ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Πέμπτη, 27 Μαΐου 2010

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και το βιβλίο του ιστορικού Στήβεν Ράνσιμαν

29 Μαΐου 1453. Θρηνούμε. Αναλογιζόμαστε τα λάθη, τις δυσκολίες, τους κινδύνους. Μελαγχολούμε για το χαμό της Κωνσταντινούπολης, της αγαπημένης Πόλης. Αναπολούμε τις μέρες της παλαιάς δόξας. Χωρίς μισαλλοδοξίες. Αλλά με πληγωμένη περηφάνια, με νοσταλγική διάθεση, με συνείδηση πως το παρελθόν δεν επιστρέφει. Γι' αυτό και δεν τρέφουμε εχθρικά αισθήματα προς αυτούς που έγιναν οι κύριοι της Πόλης μέχρι και σήμερα, αλλά θυμόμαστε.
Για όσους λοιπόν επιμένουν να θυμούνται αλλά και για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν με λεπτομέρεια τα της αλώσεως της «Βασιλιάδος των Πόλεων», που ονομάσθηκε από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο «το Χάρμα και η Ελπίς του Γένους», δεν έχουν παρά να μελετήσουν το βιβλίο με τίτλο «Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης» (εκδόσεις παπαδήμα) του πλέον έγκυρου και υπεύθυνου μελετητή του Βυζαντίου, του αείμνηστου Βρετανού ιστορικού και θαλερού φιλέλληνα, σερ Στήβεν Ράνσιμαν, ο οποίος είπε: «οι Έλληνες έχουν μια κληρονομιά για την οποία μπορούν να αισθάνονται περήφανοι, μια κληρονομιά που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στις εναλλασσόμενες υλικές καταστάσεις. Στους σκοτεινότερους αιώνες της ελληνικής ιστορίας η Εκκλησία ήταν εκείνη η οποία, παρόλες τις πολλές δυσκολίες, τις πολλές απογοητεύσεις και αυτές ακόμη τις ταπεινώσεις, μπόρεσε όχι μόνο να προσφέρει πνευματική ανακούφιση αλλά και να συντηρήσει και διατηρήσει τις παραδόσεις του Ελληνισμού».
Προτού αναφερθούμε στο προτεινόμενο βιβλίο, αξίζει να εστιάσουμε στο συγγραφέα του ο οποίος κάθε άλλο παρά τυχαίος είναι. Ο αείμνηστος σερ Στήβεν Ράνσιμαν υπήρξε ο κορυφαίος βυζαντινολόγος του αιώνα που έφυγε. Αγάπησε το πιο παρεξηγημένο κομμάτι της ιστορίας της Ελλάδας πιο πάνω από τον εαυτό του, κατάφερε κι έσυρε από τη λήθη ό,τι θαυμαστό είχε να επιδείξει το Βυζάντιο αναδεικνύοντας το στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Το πολυσχιδές έργο του αποτελεί μια τεκμηριωμένη καταγραφή αλλά και ερμηνεία της βυζαντινής ιστορίας. Αν κάτι αφήνουν τα γραπτά του, είναι το γεγονός, ότι είδε το Βυζάντιο ως μια συμπαγή ιστορική ενότητα, την οποία αμερόληπτα μελέτησε, δίνοντας στις επόμενες γενιές των ιστορικών τον τρόπο, ακόμη πιο στοχαστικά να το μελετήσουν.
Η Ελλάδα οφείλει τα μέγιστα στον Ράνσιμαν, αφού είναι ο άνθρωπος που κατάφερε σε μεγάλο βαθμό να απαλλάξει την εικόνα του Βυζαντίου από στο στίγμα της δήθεν περιόδου παρακμής, διαφθοράς και δολοπλοκίας. Είναι ο άνθρωπος που συσχέτισε τη μεσαιωνική έκφανση του ελληνισμού με τη σύγχρονη Ελλάδα. Στπ πρόσωπό του Ράνσιμαν, το αγγλόφωνο και κατ΄επέκταση το διεθνές επιστημονικό κοινό, ανακάλυψε το Βυζάντιο και αφυπνίστηκε από την κατάκριση που δύο αιώνες πριν ο Έντουαρτ Γκίμπον έκανε γι΄αυτό, χαρακτηρίζοντας τη χιλιόχρονη ιστορία του ως «θρίαμβο της βαρβαρότητας και της θρησκείας».
Ο αείμνηστος Στήβεν Ράνσιμαν στο εν λόγω βιβλίο διηγείται με μελαγχολία αλλά και σπαραγμό τις τελευταίες στιγμές μιας χιλιόχρονης αυτοκρατορίας, καταδικασμένης να χαθεί, αλλά πολύ περήφανης για να παραδοθεί. Επίσης, σε αυτή την κλασική περιγραφή παρουσιάζει τον οδυνηρό κλονισμό που προκάλεσε στη Δυτική χριστιανοσύνη η άλωση της Κωνσταντινούπολης το Μάιο του 1453. Εξηγώντας τα αίτια της πτώσεως της Κωνσταντινούπολης ο συγγραφέας αναφέρει ότι οι εκκλήσεις της Πόλης είχαν αγνοηθεί και η βοήθεια που είχε σταλεί στη διάρκεια αυτής της κρίσης ήταν αμελητέα.
Ο Ράνσιμαν όμως δεν μένει μόνο σε αυτά, αλλά πηγαίνει δύο αιώνες πιο πίσω και ρίχνει το βάρος στα όσα έγιναν κατά την Δ' Σταυροφορία το 1204, η οποία κατέλυσε την ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο Άγγλος ιστορικός υποστηρίζει ότι η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Βενετούς και τους Φράγκους το 1204 και η εγκατάσταση στη Βασιλεύουσα ενός Φράγκου αυτοκράτορα ήταν το κορυφαίο γεγονός της κατάρρευσης του βυζαντινού κόσμου. Το 1204 «ήταν η πρώτη φορά που η Κωνσταντινούπολη έπεφτε στα χέρια εχθρών από την εποχή των εγκαινίων της το 330 μ.Χ.». Και παρατηρεί ο Ράνσιμαν: «Ο συγκλονισμός του 1204 ήταν επομένως μεγαλύτερος από εκείνον του 1453, όταν η Πόλη έπεσε για δεύτερη φορά. Τη φορά αυτή η καταστροφή είχε ένα προηγούμενο και δεν ήλθε ως έκπληξη. Το 1453 η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν ήδη περικυκλωμένη και πολιορκημένη επί ένα αιώνα, στη διάρκεια του οποίου ο βρόγχος σφιγγόταν όλο και πιο δυνατά». Στο σπουδαίο αυτό έργο επίσης, ο Ράνσιμαν διαψεύδει όλους τους επικριτές της Εκκλησίας και του μοναχισμού τονίζοντας ότι στα θαλάσσια τείχη της Βασιλεύουσας έναν από τους πύργους τον υπερασπίζαν Έλληνες μοναχοί.
Η ιστορία είναι πάνω απ΄όλα αφήγηση. Και όχι μόνον στοχεύει στην αναβίωση του ιστορικού χρόνου, διαλεγόμενη με την παράδοση και τη συνείδηση - συνείδηση έθνους, γλώσσας, θρησκείας και κοινωνικής οργάνωσης. Ο Ράνσιμαν, ως σαγηνευτικός αφηγητής αλλά ταυτόχρονα και έγκυρος επιστήμονας, επιτυγχάνει τον πιο πάνω στόχο με αυτή την εξαιρετική ιστορία, τη γεμάτη σασπένς και πάθος. Διηγείται την ιστορία και, όπως πάντα, τη διηγείται με μεγάλη κομψότητα.

Ν.Π.

Από το περιοδικό «καθ΄οδόν» της Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού, Κύπρος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου