ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 16 Δεκεμβρίου 2009

Ο Κύπριος αγιογράφος Τίτος - The Cypriot Icon Painter, Titus


Ο Τίτος είναι ένας από τους πιο σημαντικούς Κύπριους ζωγράφους φορητών εικόνων του 16 ου αιώνα. Τρεις εικόνες φέρουν την υπογραφή του και δύο άλλες μπορούν σίγουρα να αποδοθούν σε αυτόν. Δυο εικόνες του Τίτου βρίσκονται στην εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας στην Έμπα, δυο στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Τσάδα, και μία στο καθολικό του μοναστηριού του Αγίου Σάββα της Καρόνος. Τίποτε δεν είναι γνωστό για τη ζωή του. Μια και η πρωιμότερη εικόνα του που είναι γνωστή χρονολογείται στο 1521, μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο Τίτος γεννήθηκε στα τέλη του 15 ου αιώνα, πιθανότατα κάπου στην Πάφο, αφού όλες οι εικόνες του που σώθηκαν βρίσκονται στην επαρχία Πάφου. Το 1536 ζωγράφισε τις εικόνες στην Έμπα, που είναι έργα ώριμα. Πότε πέθανε δεν είναι γνωστό.

Η πιο παλαιά από τις σωζόμενες εικόνες του είναι η εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας που βρισκόταν στο καθολικό του μοναστηριού του Αγίου Σάββα της Καρόνος κοντά στο χωριό Πραστειό των Κελοκεδάρων. Η εικόνα αυτή βρίσκεται σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο της Μητρόπολης Πάφου. Έχει διαστάσεις 1,095χ0,69 μ. Σώζεται σε καλή κατάσταση παρ' όλο που το βάθος έχει επιζωγραφισθεί με κιτρινωπή ώχρα σε μεταγενέστερα χρόνια, ενώ το χρυσό που διακοσμούσε τον φυτικό βλαστό των φωτοστεφάνων έχει πέσει και σήμερα φαίνεται πρασινωπό. Η υπογραφή του ζωγράφου βρίσκεται στην κάτω δεξιά (ως προς τον θεατή) γωνιά της εικόνας. Η εικόνα έγινε δαπάνη κάποιου Κωνσταντίνου Κατζουρία και της συζύγου του το 1521. Ο Κωνσταντίνος Κατζουρίας χαρακτηρίζεται σαν κτήτορας του μοναστηριού. Πιθανότατα αυτός ανακαίνισε το μοναστήρι, ύστερα από κάποια καταστροφή, γιατί είναι γνωστό ότι το μοναστήρι αναφέρεται ήδη τον 13 ο αιώνα κι επομένως ιδρύθηκε κατά τη Μέση Βυζαντινή περίοδο.
Η δεύτερη εικόνα του Τίτου είναι η εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας που βρίσκεται στην εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας στη Τσάδα κι έχει διαστάσεις 1,05χ0,56 μ. Οι δωρητές της εικόνας είναι ιερέας με τη σύζυγο του που εικονίζονται στο κάτω μέρος της εικόνας και πάνω από την επιγραφή. Ο ζωγράφος εδώ έχει αποκτήσει τον κατώτερο εκκλησιαστικό τίτλο του Αναγνώστη. Η χρονολογία στο τέλος της επιγραφής έχει καταστραφεί.
Η τρίτη εικόνα του Τίτου είναι η εικόνα του Χριστού Αντιφωνητή στην εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας της Έμπας. Η εικόνα έχει διαστάσεις 1,27χ0,935 μ. και βρίσκεται στο εικονοστάσιο της εκκλησίας. Η εικόνα ζωγραφίστηκε το 1536 με δαπάνη κάποιου Πέτρου Πετρά. Ο ζωγράφος εδώ υπογράφει Τίτος Χαρτοφύλαξ. Με την εικόνα του Χριστού του Αντιφωνιτή της Έμπας συνδέονται η εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου στην ίδια εκκλησία, και η εικόνα του Χριστού στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Τσάδα. Η τελευταία έχει μεταφερθεί στο Βυζαντινό Μουσείο της Μητρόπολης Πάφου. Το πλάσιμο του προσώπου και του λαιμού είναι το ίδιο και στις τρεις αυτές εικόνες. Και στις τρεις εικόνες υπάρχουν οι ίδιες πλατιές φωτισμένες επιφάνειες με τριγωνική σχεδόν μορφή. Οι ίδιες καμπύλες στα φρύδια και στα ζυγωματικά, η ίδια σκιά γύρω από τα μάτια, η ίδια καμπύλη στη γένεση της μύτης, η ίδια μορφή του μύστακος και των χειλιών παρουσιάζονται και στις τρεις εικόνες. Στα ενδύματα η πτυχολογία είναι η ίδια, αυστηρές σκληρές γεωμετρικές γραμμές, πιο σκούρες, που συνοδεύονται από ανοικτόχρωμες πινελιές για να δίνουν την εντύπωση του βάθους, του αναγλύφου. Τα πρόσωπα έχουν την ίδια έκφραση, την ίδια εσωτερική πνευματικότητα, την ίδια γαλήνη, συνδιασμένη όμως με κάποια μελαγχολία. Οι τρεις αυτές εικόνες έχουν μερικές διαφορές από τις δύο εικόνες της Παναγίας. Στη πτυχολογία όμως έχουν πολλές ομοιότητες.
Ο Τίτος είναι ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της Κυπριακής Σχολής της Μεταβυζαντινής ζωγραφικής του 16 ου αιώνα. Συνεχίζει τη μακραίωνη βυζαντινή παράδοση προσαρμοσμένη στην εποχή του. Όπως φαίνεται από τα πορτραίτα των δωρητών, ιδιαίτερα εκείνα του άγνωστου ιερέα και της συζύγου του στην εικόνα της Παναγίας στη Τσάδα, ο Τίτος μπορεί να ζωγραφίζει πορτραίτα χρησιμοποιώντας την τεχνική της εποχής του, η οποία είναι κάτω από την επίδραση της σύγχρονης ιταλικής ζωγραφικής. Στην απόδοση όμως των μορφών του Χριστού, της Παναγίας και του Προδρόμου, ακολουθεί την καθιερωμένη μακρόχρονη βυζαντινή παράδοση.

Πηγή : Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια


Titus is one of the most important Cypriot painters of portable icons of the 16th century. Three icons are signed by him and two others can certainly be attributed to him. Two icons of Titus are in the church of Panagia Chryseleousa in Emba, two in the church of the Saints Constantine and Helen in Tsada, and one in the church of the Monastery of Saint Savvas of Karonos. Nothing is known about his life. Since his earliest known icon dates to 1521, it could be argued that Titus was born in the late 15th century, probably somewhere in Paphos, since all his surviving icons are found in the province of Paphos. In 1536 he painted the icons in Emba, which are mature art works. It is not known when he died.
The oldest of his surviving icons is the icon of the Virgin Mary (Panagia) Odigitria which used to be in the church of the Monastery of Saint Savvas of Karonos near the village of Prastio, in the Kelokedara district. This icon is now in the Byzantine Museum at the Bishopric of Paphos. Its dimensions are 1.095 X0.69 m and is preserved in good condition although the depth has been painted over with yellow ocher in later years, while the gold that decorated the plant motives around the haloes has fallen and now they appear greenish. The signature of the painter is at the bottom right (to the viewer) corner of the icon. The icon was payed as a dedication by someone named Constantinos Katzourias and his wife in 1521. Constantinos Katzourias is characterized as the founder of the monastery. He probably restored the monastery after a disaster, because it is known that the monastery is already mentioned in the 13th century and therefore it was founded in the Middle Byzantine period.
The second icon of Titus is the icon of the Virgin Mary (Panagia) Odigitria located in the church of Panagia Chryseleousa in Tsada and its dimensions are 1.05 X0, 56 m. The donors of the icon are a priest with his wife who are painted and shown at the bottom of the icon over the inscription. The artist here has taken as his last name the lowest ecclesiastical title, that of the Reader of the Apostole. The date at the end of the inscription is damaged. The third icon of Titus is the icon of Jesus Christ Antiphonitis which is located at the church of Panagia Chryseleousa of Emba. The size of the icon is 1.27 X0, 935 meters and is placed on the iconostasis of the church. The icon was painted in 1536 at the expense of someone by the name Petros Petra. The painter here signs his name as Titus Chartofylax. The icon of Christ Antiphonitis of Emba is linked with the icon of Saint John the Baptist in the same church, and with the icon of Jesus Christ in the church of the Saints Constantine and Helen in Tsada. The latter has been transferred to the Byzantine Museum at the Bishopric of Paphos. The modeling of the face and neck is the same in all three images. All three images have the same wide illuminated surfaces with an almost triangular shape. The same curved eyebrows and cheekbones, the same shade around the eyes, the same curve in the start of the nose, the same type of mustache and lips are shown in all three images. On the clothes, the plaiting is the same, strict hard geometric, darker, lines, accompanied by pale touches to give the impression of depth and relief. The faces have the same expression, the same internal spirituality, the same peace, but combined with some melancholy. These three icons have some differences between them and the two icons of the Virgin Mary. In the plaiting of the clothes, however, they have many similarities. Titus is one of the most important representatives of the Cyprus School of Post-Byzantine painting in the 16th century. He continues the long Byzantine tradition but adapted to his era. As shown by the portraits of the donors, particularly those of the unknown priest and his wife, on the icon of the Virgin Mary in Tsada, Titus can paint portraits using the technique of his time, which is under the influence of contemporary Italian art. In turn, however, the figures of Christ, the Virgin and the Baptist, follow the long established Byzantine tradition.

Source: Great Cyprus Encyclopaedia

Translated from Greek by Noctoc

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος (1536), 'Εμπα - Saint John the Baptish (1536), Emba

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου