ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2009

Εκ των εθίμων της Πάτμου

ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ ΒΑΠΤΙΣΙΣ

Κυριωτάτη ευχή, ην επιλέγουσιν εν Πάτμω εις τους νεονύμφους οι κεκλημένοι μετά το μυστήριον του γάμου είνε "και στα γεννητούρια". Γεννητούρια κυρίως είνε η επί τω τοκετώ γενομένη οικογενειακή εορτή, αλλά λέγονται και οι ξηροί καρποί ή τα γλυκύσματα, τα προσφερόμενα εις τους μετά τον τοκετόν προσερχομένους να χαιρετήσωσι τους γωνείς. Την τρίτην από της γεννήσεως ημέραν, γίνεται μετά μεγάλης επισημότητος η λούσις του νεογνού. Προς τούτο προσέρχονται οι συγγενείς εορτασίμως ενδεδυμένοι και εν' ώ λούεται το βρέφος, ρίπτουσι πάντες εις την μεταλλίνην λεκάνην διάφορα νομίσματα, άτινα λαμβάνει η μαία, η λούουσα αυτό. Αν δε το βρέφος είναι άρρεν, ρίπτονται τρία αμύγδαλα και εν δακτυλίδιον, όπερ έπειτα προσδένουσιν εις στα σπάργανα αυτού και το αφίνουσι τρεις ημέρας προσδεδεμένον. Η τελετή αυτή η γινομένη ιδίως επί τω πρωτοτόκω καλείται λουστίκια. Η βάπτισις γίνεται συνήθως εν τη εκκλησία δύο ή τρεις εβδομάδας μετά τον τοκετόν από δε της εκκλησίας ο ιερεύς εν στολή ψάλλων το "την παγκόσμιον δόξαν κ.τ.λ.'' και πάντες οι παραστάντες εις την τελετήν συνοδεύουσι το βρέφος φερόμενον υπό του αναδόχου μέχρι της οικίας, όπου η μήτηρ παραλαμβάνει αυτό παρά του αναδόχου ποιούσα βαθυτάτην υπόκλισιν και ασπαζομένη την χείραν του. Ο ανάδοχος, καλούμενος σύντεκνος, δωρείται εις την μητέρα ύφασμα τι δι ' ένδυμα αναδόχι καλούμενον, όπερ αυτός φέρει μετά του βρέφους κατά την τελετήν του βαπτίσματος, διαμένει δε διάφορα νομίσματα, λεγομένα βαπτίσια, εις τους μετά την βάπτισιν προσερχομένους εις την οικίαν, επευχομένους αυτώ να τα χιλιάση, δηλ. εις χιλίας βαπτίσεις να γίνη ανάδοχος. Τας τρείς πρώτας μετά τον τοκετόν ημέρας τελείται καθ' εκάστην αγιασμός εν τη οικία, ουδένα δε δέχονται την νύκτα, πλην αν υπάρχη απόλυτος ανάγκη, οπότε ραντίζουσι τον εισερχόμενον δι' ηγιασμένου ύδατος.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑΙ ΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ ΚΑΙ ΕΩΡΤΑΙ

Αι θρησκευτικαί πανηγύρεις ετελούντο άλλοτε μετά μεγαλειτέρας λαμπρότητος και συχνότερον η νυν. Την παραμονήν της εορτής πλήθος λαού συνέρρεεν εις τα εξωκκλήσια φέροντες οι πλείστοι μεθ' εαυτών λαμπάδας και άρτους προς αγίασιν, οίτινες ενίοτε ανήρχοντο μέχρι των 50. Ιδίως επίδειξιν εποίουν οι των ευπόρων τάξεων, οι καλούμενοι αρχόντοι και αρχόντισαι. Πορευόμενοι επί ημιόνων, επί του σάγματος των οποίων έστρωναν πολυτελείς τάπητας, υφ΄ούς έθετον προσκεφάλαια όπως κάθηνται ως οιόν τε υψηλότερον. Η τοιούτου είδους επίβασις, ήτις έτι και νυν είνε εν χρήσει, λέγεται καβαλαρικόν.
Τώρα εξέλιπεν η προτέρα ακμή. Πανηγύρεις δε γίνονται μόνον την παραμονήν της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ( 5 Αυγούστου), της Κοιμήσεως ( 14 Αυγούστου ), και της Σταυροπροσκυνήσεως. Μετά τον εσπερινόν, όστις τελείται περί τη δύσιν του ηλίου, παρατίθεται υπό του ιδιοκτήτου του Ναού δείπνον εις πάντας τους πανηγυριστάς, καθ' ό προσφέρεται ρόφημα εξ ερεβίνθων, ή κοφτός, ον παρασκευάζουσι εκλεπισμένον σίτον και μελιτσάνες, δι' ών παρασκευάζουσι διάφορα είδη φαγητών προς δε παρατίθενται πολύποδες διά τον ιερέα. Μετά το δείπνον άρχεται ο χορός υπό τους ήχους της λύρας και της τσαμπούνας, παρατεινόμενος πολλάκις μέχρι πρωΐας.Μετά τας δεσποτικάς και θεομητορικάς εορτάς αι μεγαλείτεραι λογίζονται εν Πάτμω η του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου και η του Οσίου Χριστοδούλου. Ο Θεολόγος κατά την Εκκλησιαστικήν Ιστορίαν, εξωρίσθη εις Πάτμον κατά τον επί Δομιτιανού διωγμόν εν έτει 98 μ.Χ., έγραψε δε ενταύθα την Αποκάλυψιν και κατά τινας και αυτό το Ευαγγέλιον. Δείκνυται δε μέχρι του νυν μεταπεποιημένον εις ναόν το σπήλαιον, εν' ώ ως λέγεται, κατώκει ο Θεολόγος, καλούμενον εν νήσω Αποκάλυψις. Όσιος Χριστόδουλος είνε ο ιδρυτής της μέχρι του νυν καλώς διατηρουμένης μεγάλης Μονής του Θεολόγου, ακμάσας κατά τον 11 ον αιώνα επί Αλεξίου Α' του Κομνηνού, όστις εδωρήσατο αυτώ την Πάτμον, έρημον τότε ούσαν. Ελθών δε εις αυτήν τω 1088, ο Χριστόδουλος έκτισε την Μονήν, εφ' ού ακριβώς τόπου ίστατο το πάλαι ο ναός της Αρτέμιδος. Η μνήμη εκατέρου εορτάζεται εν Πάτμω δις του έτους, του μεν Ιωάννου του Θεολόγου τη 26 Σεμπτεμβίου και 8 Μαΐου, του δε Οσίου Χριστοδούλου τη 21 Οκτωβρίου και 15 Μαρτίου, εις τας εορτάς ταύτας συρρέουσι και εκ των γειτονικών νήσων προσκυνηταί. Μεγαλοπρεπέστατα τελείται κατά τας εορτάς ταύτας εν τω ναώ της Μονής ο εσπερινός, η ολονύκτιος αγρυπνία και η λειτουργία υπό του ηγουμένου ή του παρεπιδημούντος αρχιερέως. Μετά δε τον εσπερινόν και την λειτουργίαν παρατίθενται δύο μεγάλα σινιά κολλύβων, άντινα διανέμουσιν εις τους εκκλησιαζομένους.Οι δύο ούτοι άγιου είνε οι πολιούχοι της Πάτμου και απολαύουσι μεγάλου σεβασμού παρά τοις Πατμίοις, πάντες δ' ομνύουσιν εις το όνομα των. Το λείψανον του Οσίου Χριστοδούλου απόκειται εν τη Μονή. Περίεργον εν τούτοις είνε ότι το όνομα Χριστόδουλος δεν είνε πολύ διαδεδομένον εν τη νήσω, ως είνε π.χ. εν Κεφαλληνία το όνομα του Πολιούχου αυτής Αγίου Γερασίμου, ουδέ παρ' αυτοίς τοις μονάζουσιν εν τω Μοναστηρίω των. Εκ των λαϊκών ολίγοι, εκ δε των 40 μοναχών εις και μόνος καλείται Χριστόδουλος.Π. Καστρούνης


εν έτει 1924
Αλεξάνδεια, Αιγύπτου

Οι φωτογραφίες της Πάτμου είναι του 1898 και φυλάσσονται στο αρχείο του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Βηρυτού.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου