ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Σάββατο, 10 Ιανουαρίου 2009

Η Μονή Τιμίου Προδρόμου Μέσα Ποταμού - The Monastery of Saint John The Baptist in Mesa Potamos

Η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Μέσα Ποταμού όπως είναι γνωστή βρίσκεται μεταξύ των χωριών Πλατρών, Σαϊτά και Κάτω Αμιάντου, στις νότιες πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους. Πληροφορείς για την ίδρυση και τους Κτήτορες της δυστυχώς δεν υπάρχουν, θεωρείται όμως ότι είναι σύγχρονη των άλλων μεγάλων Μονών της Κύπρου, δηλαδή του Κύκκου, του Μαχαιρά, της Τροοδίσσης, της Τρικουκκιάς, του Αγίου Νικολάου της Στέγης και άλλων. Η Μονή, ανάγεται στην Βυζαντινή Περίοδο, σαφέστερα τον 12 ο αιώνα, κατά τον οποίον εγέρθηκαν και οι υπόλοιπες Μονές της περιοχής. Η χρονολογία αυτή, μαρτυρείται από την εικόνα του 12 ου αιώνα, της Ζωοδόχου Πηγής Σαϊττιώτισσας η οποία άνηκε στη Μονή. Η συγκεκριμένη εικόνα περί το 1914, όταν η Μονή καταστράφηκε από τον Μητροπολίτη Κιτίου Μελέτιο Μεταξάκη, μεταφέρθηκε στην εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, του γειτονικού χωριού Κούκα. Στη συνεχεία, από το 2003, η εικόνα μεταφέρθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Λεμεσού. Την πρώτη γραπτή ιστορική μαρτυρία για τη Μονή αποτελεί έγγραφο του φράγκου βασιλιά της Κύπρου Ιάκωβου Β', ο οποίος το 1468 παραχωρούσε στον "πρεσβύτην", τον ηγούμενο δηλαδή, του Μέσα Ποταμού Γρηγόριον και στον ανηψιόν του, ποσότητα οίνου και πέντε "δεινάρια βυζαντινά" από τον καζάν (διοικητικό διαμέρισμα) του Κοιλανίου κατά έτος και εφ όρου ζωής.


The Monastery of Saint John the Baptist (Timios Prodromos) of Mesa Potamos as it is known, is situated between the villages of Platres, Saitas and Kato Amiantos, and is found on the southern slopes of the Troodos Mountain. Information for its establishment and its founders are unfortunately not known but it is considered to be of the same age as the other major Monasteries of Cyprus, namely Kykkos, Macheras, Trooditissa, Trikoukkia, Saint Nicholas tis Stegis, and others. The Monastery, dates back to the Byzantine period, and more precisely to the 12th century, during the same time the other monasteries in the region were build. This date can be witnessed by the icon of the 12th century, dedicated to Zoodochos Pigi (the Life Giving Source) of Saittiotissa which belonged to the Monastery. Around 1914, when the Monastery was destroyed by the Bishop of Kitium Meletios Metaxakis, the icon was transferred to the church of the Holy Cross, in the nearby village Kouka. In turn, during 2003, the icon was transferred to the Bishopric of Limassol. The first written historic testimony about the Monastery comes from a document of the Frankish king of Cyprus James II, who in 1468 granted to the abbot of the Monastery of Mesa Potamos, Father Gregory and his nephew, a quantity of wine and five " Byzantine Dinars" from the kazan (provincial department) of Koilani for each consecutive year and for lifetime.
 

Μια δεύτερη αναφορά γίνεται από τον Στέφανο Λουζινιανό ο οποίος αναφέρεται στον όσιον Θεοφάνη το μυροβλήτη, Επίσκοπο Σολίας ή Σολέας. Αναφέρει δηλαδή ότι μετά από την παραίτηση του από την Επισκοπή Σολέας ήρθε και μόνασε στη Μονή του Μέσα Ποταμού και μετά το θάνατο του θαυματούργησε. Μάλιστα ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός (1735-1815) στηριζόμενος και στα σημειώματα του ως άνω ιστορικού αναφέρει και τον λόγον της παραίτησης του αγίου. Επειδή μια μέρα, λέει, ήλεγξε τον οικονόμον του δια κάποιον σφάλμα του αυτός, ο οικονόμος δηλαδή, ως αυθάδης που ήταν έδωσε στον άγιον ένα ράπισμα στο πρόσωπο. Τότε ο Επίσκοπος, ταπεινός καθώς ήταν, έκρινε ότι δεν ήταν πλέον άξιος για διοίκηση της Επισκοπής. Αφού παραιτήθηκε εκουρεύθη μοναχός στη Μονή του Τιμίου Προδρόμου ζώντας ζωήν αναχωρητική και ασκητική. Μάλιστα, έξι χρόνια μετά από το θάνατο του, αφού άνοιξαν το τάφο του βρήκαν το λείψανο του ακέραιο με σημεία αγίου λειψάνου. Εικόνα αφιερωμένη στον άγιο Θεοφάνη από την εποχή της Τουρκοκρατίας εντοπίστηκε πριν μερικά χρόνια στο χωριό Τρεις Ελιές πράγμα που δείχνει τη διατήρηση της μνήμης του, ενώ η κάρα θεωρούνταν θαυματουργή για τους πιστούς που προσέτρεχαν στη χάρη του. Το ιερό λείψανο σήμερα αγνοείται.


A second reference to the Monastery is made by Stephen Lusignan who refers to Saint Theophanes, the Outpourer of Myrrh, Bishop Solia or Solea. Stephen Lusignan mentions that that after his resignation from the Diocese of Soleas he came to the Monastery of Mesa Potamos where he became a monk, and after his death, he made many miracles. In addition to this story, Archimandrite Kyprianos (1735-1815) relying on the notes of the above historian, also states cause of the Saint's resignation from his post. It was because one day, he notes, the Saint confronted his Oikonomos (higher priest) about a fault that he made, and the Oikonomos who was a brash man slapped the Bishop's face. Then, the Bishop, being humble as he was, felt that he was no longer worthy of being in charge of the Diocese's administration. After he resigned from his post, he was tonsured as a monk at the Monastery of Timios Prodromos, living a secluded and ascetic life. We also learn that six years after his death during the opening of his tomb his relic was intact, a point which is a prove of his sainthood. An icon dedicated to Saint Theophanes dating from the Turkish Period was discovered some years ago in the village of Tris Elies, which indicates the preservation of his memory, while his skull was considered miraculous by those believers who run to him in order to receive his Holy Grace through his sacred relic. His relic has been lost and today it is not known where it is.
 

Μιά τρίτη χρονολογικά μαρτυρία για τη Μονή αποτελεί επιγραφή του 1584 επί της εικόνας του Τιμίου Προδρόμου η οποία αναφέρει ως ηγούμενο της Μονής το Σωφρόνιο. Η εν λόγο εικόνα βρίσκεται σήμερα στο καινούριο τέμπλο του Καθολικού της Μονής. Το Καθολικό είναι μονόκλιτος ξυλόστεγος ναός με νάθρηκα. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η Μονή άρχισε να παρακμάζει. Μάλιστα το 1735 όταν την επισκέφθηκε ο Ρώσος περιηγητής, μοναχός Βασίλειος Γρηγόροβιτς Μπάρσκυ, μαθαίνουμε ότι η Μονή εκτός από τον ηγούμενο είχε μόνο δύο μοναχούς. Συγκεκριμένα, γράφει πως η "Μονή έχει μικρόν ναόν και μόνον δύο, τρία κελιά κεκαλυμμένα δια κεράμων εναντίον της χιόνος, έναν Ηγούμενον μετά δυο μοναχών, έναν κήπον και μερικούς αμπελώνας. Οι μοναχοί συντηρούνται ως εις άλλας Μονάς εκ της γεωργίας και βοσκής αιγών". Ο ίδιος συμπληρώνει, "με μια λέξιν έναν πολύ θελτικόν τοπίον απομονωμένον από τον κόσμον, κατάλληλον όχι μόνον δια μοναχικήν, αλλά και δια αναχωρητικήν ζωήν". Αναμφισβήτητα, ο Μπάρσκυ φαίνεται εντυπωσιασμένος με την τοποθεσία της Μονής αλλά ταυτόχρονα απογοητευμένος με την αρχιτεκτονική της, γι’ αυτό και γράφει "το περιβάλλον είναι θαυμάσιον, τα κτίρια της είναι άσχημα".
Στη συνέχεια, σύμφωνα και με επιγραφή που βρίσκεται στο παλιό τέμπλο του Ναού της Μονής, ο Μητροπολίτης Κιτίου Μακάριος Β΄(1735-1776) μερίμνησε για την ανακαίνιση του, ενώ επιχρυσώθηκε και το τέμπλο. Το Μοναστήρι συνέχισε τη λειτουργία του μέχρι και τα τέλη του 19 ου αιώνα. Ο τελευταίος μοναχός που αναφέρεται ότι έζησε στη Μονή ήταν ο Ιερομόναχος Ιωαννίκιος, το όνομα του οποίου αναγράφεται σε σταυρό του 1868 και σε δισκάριο του 1883. Μετά το 1821 γνωρίζουμε ότι κατέφυγαν στη Μονή μοναχοί, πιθανόν για να γλυτώσουν από τις σφαγές και τις διώξεις που ακολούθησαν κατά την Ελληνική Επανάσταση. Την περίοδο αυτή λειτούργησε στο Μοναστήρι και υποτυπώδες σχολείο για παιδιά της περιοχής. Τελικά όμως, εγκαταλείφθηκε και το Μοναστήρι αυτό όπως και πολλά άλλα εκείνη την περίοδο. Στις αρχές του εικοστού αιώνα έγιναν προσπάθειες αναβίωσης της Μονής από μοναχούς της Μονής Σταυροβουνίου. Για το σκοπό αυτό εγκαταστάθηκαν στο Μοναστήρι οι μοναχοί Μακάριος, Ιλαρίωνας και Γεράσιμος. Η προσπάθεια αυτή όμως τελικά δεν καρποφόρησε και οι μοναχοί επέστρεψαν στη Μονή τους. 
A third chronological evidence about the Monastery is the inscription on the 1584 icon of Saint John the Baptist (Timios Prodromos) which states that at that time, the abbot of the Monastery was someone by the name of Father Sofronios. The said icon is now found in the new iconostasis of the Monastery's church. The church is made of a single aisled room, covered by a wooden roof. During the Ottoman Period the Monastery fell into decline. So much so, that when the Russian traveler, monk Basil Grigorovits Barsky visited the Monastery during 1735, we learn from him that besides the abbot, the Monastery had only two monks. More specifically he states that "that the Monastery has a small church and only two or three cells which are covered by tiles against the snow, an abbot, two monks, a garden and some vineyards. The monks make their living through agriculture and by grazing goats". He supplements, "with a single word it is a very beautiful place, isolated from the world, appropriate not only for a monk's life, but also for an ascetic life as well." Undoubtedly, Barsky seems impressed with the location of the Monastery but he is also disappointed with the its architecture, which is why he writes "The environment is wonderful, the buildings are ugly."
Afterwards, according to a sign found at the old iconostasis of the church of the Monastery, the Bishop of Kitium Makarios I (1735-1776) took on the care for the Monastery's renovation, while the iconostasis was also gold plated. The Monastery continued its operation until the end of the 19th century. The last referred monk that lived in the Monastery was Ieromonach Ioannikios , whose name appears on a cross of 1868 and on a disc of 1883. After 1821, we learn that many monks fled to the Monastery, possibly to save themselves from the massacres and persecutions that followed during the Greek War of Independence. During that time a rudimentary school for the region's children was also founded at the Monastery. However at the end this Monastery was also abandoned like many others at that time. At the beginning of the twentieth century there were attempts to revive the Monastery by monks from the Monastery Stavrovouni. For this purpose, the monks Makarios, Hylarion and Gerasimos came and settled there. However this effort at the end ultimately failed and the monks returned to their Monastery.

Το 1914, η Μονή καταστράφηκε από τον τότε Μητροπολίτη Κιτίου Μελέτιο Μεταξάκη (ο οποίος καταγόταν από το χωριό Παρσάς του Λασιθίου Κρήτης, και που στη συνέχεια εκλέγηκε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος), και με σχέδια του Αλεξανδρινού αρχιτέκτονα Ζ. Βόνδα έκτισε στη θέση των κελιών ξενοδοχείο(!) το οποίο λειτούργησε το 1915 και για αρκετά χρόνια δηλαδή μέχρι το 1960. Εν το μεταξύ, το Μοναστήρι υπήχθη πλέον διοικητικά στη νεοσύστατη Μητρόπολη Λεμεσού. Το 1960, η κατάσταση στην περιοχή οδήγησε το ξενοδοχείο σε κλείσιμο. Έτσι, ο τόπος εγκαταλείφθηκε, και μέχρι και το 1998 ο Ναός έφερε έντονα σημάδια φθοράς. Τότε, δηλαδή το 1998, ο Μητροπολίτης Λεμεσού, Χρύσανθος κατέλαβε προσπάθειες για την αναπαλαίωση του Ναού, τις οποίες συνέχισε ο επόμενος Μητροπολίτης, Αθανάσιος. Τελικά η Μονή ανακαινίσθηκε το 2003 κατόπιν καθοδήγησης του Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανάσιου και της συνεισφοράς του αείμνηστου συμπατριώτη μας Κωνσταντίνου Λεβέντη. Την ίδια χρονιά στελεχώθηκε με επτά μοναχούς από τη Μονή του Μαχαιρά. Η Μονή του Τιμίου Προδρόμου Μέσα Ποταμού είναι η πρώτη ανδρική Μονή της Μητροπολιτικής περιφέρειας Λεμεσού και ακολουθεί το Αγιορείτικο Τυπικό.
Είναι επιτακτικό χρέος να αναφερθεί ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1980 κλάπηκε από τον Ναό της Μονής η θαυμαστή αρχαία εικόνα του Τιμίου Προδρόμου η οποία και πωλήθηκε στο εξωτερικό. Η εικόνα αγοράστηκε από κάποιο Γερμανό συλλέκτη ο οποίος το 1996 τη δώρησε σε κάποιο Ρωμαιοκαθολικό μουσείο Χριστιανικής τέχνης. Η εικόνα τελικά εντοπίστηκε και με ενέργειες της Εκκλησίας της Κύπρου, επιστράφηκε ξανά στην Κύπρο και σήμερα βρίσκεται και πάλι στη θέση της στο τέμπλο του Ναού της Μονής. 
In 1914, the Monastery was destroyed by the then Bishop of Kitium Meletios Metaxakis (who was from the village of Parsas on the island of Crete, and who was subsequently elected as Archbishop of Athens and All of Greece), and with the plans made by architect G. Vondas, a Greek from Alexandria in Egypt, a hotel(!) was built in the place of the cells. This hotel started business in 1915 and was running for many years until 1960. In the meantime, the Monastery became subject to the newly made Bishopric of Limassol. In 1960, the situation in the region led to the closure of the Hotel. In this way, the place was again abandoned, and until 1998 the church was heavily damaged. Then, that is in 1998, the Bishop of Limassol Chrysanthos, made efforts for the restoration of the church, which continued by the next Bishop of Limassol, Athanasios. Finally the Monastery was restored in 2003 under the guidance of the Bishop of Limassol Athanasios and the contributions made by our late compatriot Konstantinos Leventis. In the same year the Monastery was manned by seven monks from the Monastery of Machairas. The Monastery of Saint John the Baptist (Timios Prodromos) of Mesa Potamos is the first men's monastery beloging to administrative region of the Bishopric of Limassol, and it follows the typicon of Mount Athos.
It is imperative to note that during the early 1980's, the beautiful and miraculous ancient icon of Saint John the Baptist, was stolen from the church of the Monastery and was sold abroad. It purchased by a German collector who in 1996 donated it to a Roman Catholic museum of Christian Art. The icon was finally identified and from the actions taken by the Church of Cyprus, it was returned back to Cyprus and is now back on its iconostasis, at the church of the Monastery.


2 σχόλια:

  1. Ομορφες εικόνες, ξενάγηση με μεράκι,ελπίζω να μη φανει από κει κανένα Εφραιμ...
    Καλημέρα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ειναι ανουσιο να βαζετε ταμπελες σε ανθρωπους τα μοναστηρια μας ειναι ζωντανα οποιος και να κατοικει εκει.....το μοναστηρι αυτο ειναι υπεροχο το επισκεφτηκα περσυ κ ενθουσιαστηκα με την πνευματικοτητα των πατερων ευχομαι πραγματικα να ανθήσει....το αρχικο σχολιο πηγαινε για τον κυριο που εκανε το< αστειο >με τον π.εφραιμ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή