ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Παρασκευή, 6 Αυγούστου 2010

Μονή Αγίων Αναργύρων Φοινιού - The Monastery of Agioi Anargyroi at Phini village

Δύο περίπου χιλιόμετρα από το χωριό Φοινί, στο δρόμο που οδηγεί προς τον Άγιο Δημήτριο, βρίσκεται το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων, από το οποίο σώζεται μόνο η εκκλησία που είναι δίκλιτη και ξυλόστεγη. Αρχικά όπως φανερώνει η αρχιτεκτονική της κατασκευή, ήταν μονόκλιτη, αλλά κατά το 18ο αιώνα κατεδαφίστηκε ο νότιος τοίχος και η εκκλησία πήρε τη σημερινή της μορφή.

Κτισμένο σε υψόμετρο 920 περίπου μέτρων, σε μια περιοχή που διακρίνεται για την αγριάδα του τοπίου και την πυκνή βλάστηση, το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων πληρεί όλες τις απαιτήσεις των μοναχών που αναζητούσαν ησυχία, περισυλλογή και προσευχή. Αφιερωμένο στους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό έχαιρε μεγάλης φήμης, αφού πολλοί ήσαν αυτοί που κατέφυγαν για να τύχουν δωρεάν θεραπείας, από τους αφιλοχρήματους Αγίους. Γνωστό είναι άλλωστε και το τροπάριο με το οποίο ο λαός τους παρακαλούσε: «Άγιοι Ανάργυροι και θαυματουργοί επισκέψασθε τας ασθενείας ημών. Δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε ημίν». Ειδικά όμως σ’ αυτό κατέφυγαν όσοι είχαν μικρά παιδιά, για να επικαλεστούν την προστασία των Αγίων από τις πολλές επιδημίες, που μάστιζαν παλαιότερα το νησί μας.

Η πρώτη μαρτυρία που έχουμε για το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων είναι από σημείωμα στον κώδικα 581 της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Παρισιού, που μας πληροφορεί ότι κατά το 17ο αιώνα ήταν ενωμένο με το ξακουστό μοναστήρι της Παναγίας της Τροοδίτισσας. Γενικά πιστεύεται πως το μοναστήρι υπήρχε από την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1191 – 1571), ίσως δε και να είχε ιδρυθεί κατά τα βυζαντινά χρόνια, όταν δημιουργήθηκαν τα μεγάλα μοναστήρια του Κύκκου και της Τροοδίτισσας. Σημαντικές πληροφορίες για αυτό, μας δίνει ο Ρώσος μοναχός Βασίλειος Μπάρσκυ (1701 – 1747), που το επισκέφθηκε το 1735 και συνομίλησε με τον ηγούμενό του και 3 – 4 μοναχούς που διέμεναν σε πετρόκτιστο κελί, δίπλα από την εκκλησία. Όλοι εσυντηρούντο από την γεωργία, τη μεταξοσκωληκοτροφία και τη βοσκή λίγων κατσίκων. Σημειώνει ακόμη στο οδοιπορικό του, πως έξω από τη μονή υπήρχε αλώνι, το οποίο χρησιμοποιείτο από τους μοναχούς, όπως και ο παρακείμενος μύλος. Η πιο σημαντική όμως πληροφορία που αναφέρει είναι ότι τα μοναστήρια της Τροοδίτισσας και του Αγίου Φιλίππου, ήταν μετόχια των Αγίων Αναργύρων. Το μοναστήρι του Αγίου Φιλίππου, από το οποίο σώζεται σήμερα μόνο η εκκλησία, βρίσκεται σε απόσταση τριών χιλιομέτρων δυτικά του χωριού Ομόδους και σ’ αυτό φυλαγόταν το κρανίο του ομώνυμου Αγίου. Μετά την οριστική του εγκατάλειψη, το Άγιο Λείψανο μεταφέρθηκε στο μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού του Ομόδους, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Το μοναστήρι αναφέρεται και από τον Αρχιμανδρίτη Κυπριανό στο βιβλίο του για την ιστορία της Κύπρου, που εκδόθηκε το 1788 στη Βενετία. Σημειώνει δε ότι ανήκε στη δικαιοδοσία της Μητροπόλεως Πάφου, στην οποία άλλωστε ανήκει μέχρι σήμερα. Μια άλλη αναφορά που έχουμε την ίδια περίοδο γι’ αυτό, είναι ότι ο Μητροπολίτης Πάφου Χαρίτων (1827-1854) χειροτόνησε σ’ αυτό στις 15 Αυγούστου 1828 σε ιεροδιάκονο, το μοναχό της Τροοδίτισσας, Χαρίτωνα. Φαίνεται όμως ότι το μοναστήρι είχε αρχίσει να παρακμάζει. Τελευταίος του μοναχός αναφέρεται κάποιος Παϊσιος από τη Λευκωσία, που διέμενε εκεί μέχρι το 1850. Ο Παϊσιος υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα δάσκαλος των μικρών μαθητών στο Φοινί, που πηγαινοέρχονταν στο μοναστήρι. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και με την πάροδο του χρόνου τα κτίρια του κατέπεσαν σε ερείπια.

Το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων ήταν μικρό και είχε 3 ή 4 μοναχούς. Ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός το αναφέρει απλώς ως μοναστήρι που υπαγόταν στη μητρόπολη Πάφου. Το μοναστήρι διαλύθηκε φαίνεται στα τέλη του 18ου αιώνα και τα μοναστηριακά κτίρια αφού εγκαταλείφθηκαν εξαφανίσθηκαν.

Η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων είναι σήμερα δίκλιτη και ξυλόστεγη. Αρχικά όμως ήταν μονόκλιτη. Το νότιο κλίτος κτίστηκε αργότερα όπως φαίνεται από τον κατακόρυφο αρμό στο σημείο επαφής του ανατολικού τοίχου των δυο κλιτών. Ο αρχικός ναός είχε μήκος 13,20 μ. και πλάτος 3,90 μ. Κτίστηκε ίσως τον 16ο αιώνα. Το νότιο κλίτος, πλάτους 2 μ., κτίστηκε ίσως τον 18ο αιώνα. Τότε κατεδαφίσθηκε ο νότιος τοίχος του ναού και αντικαταστάθηκε με δυο τόξα για να γίνει δυνατή η ελεύθερη επικοινωνία των δυο κλιτών. Η εκκλησία έχει προεξέχουσα αψίδα στον ανατολικό τοίχο και μια θύρα, με ανάγλυφο περίθυρο και ορθοστάτες στο μέσο του δυτικού τοίχου του αρχικού ναού. Δεύτερη θύρα στον ανατολικό τοίχο του νότιου κλίτους εντοιχίσθηκε αργότερα. Τέσσερα μικρά και στενά φωτιστικά ανοίγματα, στην αψίδα, τα δυο αετώματα και τον ανατολικό τοίχο του νότιου κλίτους, βοηθούν και στον εξαερισμό.

Η εκκλησία κάηκε το 1962 με αποτέλεσμα να καταστραφούν η ξύλινη στέγη, το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του 17ου αιώνα, οι εικόνες της Παναγίας (1635), του Χριστού και του Προδρόμου του 1705 και η λιτανευτική εικόνα των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού στους οποίους είναι αφιερωμένη η εκκλησία. Κάηκαν επίσης τα ωραία ξυλόγλυπτα κηροπήγια των 16ου και 17ου αιώνα και καταστράφηκαν (κάηκαν τα χρώματα και αλλοιώθηκαν) οι τοιχογραφίες του Αρχαγγέλου και του Αγίου Γεωργίου στο βόρειο τοίχο του ναού.

Σχετικές με την εκκλησία των Αγίων Αναργύρων είναι και δύο παραδόσεις, που καταγράφηκαν στις αρχές του αιώνα μας. Σύμφωνα με την πρώτη, στα παλαιότερα χρόνια έβλεπαν να βγαίνει από αυτή, κάθε Σάββατο βράδυ ένας νεαρός καβαλάρης. Οι κάτοικοι πίστευαν ότι ήταν ένας από τους Αγίους Αναργύρους, που πήγαινε να θεραπεύσει όσους χρειάζονταν τη βοήθειά του και δεν μπορούσαν να προσέλθουν στο μοναστήρι. Η δεύτερη αναφέρει πως κάποιος ιερέας με άμφια παλαιότερης εποχής συνήθιζε να θυμιατίζει τα πρωινά έξω από την εκκλησία. Τον ιερέα αυτόν είδε τυχαία ένα κορίτσι του χωριού και τόσο ταράχθηκε, ώστε, μετά από λίγες μέρες, πέθανε από το φόβο του.

Στο βόρειο τοίχο της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων υπήρχαν τοιχογραφίες του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και του Αγίου Γεωργίου. Επίσης στο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 1697 διασώζονταν εικόνες σπάνιας τέχνης, όπως αυτές της Παναγίας (1635), του Χριστού, του Ιωάννη του Προδρόμου (1705) και η προσκυνηματική εικόνα των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού (1725). Προσπάθειες που έγιναν παλαιότερα από τη Μητρόπολη Πάφου – ειδικά μετά την απώλεια μιας άλλης εικόνας εξαιρετικής τέχνης που απεικόνιζε τη Δευτέρα Παρουσία, για τη μεταφορά τους στη Μητρόπολη χάριν προστασίας, προσέκρουσαν στην άρνηση των κατοίκων. Δυστυχώς όλα αυτά, καθώς και τα ωραιότατα ξυλόγλυπτα κηροπήγια ενετικής τέχνης του 16ου αιώνα, καταστράφηκαν το 1962 από πυρκαγιά που ξέσπασε λόγω αναμμένου κεριού. Η εκκλησία ξανακτίστηκε σχεδόν αμέσως από τους κατοίκους του χωριού ,που συγκέντρωσαν για το λόγο αυτό σημαντικό ποσό χρημάτων με προαιρετικές εισφορές και εράνους. Σ’ αυτήν τελείται η Θεία Λειτουργία τρεις φορές το χρόνο, την 1η Ιουλίου και την 1η Νοεμβρίου που η εκκλησία μας τιμά τη μνήμη των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού των Αναργύρων, καθώς και τη Δευτέρα του Πάσχα, οπότε γίνεται μεγάλη πανήγυρη.

About two kilometres from Phini village, on the road leading to "Agios Dimitrios", there is the Monastery of "Agioi Anargyroi" (plural, meaning the Saints that show no regard for / have no money); only its church, which has two aisles and a wooden roof, still exists. Initially, as its architectural structure reveals, it only had one aisle, however, the southern wall was demolished and the church took its present form during the 18th century.

Built at an altitude of about 920 meters, in a region that stands out for the wildness of the landscape and the thick vegetation, the "Agioi Anargyroi" Monastery meets all the demands of the monks that seek peace, meditation, and prayer. Dedicated to the Saints Kosmas and Damianos, it enjoyed a great reputation since many were those that sought free-of-charge healing by the Saints, who showed no regard for money. Furthermore, the chant that the people used in order to petition the Saints is well known: «Anargyroi Saints and miraclemakers, take care of our ailments, you have been granted a free Gift, freely grant to us too». Especially though, those who had kids came to it so as to evoke the Saint's protection from the many diseases that plagued our island during previous times.

The first testimony that we have, regarding the "Agioi Anargyroi" Monastery, comes from a note in code 581 of the National Library of Paris, informing us that, during the 17th century, it was united with the renowned Monastery of "Panagia Trooditissa". It is generally believed that the Monastery was in existence since the Frankish Period (1191 -- 1571) and, perhaps, it was even established during the Byzantine years, when the great monasteries of Kykkos and Trooditissa were created. We receive important information about it by the Russian monk Basil Barsky (1701 -- 1747), who had visited it in 1735 and had a conversation with its Abbot and three or four monks that lived in a stone-made cell, next to the church. They all supported themselves through agriculture, the breeding of silkworms, and the shepherding of a few goats. In his itinerary, he also notes that there was a threshing floor outside the Monastery that was used by the monks, just like the nearby mill. However, the most important information that he reports is that the Monasteries of Trooditissa and Saint Philip were dependencies of the "Agioi Anargyroi" Monastery. The Monastery of Saint Philip, of which only its church survives today, is located three kilometres west of the village of Omodos and the skull of the Saint was kept there. After it was finally abandoned, the Holy Relic was transferred to the Monastery of the Holy Cross in Omodos, where it still is until today.

The Monastery is also mentioned by the Archimandrite Kyprianos in his book regarding the history of Cyprus, which was published in Venice in 1788. It is noted that it came under the jurisdiction of the Holy Biphopric of Paphos -to which it still belongs today. Another reference from the same era regarding the Monastery comes from the Bishop of Paphos, Chariton (1827 - 1854), who ordained in it the monk Charitona from Trooditissa, on the 15th of August 1828, as a deacon. However, it seems that the Monastery had started to fall into decline. A certain Paisios from Nicosia is mentioned as its last monk, living there until 1850. Paisios was for a long period of time a teacher for the young pupils in Phini, who had to travel back and forth to the Monastery. It was then abandoned and, as time passed, its buildings collapsed into ruins.

There also are two traditional stories regarding the church of "Agioi Anargyroi", recorded in the beginning of our century. According to the first, during older times people saw a young man riding a horse, coming out of the church every Saturday evening. The inhabitants believed that he was one of the "Anargyroi" Saints, heading out to heal those who needed his help and could not come to the Monastery. The second one reports that some priest, wearing vests of a previous era, used to incense outside the church in the mornings. This priest was accidentally seen by a local girl who was so upset that, in a few days, she died out of fear.

On the "Agioi Anargyroi" church's north wall, there were frescoes depicting Archangel Michael and Saint George. Also, in the 1697 woodcut icon screen there were some icons of rare craftsmanship, such as those of the Virgin Mary (1635), of Christ, of John the Baptist (1705), and the icons with a kneeling-desk of the Saints Kosmas and Damianos (1725). Efforts previously made by the Holy Bishopric of Paphos, especially after the loss of another icon of excellent craftsmanship that depicted the Second Coming, for their transfer to the Bishopric for the sake of protection, came up against the inhabitants' refusal. All of these, unfortunately, as also the very beautiful woodcut candlesticks -of 16th century Venetian style, were distroyed by a fire in 1962, which broke out because of a lit candle. The church was re-built almost immediately by the village's inhabitants, who had gathered -for that purpose -a significant amount of money through voluntary contributions and fund raising. A service is conducted in it three times a year, on the 1st of July and the 1st of November that are the days our church honours the Saints Kosmas and Damianos, as well as on Easter Monday, a large fair taking place that day.

Πηγή: Εδώ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου