού πυρός- του Ελληνικού Πυρ, ένα όπλο που οι Άραβες μετά επίσης εφάρμοσαν, αλλά ποτέ δεν το αντέγραψαν στα μέτρα των Βυζαντινών.
Χρειάζεται εξάσκηση ακόμη και να διοικείς την αυτοκρατορία κάποιου άλλου, έτσι δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι για να γίνουν οικείοι με το περιεχόμενο, οι μουσουλμάνοι κατακτητές ήταν ευχαριστημένοι να αφήσουν τους χριστιανούς να συνεχίσουν τη κρατική διαχείριση σε χώρες όπως τη Συρία και την Αίγυπτο. Τα πρώτα μουσουλμανικά κέρματα ήταν αντίγραφα Βυζαντινών νομισμάτων, αλλά με αφαιρεμένο το σήμα του Σταυρού του Γολγοθά και αφήνοντας μια στήλη πάνω σε βάθρο.


O Γολγοθάς και τα σύμβολα του έπαιξαν μεγάλο ρόλο στη πρώιμη μουσουλμανική αρχιτεκτονική. Το πρώτο μεγάλο ισλαμικό κτίριο ήταν το γνωστό ''Τρούλος του Βράχου'' στην Ιερουσαλήμ, που φτιάχτηκε για την νυχτερινή άνοδο του Μωάμεθ στους ουρανούς. Αλλά ήταν εμπνευσμένο από τη Ροτόντα που είναι πάνω στον τάφο του Χριστού, ένα μέρος της εκκλησίας του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου στον Άγιο Τάφο. Εξ ου και οι σχεδόν ταυτόσημες διαστάσεις, το κεντρικό κλίτος και η κυκλική στοά, ο τρούλος και τα παράθυρα. Η διακόσμηση ήταν επίσης Βυζαντινή: μαρμάρινα και πλούσια διακοσμημένα χρυσά μωσαϊκά.
Ένα άλλο μεγάλο πρώιμο ισλαμικό κτίριο ήταν το κοντινό Αλακσά Τζαμί. Εκεί το μοντέλο ήταν μέρος της εκκλησίας του Παναγίου Τάφου, που είναι χτισμένη πάνω από τον Γολγοθά τον ίδιο, και το τζαμί πάλι ενσωμάτωσε χαρακτηριστικά της Βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Ο υπεύθυνος Χαλίφης ζήτησε επίσης τη βοήθεια των Βυζαντινών για το κτίσιμο του Μεγάλου Τζαμιού στη Δαμασκό και τον Οίκο του Προφήτη στη Μεδίνα, και ο αυτοκράτορας ήταν ευτυχής να του στέλλει τεχνίτες μωσαϊκών και προμήθεια υλικών. Εκεί που αφορά την τέχνη και την αρχιτεκτονική, τους χρειάστηκαν δύο αιώνες, αλλά μακροπρόθεσμα οι μουσουλμάνοι κατόρθωσαν να ενοποιήσουν τις τεχνικές θεμάτων από τις χώρες που κατέκτησαν και να τις διαμορφώσουν σε έργα που αναπνέουν το πνεύμα του Ισλάμ, και τα οποία κατά τη γνώμη πολλών ξεπέρασαν κατά πολύ τα πρωτότυπα. Είναι βέβαια αλήθεια ότι το Βυζάντιο με τη σειρά του υιοθέτησε ορισμένα μουσουλμανικά ρεύματα στην τέχνη και την αρχιτεκτονική. Αλλά ακόμη και μέχρι το δέκατο αιώνα ο Χαλίφης της Κόρδοβας ζήτησε από τον αυτοκράτορα να στείλει ένα τεχνίτη μωσαϊκών για να εργαστεί στο Μεγάλο Τζαμί εκεί.Ο άνθρωπος έφτασε δεόντως εξοπλισμένος με τόνους από κύβους και δίδαξε μια ομάδα ντόπιους πώς να δουλεύουν το μωσαϊκό.Επί πλέον, φαίνεται ότι τα μουσουλμανικά παλάτια της νότιας Ισπανίας, όπως η Αλάμπρα, ήταν απόγονοι του Μεγάλου Παλατιού στην Κωνσταντινούπολη, που τώρα δυστυχώς δεν περισώζεται. Από την άλλη πλευρά, το δωδέκατο αιώνα, το σταλακτικό στυλ των Σελτζούκων Τούρκων προστέθηκε σε αυτό το ίδιο το Μεγάλο Παλάτι.


Αναμφίβολα η μεγαλύτερη αρχιτεκτονική πρόκληση για το Ισλάμ ήταν η ισοδυναμία ή και να ξεπεράσει το μεγαλύτερο ναό της χριστιανοσύνης - το ναό της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Μόλις η πόλη κατακτήθηκε από τους Τούρκους το 1453, οι αρχιτέκτονες τους προσπάθησαν να κάνουν ακριβώς αυτό, και πράγματι επιτύχει σχεδόν η τελειότητα στο Μπλε Τζαμί, το Σουλεϊμάν Τζαμί και άλλα. Όπως και η Αγία Σοφία, αυτά τα ένδοξα αυτοκρατορικά κτίρια έχουν ένα τεράστιο κεντρικό τρούλο που υποστηρίζονται από ήμι-θόλους, επιβλητική στοά και μια καμαρωτή αυλή με μια κρήνη για νίψη. Αλλά με όλη την τελειότητα των τρούλων των μεγάλων τζαμιών της Κωνσταντινούπολης, ποτέ τους δεν υπερέβησαν το τρούλο του πρωτοτύπου.

Οι πρώτοι μιναρέδες δίπλα στα τζαμιά ήταν εμπνευσμένοι από τα τετράγωνα κωδωνοστάσια των εκκλησιών της Συρίας, ενώ υπήρχαν και άλλα χριστιανικά στοιχεία που επηρέασαν το Ισλάμ.Οι κόγχες της προσευχή που αντικρίζουν προς τη Μέκκα απορρέουν από τα Ιερά των εκκλησιών των πρώτων χριστιανών που αντικρίζουν προς τ' ανατολικά, οι οποίοι επίσης κληροδότησαν στους μουσουλμάνους τις αίθουσες προσευχής, τη ταπείνωση και τη νηστεία.Οι μοναχοί της ερήμου συνήθιζαν να ψάλουν ψαλμούς μέσα στη μέση της νύχτας, και αυτό ίσως οδήγησε στην σημερινή ομαδική ψαλμωδία του Κορανίου από τους μουσουλμάνους. Στην πραγματικότητα οι μουσουλμάνοι ήταν τόσο εντυπωσιασμένοι από τον ασκητισμό και άλλες πνευματικές πρακτικές των μοναχών, που εν εύθετο χρόνο θα ενσωματωθούν πολλές από αυτές τις λειτουργίες στο μυστικισμό των Σούφι. Στο κοσμικό κόσμο η συνήθεια της απομόνωσης και το φόρεμα πέπλου από τις μουσουλμάνες γυναίκες ήρθε απευθείας όχι από τις σελίδες του Κορανίου, αλλά από τα παλάτια του Βυζαντίου, όπως ήρθε και το χαρέμι που ονομαζόταν γυναικωνίτης από τους Βυζαντινούς. Οι Βυζαντινοί με τη σειρά τους πήραν αυτές τις συνήθειες από τους Αρχαίους Έλληνες.Πράγματι, οι αυλές των Χαλίφηδων στη Δαμασκό και τη Βαγδάτη κληρονόμησαν πολλή από την αγάπη τους για τις πολυτελείς ενδυμασίες, τα χρυσά κύπελλα, τους πολύτιμους λίθους και άλλα ξεχωριστά δείγματα καταφανής κατανάλωσης από την ίδια θεαματική πηγή-τους Βυζαντινούς.

Όπως ανέφερε ο Λόρδος Κάρεϊ, το Ισλάμ έδωσε ως γνωστόν την Ελληνική Κλασσική μάθηση στη Δύση - τον Αριστοτέλη, τον Πλάτων, τον Ευκλείδη, τον Αρχιμήδη, τον Ιπποκράτη- αλλά το Ισλάμ τους απόκτησε όλους από τους Βυζαντινούς, που για αιώνες είχαν διατηρήσει προσεκτικά αυτή την πολύτιμη κληρονομιά στις βιβλιοθήκες τους στην Αντιόχεια της Συρίας, στη Καισαρεία, και στη Γάζα της Παλαιστίνης, και στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Πράγματι, οι πολίτες της Κωνσταντινούπολης είχαν συνηθίσει να παραθέτουν τον Όμηρο με τον ίδιο τρόπο που εμείς παραθέτουμε σήμερα τον Σαίξπηρ.Κατά τον ένατο αιώνα ο Χαλίφης της Βαγδάτης κάλεσε τον Βυζαντινό Λέων το Μαθηματικό να τον επισκεφθεί, διότι ο Λέων ήταν ένας φημισμένος εμπειρογνώμονας της κλασσικής επιστήμης, των μαθηματικών και της αστρονομίας.
Η τελική ειρωνεία. Ζητήστε από κάποιον να σας ονομάσει το σύμβολο του Ισλάμ και θα σας πει, "η ημισέληνος". Γιατί η ημισέληνος; Διότι όταν οι Τούρκοι άλωσαν τη Κωνσταντινούπολη αποφάσισαν να υιοθετήσουν το σύμβολο της πόλης που ήταν το μισοφέγγαρο, και να το καταστήσουν ως δικό τους. Έτσι, όταν μετέτρεψαν την Αγία Σοφία σε τζαμί, αφαίρεσαν τον χριστιανικό Σταυρό από το τρούλο και τον αντικατέστησαν με το νέο τους έμβλημα. Η ειρωνεία είναι ότι πολύ πριν από την εποχή του Χριστού η πόλη επέλεξε την ημισέληνο για να τιμήσει την θεά της σελήνης την Εκάτη, που οι κάτοικοι πίστευαν πως είχε σώσει την πόλη από την επίθεση του Φιλίππου Β ' της Μακεδονίας στο 340-339 π.Χ. Το 330 μ.Χ. ο Μέγας Κωνσταντίνος πρόσθεσε το αστέρι της Παναγίας στην σημαία της Κωνσταντινούπολης.Το Βυζάντιο από τότε θα είναι επίσης και το πρώτο έθνος ή αυτοκρατορία που χρησιμοποίησε τον συνδυασμό της ημισελήνου και του αστέρα ως έμβλημα του.

Paul Bentley
Μετάφραση NOCTOC

8 σχόλια:

  1. Noctoc I would really like to read this post in English. Can you translate it?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. The English version is right under the Greek version"what Islam took from Byzantium"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Noctoc, I thought the english version would mention the coin. What can you tell me about the coin that you have as a picture in this article. Is that the head of Ceasar? What year is it? Would you know?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. The coin is Byzantine and it shows the crescent moon which was the emblem of the city of Constantinople before the Muslims took it and made it their own.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Noctoc, no point in getting defensive. I do not believe in the Cross or the Crescent and star. It is all beliefs based on misinformation.

    I am doing a bit of history regarding symbolism. I know that the Ottomans took the Crescent and Star from the Sassanian Monarchy. It was as the symbol of the Zoroastrian dynasty and of the fairland of Iran. The Ottomans adopted it as their own.

    The Greeks only used the Crescent which represented the Virgin Queen of Heaven. There was no star attached.

    Can you tell me any other history regarding the coin? Who's head is on the coin? Do you know the date of the coin?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. I was trying to reply to your questions.The defensive part is all your idea for trying to reply to you as best as I could.The Greeks used only the crescent in the beginning but later they also added the star of the Virgin.You can see that on the coin as well.I personally have not seen any crescent or star in any of the Zoroastrian monuments while I was in Iran, and neither did I see my Zoroastrian friends use it as a symbol.So I cannot confirm the Zoroastrian connection to it.I don't know much about the coin either except that its a very early Byzantine coin since the Latin language is used instead of Greek which was adopted at a later stage.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. You are welcome.As you know,I did not write this article but Mr.Paul Bentley did who is a historian.I just translated it in Greek and I found the photo of the coin on the internet.I thought that it was very interesting how cultures take aspects from other cultures.I think this is civilization and not wars.Nothing is purely Greek,nothing is is purely Turkish, Arabic or Iranian or what have you.All these cultures gave and took from each other because we live side by side in this part of the world.

    ΑπάντησηΔιαγραφή