ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Παρασκευή, 20 Μαρτίου 2009

Η Λυγερή: Ένα ακριτικό τραγούδι της Κύπρου

Η ΛΥΕΡΗ


Πάνω στην πάνω γειτονιάν, κει πάνω, στην απάνω
μια λυερή ψυχομαχεί και πάμεν να την δούμεν.
Οι τρείς της συνομήλικες πάσιν, για να την δούσιν,
η μια πκιάννει βασιλικιάν κι η άλλη το μερσίνιν
η τρίτη κι η καλύττερη τα μήλα στο μαντήλιν.
Ούλην την στράταν πκιάννουσιν στην λυερήν και πάσιν,
η μια' κατσεν εις στο σκαμνίν κι η άλλη στην σεντούκαν
η τρίτη κι η καλύττερη πάνω στην μαγουλούκαν.
Γυναίκα που' ταν φρένιμη, φρένιμα πολοήθην,
κι επολοήθην κι είπεν της και λέει και λαλεί της:
- Ούλες, κόρη αγαπήσαμεν, ούλες κορ' , αγαπούμεν,
εσού' δωκες κι αγάπησες αγάπην του θανάτου;
Επολοήθην κι είπεν της και λέει και λαλεί της:
- Εσού' δωκες κι αγάπησες που τίποτε παρκάτου,
εγιώ' δωκα κι αγάπησα της Βενεδκιάς δουκάτον
εσού' δωκες κι αγάπησες από τους κοσκινάδες,
εγιώ' δωκα κι αγάπησα από τους αφεντάδες
εσού' δωκες κι αγάπησες από τους κωμοδρόμους,
εγιώ' δωκα κι αγάπησα από τους ζιντολόμους.
Επολοηθήκαν λυερής και λέουν και λαλούν της:
-Μυρίστου την βασιλικιάν και δάκκα και το μήλον,
σείστου, λυίστου, λυερή, κι έλα στο παναθύριν.
Ενέβην έσσω κι άλλαξεν ρούχα της φορεσιάς της,
με μακριά, μήτε κοντά, ίσια της ελικιάς της
π' αππέσω φόρησεν χρυσά, π΄αππέξω χρυσταλλένια,
τέλεια π΄αππέξω φόρησεν τα μαρκαριταρένα
και καζακάν ολόχρυσον, κι εσκέπασεν τα τέλεια.
Σαν την παπίραν έτρεχεν, σαν το τρυγόνιν πάει,
σκειέται και λυγίζεται, στο παναθύριν πάει
και επολοήθην λυερή και λέει και λαλεί τους:
- Θωρείτε κείνον το βουνόν το πράσινον λαγκάδιν;
Κει πάνω εν τούτος που αγαπώ, το καθαρόν χρυστάλλιν.
Επκιάσασιν κι οι λυερές τα προς τα πίσω πάσιν,
ούλην την στράταν πκιάσασιν, ούλον το μονοπάτιν
το μονοπάτιν βκάλει τες στου νιούλλικου τον πύρκον.
Και που τες είδεν νιούλλικος, επροσηκώθηκεν τους:
- Καλώς ήρταν οι λυερές, να φαν να πιούν μετά μας
να φάσιν άγριν του λαγού, να φαν οφτόν περτίκιν,
να φαν αρκοκεράμιδον, που τρων οι αργγωμένοι
να πιούσιν και γλυκόποτο κρασίν, που πίννουν φουμισμένοι,
απού το πίννουν άρωστοι και βρέθουνται γιαμένοι.
Γυναίκες πού΄ταν φρένιμες, φρένιμα πολοούνται:
- Κι εμείς δαμέ εν ήρταμεν να φάμεν για να πιούμεν,
να φάμεν άγριν του λαγού, να φάμ' οφτόν περτίκιν
να φάμ' αρκοκεράμιδον, που τρων οι αργγωμένοι,
να πιούμεν και γλυκόποτον κρασίν, που πίννουν φουμισμένοι
που πίννουν το οι άρωστοι και βρέθουνται γιαμένοι.
Κι α γυιό της καρκιοζύμωτης, κι α παραδιαρτισμένε,
κι α μονογυιέ της μάνας σου, και νιέ χαριτωμένε
την νέαν απ' αγάπησες την ορφανήν, την ξένην,
μέσ΄ στο κρεβάτιν νκίσε της, σγοιάν να΄τουν πεθαμμένη!
Κι επολοήθην νιούλλικος και λέει και λαλεί τους:
- Πήρα τρία φιλήματα που μέσα στο παλάτιν,
κείνα ήταν τα πρώτα της και τα υστερινά της!
Εστράφησαν οι λυερές με δκυό χείλη καμένα
ούλην την στράταν πκιάνουσιν, ούλον το μονοπάτιν,
το μονοπάτιν βκάλλει τες στης λυερής το σπίτιν.
Κει που τες είδεν λυερή, επροσηκώθηκεν τους:
-Καλώς ήρταν οι λυερές με τα καλά μαντάτα,
καλώς ήρταν οι λυερές με τα κακά μαντάτα.
Κείνες επολοήθησαν και λέουν και λαλούν της:
- Κείνον πήαμεν και ηύραμεν στο φέγγος κι εδειπνιέτουν,
χρυσές ήταν οι τάβλες του και τ' αργυροσινιά του
χρυσοί ήτουν οι ανθρώποι του, που κάθουνταν κοντά του.
Κει που μας είδεν νιούλλικος, επροσηκώθηκεν μας:
-Καλώς ήρταν οι λυερές, να φαν να πιούν μετά μας
να φάσιν άγριν του λαγού, να φαν οφτόν περτίκιν,
να φαν αρκοκεράμιδον, που τρων οι αργγωμένοι
να πιούσιν και γλυκόποτο κρασίν, που πίννουν φουμισμένοι,
απού το πίννουν άρωστοι και βρέθουνται γιαμένοι.
Κι του επολοηθήκαμεν, λαλούμεν κι είπαμεν του:
- Κι εμείς δαμέ εν ήρταμεν να φάμεν για να πιούμεν,
να φάμεν άγριν του λαγού, να φάμ' οφτόν περτίκιν
να φάμ' αρκοκεράμιδον, που τρων οι αργγωμένοι,
να πιούμεν και γλυκόποτον κρασίν, που πίννουν φουμισμένοι
που πίννουν το οι άρωστοι και βρέθουνται γιαμένοι.
Κι α γυιό της καρκιοζύμωτης, κι α παραδιαρτισμένε,
κι α μονογυιέ της μάνας σου, και νιέ χαριτωμένε
την νέαν απ' αγάπησες την ορφανήν, την ξένην,
μέσ΄ στο κρεβάτιν νκίσε της, σγοιάν να΄τουν πεθαμμένη!
Κι επολοήθην νιούλλικος και λέει και λαλεί μας:
- Πήρα τρία φιλήματα που μέσα στο παλάτιν,
κείνα ήταν τα πρώτα της και τα υστερινά της!
Κει, που τ΄ακούει λυερή, και το ριόν την πκιάννει,
βάλλει της μάνας της φωνήν' που κάτω στο κατώιν:
- Φέρ' μου την αραβώναν μου την παραχρυσωμένην,
να την φιλήσω μιαν και δκυό, να γείρω να πεθάνω.
Κι ο νέος που την αγαπά, στην πόρταν εν που στέκει,
κι επολοήθην και είπεν της και λέει και λαλεί της:
- Και κόρη πόσο μ΄αγαπάς, κόρη να σ΄αγαπήσω;
Κι επολοήθην κι είπεν του και λέει και λαλεί του:
- 'Οσ' άστρα έχει ο ουρανός κι η θάλασσα τα ψάρκα.
Εδώσαν κι αγκαλιάστησαν και χορτασμόν εν είχαν.
ότι κι εποχωρίστησαν, πολλήν καμόν αφήκαν.

* Για να γίνει το τραγούδι ποιο κατανοητό από τους Ελλαδίτες αδελφούς μας, το "τζιαί " αντικαταστάθηκε με το "και" και το "σσιέ" με το γράμμα χ. ή σκ.

6 σχόλια:

  1. Υπέροχο!!!

    Ευχαριστούμε πολύ.

    Μα γιατί οι ερωτευμένοι πρέπει να φτάσουν στο κατώφλι του αληθινού ή υποθετικού θανάτου «Τζι αν αρρωστήσω μάνα μου θέλω να σου μηνύσω νάρτεις Τριανταφυλλένη μου να σ’ αποσιαιρετήσω…» για να καλέσουν το ταίρι τους να έρθει κοντά τους;

    Αιώνια παθήματα και τεχνάσματα…

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μάλλον θα είναι επηρεασμένα από τον ρομαντισμό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Thanks a lot both for this akritiko and the ones you've recently included as music.

    I just wonder where I could find the wonderful CD of the dances of Cyprus by Christodoulos Halaris, from which you've included the most recent background music.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. I hope you understood at least some of the Greek Cypriot dialect which is more close to ancient Greek than modern Demotic Greek, and it is also the only Greek dialect to survive to the modern day and is spoken by all the Greeks of the island.
    As for the CD, its title is " music of the aegean sea vol 1 dances of cyprus , by christodoulos halaris. It is very difficult to get a hold of it, like everything good in life.This cd is unique because cypriot music is presented as it used to be played in the old days and that it also presents the sound of the dance of the knife struggle, whose music and the dance itself today in cyprus is completely forgotten.
    I found these sites where they claim that they sell the c.d.The first one has the cover photo of the c.d. and also seems to be the most promising.Here they are:

    http://www.cd-preis.de/cd_preisvergleich_B0000287VK_christodoulos_halaris_music_of_the_aegean_sea_vol1.htm


    http://www.soundmedia.ch/det/a/tvq/102027489/christodoulos-halaris-grece-classic/music-of-the-aegean-sea-vol-1-dances-of-cyprus

    http://www.1advd.ch/DefaultCD.asp?idlnk=1141410

    http://www.lamediatheque.be/med/recherche.php?thematique=&col=nonclassique&details=MS3122&ser=0&sup=0&acces=vedette&critere=HALARIS+Christodoulos&action=Rechercher&pos_cri=&pos_tit=&nbr=20

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Υπέροχο! Δεν το είχα ακούσει!

    Γώριζα μιαν άλλην παραλλαγή του τραγουδιού:

    "Μα έναν βασιλόπουλον πούθελεν ν' αγαπήσει, επήεν εις την μάναν του για να την αρωτήσει :
    - Γιε μου τα βασιλόπουλα δεν πρέπει ν΄αγαπούσιν,μόνο στον θρόνο κάθουνται τζι αφέντες τους λαλούσιν.Πκιάνει πουλεί τα μάλια του τζαι τα αμαξαρκά του, ούλα ριάλια τάκαμεν τζι ετράβησεν τζαι πάει. Απούταν αρκοντόπαιδον, έκαμεν τον χαμάλην τζι εις το στενόν της Λυερής έβαλεν τον τελλάλην.....κλπ
    Ευχαριστούμε noctoc για τις γνώσεις που μας προσφέρεις τόσο απλόχερα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Φίλη μου σε συγχαίρω για τις γνώσεις σου γύρω από τη παραδοσιακή κυπριακή ποίηση.Μπράβο!
    Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές για το ίδιο τραγούδι από διάφορα μέρη της Κύπρου. Ακόμη και λέξεις διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, και στο συγκεκριμένο ποίημα, υπάρχουν λέξεις που δεν έχω ακούσει ποτέ μου, ούτε και από τους παπούδες μου και δεν γνωρίζω τι σημαίνουν επειδή δεν τις χρησιμοποιούν στα δικά μας μέρη.
    Οι Στίχοι που μου έγραψες υπάρχουν σε παραλλαγή και στο Κυπριακό ακριτικό τραγούδι " Τα Εκατό Λόγια της Αγάπης" που έχω αναρτήσει εδώ:

    http://noctoc-noctoc.blogspot.com/2007/09/hundred-words-of-lovemedieval-cypriot.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή