ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 7 Απριλίου 2010

Θεοδόσης Πιερίδης: Ο Ποιητής της Ελευθερίας

Ο Θεοδόσης Πιερίδης, γνήσιος αγωνιστής, ποιητής και μαχητής της ελευθερίας, άγνωστος σχεδόν στην Ελλάδα, γεννήθηκε στο χωριό Τσέρι της Κύπρου το 1908. Έζησε πολλά χρόνια στο Κάϊρο, όπου και σπούδασε στο Γαλλικό Λύκειο. Μετά σπούδασε φιλολογία στο Παρίσι και έζησε στη Γαλλία. Ύστερα γύρισε στο νησί του το 1962, όπου και πέθανε το 1968.
Την ποίηση του η κριτική τη χαρακτήρισε: κοινονική, πατριωτική, ερωτική και με πηγαία διάθεση.
Από το 1937, που κυκλοφόρησε μια αρκετά σημαντική πρώτη ποιητική του συλλογή με τον τίτλο «Ξέρουμε κι εμείς να τραγουδάμε», άρχισε ο ποιητής να δουλεύει με πίστη τον ποιητικό λόγο και παρουσίασε μέχρι τα στερνά του μια σειρά βιβλίων, και κυρίως ποίηση. Δυο από τις ποιητικές του συλλογές μεταφράστηκαν και σε άλλες γλώσσες, όπως σε άλλες γλώσσες επίσης μεταφράστηκαν και σκόρπια ποιήματά του.
Μαζί με τον Τεύκρο Ανθία (Κύπριος ποιητής) υπηρετούν το ίδιο ιδανικό της αλλαγής της ιστορικής πορείας του ανθρώπου πάνω στη γη και όλη τους τη ζωή την αφιέρωσαν στην υπηρεσία των νέων αριστερών ιδεών. Ήταν προοδευτικός και στρατευμένος, όπως θα λέγαμε σήμερα, ποιητής ο Θεοδόσης Πιερίδης.
Εντούτοις η ποίηση του δεν προβάλλει, αλλά υποβάλλει τις νέες ιδέες του κι αυτό δείχνει τη γνησιότητα του ταλέντου του. Τραγούδησε με πάθος τη λευτεριά, το νέο κόσμο που όλο προσμένουμε, την ανθρωπιά και την αλήθεια, χωρίς όμως μισαλοδοξία και δογματισμό.
Τις νέες ιδέες του τις πέρασε από το φίλτρο της τέχνης και της ανθρωπιάς κι αυτό κάνει ενδιαφέροντες τους στίχους του, για όλους τους ανθρώπους που αγαπούν την ποίηση.
Η ποίηση του Πιερίδη, πότε στη παράδοση γραμμένη, πότε στη μοντέρνα γραφή, στο βάυος έχει λυρικό υπόστρωμα και ελεγειακή διάθεση, που με ευχέρεια συνδυάζονται με την αγωνιστική διάθεσή του. Παράδειγμα το θαυμάσιο τραγούδι του ποιητή «Μοιρολόι», από τη συλλογή του «Ερωτική ιστορία» (1943).

Αλί μου τι μου εγράφτηκεν, αλί μου τι μου ετάχτη.
Είναι η ζωή χιλιόκοπο μαχαίρι και με σκίζει,

μου γνέθει ο πόνος την ψυχή με σιδερένιο αδράχτι
και γίνηκα όλος μια κραυγή μονάχα που ολολύζει.

Άνοιξε τα ματάκια σου και κοίταξε πώς κλαίω.
Δεν είναι σάρκα ετούτη πια, μα είναι φωτιά και στάχτη.
Ποιος θα με σβήσει που' γινα μια πυρκαγιά και καίω;
Βόηθα, καλή, και της δροσούλας σου άνοιξε το φράχτη...

Αλί, μου τι μου εγράφτηκεν, αλί μου τι μου ετάχτη.


Σ΄ένα καλογραμμένο μελέτημα του Πέτρου Σόφα με τον τίτλο «Η ελευθερία στην ποίηση του Θοδόση Πιερίδη» σημειώνεται το βαθύτερο νόημα της λευτεριάς στην ποίηση του Πιερίδη κι αναφέρεται η αγωνιστική δράση του ποιητή στα χρόνια του πολέμου, τότε που ο Πιερίδης ζούσε στην Αίγυπτο. «Πολλοί ποιητές τραγούδησαν την ελευθερία, μα λίγοι την έκαναν βίωμά τους. Ανάμεσα στους λίγους κι ο Θοδόσης Πιερίδης. Μερικά περιστατικά της ζωής του θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την τόση αγάπη του για την ελευθερία. Όταν το 1942 τα γερμανικά στρατεύματα πέρασαν την Αίγυπτο, ο Πιερίδης, γνωστός αντιφασίστας, έφυγε στην Παλαιστίνη. Μετά επέστρεψε και πάλι και πρωτοπόρησε στις αντιφασιστικές δραστηριότητες ως αρχισυντάκτης του περιοδικού «Έλλην» και ως διευθυντής του εκδοτικού οίκου «Ορίζοντες». Το 1944 κλείστηκε στις φυλακές της Αιγύπτου από τις αγγλικές αρχές, που σταμάτησαν και την έκδοση του περιοδικού του. Το 1947 ήλθε στην Κύπρο. Εδώ πήρε την ειδοποίηση ότι ήταν ανεπιθύμητος στη Αίγυπτο. Ο απελευθερωτικός αγώνας της Κύπρου τον βρήκε στη Ρουμανία. Απ' εκεί τραγούδησε την ελευθερία με την «Κυπριακή Συμφωνία». Αυτά τα βιώματα είχαν βαθιά επίδραση στη ψυχή του και τον έκαναν κατ' εξοχήν ποιητή της ελευθερίας, όχι μόνο με την αρνητική της έννοια (προσπάθεια άρσης των περιορισμών της), αλλά και με τη θετική, που την τονίζει με την αληθινή δημοκρατία».

Από τα «Τραγούδια της Ελπίδας» και συγκεκριμένα από ορισμένους χαρακτηριστικούς του στοίχους, μπορεί να προσδιορίσει κανείς την ιδέα της λευτεριάς, έτσι που την χαρακτηρίζει ποιητικά ο Θοδόσης Πιερίδης:

Λευτεριά, σα μαρμάρινο άγαλμα οι άλλοι σε βλέπουν
με τα χέρια κλεισμένα σφιχτα, με σβησμένα τα μάτια.

.................................................................................................

Μα για μας, Λευτεριά, στην ζεστήν ανθησμένη αγκαλιά σου
και βιβλία παλιά κουβαλάς, μα και πλάϊ λουλούδια
και νερά δροσερά και πολλά πουλιά και χρυσές ηλιαχτίδες
και ψωμί... Λευτεριά και ψωμί στην ζεστήν αγκαλιά σου.

ο Πέτρος Σόφας στην παραπάνω μελέτη του για την «Ελευθερία στην ποίηση του Θοδόση Πιερίδη» τελειώνει με τα παρακάτω λόγια: «Η αγάπη για τη θάλασσα ίσως είναι ακόμα μια ένδειξη της αγάπης του για την ελευθερία. Έβλεπε μέσα στο υγρό στοιχείο το σύμβολο της ελευθερίας, γι' αυτό έγραψε τόσα ποιήματα για τη θάλασσα».
Και πράγματι λυρισμό και λατρεία πλατιάς και βαθιάς ελευθερίας εκφράζουν οι στοίχοι του:

Πώς να τα πω τα πλούτη σου, να πω τις ομορφιές σου πως
θάλασσα πολυκέλαδη και μακριαντιλαλούσα,
Κι αν πάρει απ΄τα χείλια μου ν' ανθίσει νέρινος σκοπός
ταχιά τον σβήνει της στεριάς η ψυχοπνίχτρα αγκούσα.

...................................................................................................

Θα σε κοιτάζουν οι ουρανοί με τη βαθιά τους τη μανία,
θα τους κοιτάς με πρόσωπο που απ΄την αγάπη φέγγει,
ρόδα θα ρίχνουν κάθε αυγή, κάθε βασίλεμα φωτιά,
κι όλη τη μέρα ατράματα, μαλάματα και φέγγη.

Στην «Ονειροπόληση πάνω στα τείχη της Αμμοχώστου», συλλογή τυπωμένη το 1965, υπάρχουν στίχοι του ποιητή για το κακό που θα γινόταν μετά από εννιά χρόνια (1974), με τους βάρβαρους Αττίλες στην Κύπρο.
Ο ποιητής, παρ΄όλο που είναι ανθρώπινος, μπορεί να έχει και προφητικές ικανότιτες:

Ήρθανε κάτι σπαθιά λυγισμένα σα μισοφέγγερα,
ήρθανε κάτι μισοφέγγαρα ακονισμένα σα σπαθιά,
ήρθανε τρόμοι, ήρθαν θυμοί, ήρθαν παλέματα, αίματα,
ήρθανε τρόμοι, ήρθαν θυμοί μα πάλι αστράψανε
τα πανανθρώπινα και τα παντοτινά.

Με το έργο και την προσφορά του Θοδόση Πιερίδη έχουν ασχοληθεί πολλοί. Ανάμεσα τους και ο Μάρκος Αυγέρης (Ελλαδίτης ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και κριτικός της λογοτεχνίας), που επισημαίνει πως «Κάπου δώδεκα ποιητικά βιβλία και σύνθετα ποιήματα μέσα σε 25 χρόνια δείχνουν μια ποιητική ζωή κι μια δημιουργική δραστηριότητα όχι συνηθισμένη».
Ο μελετητής και ποιητής Αχιλλέας Πυλιώτης στη μελέτη του «Ο ποιητής του χρέους» αναφέρει πως «το έργο του Θεοδόση Πιερίδη είναι σημαντικότατο και σε όγκο και σε ποιότητα. Η ποίηση του είναι ποίηση μεγάλης πνοής. Μια ποίηση πολύπτυχη και πολυφωνική, που τραγουδάει με πάθος αλλά και με θαυμαστή τέχνη τη ζωή και τον άνθρωπο. Τη ζωή σ΄όλες τις εκδηλώσεις της, σ΄όλο το βάθος και το πλάτος της. και τον άνθρωπο σ΄όλο του το μεγαλείο: τις χαρές και τις πίκρες της κάθε μέρας, τις μεγάλες εξορμήσεις του, τις νίκες του, τα όνειρά του, την πάλη του για ν΄αλλάξει τη μοίρα του, όλα». Ο Θεοδόσης Πιερίδης, με το έργο του, υπηρετεί παντού, στην Αίγυπτο, στη Γαλλία, στη Ρουμανία, στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Πονά τον ελληνισμό και τραγουδά τον πόνο του. Όπως στις συλλογές «Τραγούδια της Ελπίδας» (1943), «Αγωνιστές» (1950), «Εμβατήριο της Ειρήνης» ( 1955), «Κυπριακή Συμφωνία» (1956), «Ονειροπόληση πάνω στα τείχη της Αμμοχώστου» (1967).
Ο Πιερίδης, παράλληλα με τον ποιητικό του λόγο, τις ιδέες του τις υπηρέτησε και με τη δημοσιογραφία. Έγραψε άρθρα στην κυπριακή εφημερίδα «Χαραυγή» κι όταν στην Αίγυπτο έκδιδε το περιοδικό «Έλλην», μια πολιτική επιθεώρηση που τον καθαρευουσιάνικο τίτλο της τον είχε κατοχυρώσει ο αιγυπτιώτης Έλληνας διανοούμενος Άγγελος Κασιγόνης.
Είναι κρίμα που ένας ποιητής σαν τον Πιερίδη είναι άγνωστος στην Ελλάδα.

Από το βιβλίο: «Ιστορία Κυπριακής Λογοτεχνίας» του Πάνου Παναγιωτούνη. Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από noctoc.

2 σχόλια:

  1. Today I had the chance to read some of his poetry ... wow, what beautiful style he has. Thank you! I really enjoy your posts and your pictures dear NOCTOC. Christ is Risen and God Bless you abundantly. Vasiliki

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. He is truly Risen my dear friend vasiliki. Thank you so much for reading my blog.
    May God Bless all of us and give us wisdom.

    ΑπάντησηΔιαγραφή