ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 28 Σεπτεμβρίου 2011

Το κατεχόμενο χωριό Ζώδια της επαρχίας Λευκωσίας - The Turkish occupied village of Zodhia in the district of Nicosia

Το χωριό Ζώδια πριν την Τουρκική εισβολή
The village of Zodhia before the Turkish invasion

Η Ζώδια είναι ένα κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στο βορειοδυτικό τμήμα της. Βρίσκεται στη γεωγραφική περιφέρεια της δυτικής Μεσαορίας και συνορεύει στα βόρεια με τη Μόρφου, στα νοτιοανατολικά με τον Αστρομερίτη, στα ανατολικά με την Κατωκοπιά και στα δυτικά με το Πραστειό και τον Νικήτα.
Η Ζώδια στην πραγματικότητα αποτελείται από δυο κοινότητες. Υπάρχει η Πάνω Ζώδια και η Κάτω Ζώδια και τις δυο αυτές κοινότητες τις χωρίζει μόνο ένας παραπόταμος. Ο διαχωρισμός αυτός δεν υφίστατο κατά την εποχή της Φραγκοκρατίας αλλά έγινε τον καιρό της Τουρκοκρατίας, αφού ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός μιλά για δυο Ζώδιες.
Υπάρχουν διαφορετικές παραδώσεις σχετικά με την ονομασία του χωριού. Σύμφωνα με την επιστημονική άποψη το χωριό ονομάστηκε Ζώδια από τη Ζωτέαν του Άργους. Φαίνεται ότι κάτοικοι του Άργους μετανάστευσαν στην περιοχή, κατοίκησαν εκεί, και εις ανάμνηση της πατρίδας τους έκτισαν οικισμό με το όνομα Ζωτεία καθώς και ιερό προς τον Ζώδειον Απόλλωνα. Ως Ζωτία (με ι) παραδίδεται η εν λόγω περιοχή κι από τον γνωστό Κύπριο χρονογράφο του Μεσαίωνα, το Λεόντιο Μαχαιρά.
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση το χωριό φέρει το όνομα Ζώδια (Ζώδκια στη κυπριακή διάλεκτο) από ένα ζώδκιο, δηλαδή ένα στοιχειό, ένα φάντασμα που ζούσε εκεί στα παλιά χρόνια κι έτρωγε τους ανθρώπους που περνούσαν από την περιοχή. Το στοιχειό αυτό είχε τη μορφή δράκου κι έπινε άφθονο κρασί. Επειδή ήταν ο φόβος και ο τρόμος των κατοίκων αποφάσισαν να το εξοντώσουν. Δέκα άντρες του χωριού πήγαν να γλεντήσουν τάχα μαζί του. Οι εννέα πήραν μαζί τους κούζες (στάμνες) με κρασί και ο δέκατος πετρέλαιο, κι όταν μέθυσε για τα καλά ο δράκοντας τον περιέλουσαν με πετρέλαιο και τον έκαψαν.
Μια άλλη γνωστή παράδοση που αφορά την Ζώδια είναι αυτή του Ρήγα της Περιστερώνας και της Ρήγαινας της της Μόρφου, που ήταν η ωραιότερη γυναίκα. Στη περιοχή της Ρήγαινας τα πάντα ήταν κατάξερα λόγω λειψυδρίας, ενώ στην περιοχή του Ρήγα υπήρχε άφθονο νερό. Ο τελευταίος τη ζήτησε σε γάμο και αυτή δεκτικέ με τον όρο ο Ρήγας να της παραχωρήσει τόσο νερό, όσο χρειάζεται για να παρασύρει μιαν γομαρκάν παλλούρες, δηλαδή ένα φόρτωμα από ακανθώδεις θάμνους, και ν' ανοίξει αυλάκι που να οδηγεί το νερό στη Μόρφου. Έτσι και έγινε, όμως οι θάμνοι σκάλωσαν σε μια στροφή ενός αυλακιού στην περιοχή Ζώδια και ερμήνευσαν το γεγονός ότι εκεί έπρεπε να κτίσουν το παλάτι τους.
Από πλευράς μνημείων στην Πάνω Ζώδια υπάρχει το πρώην μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που ιδρύθηκε στη θέση του ιερού του Απόλλωνα. Σ' αυτό το μοναστήρι μόνασε ο Άγιος Ειρηνικός, ένας εκ των «Τριακοσίων» Αλαμάνων αγίων της Κύπρου. Συν τω χρόνω το όνομά του παραφθάρηκε από τους κατοίκους της περιοχής σε Άγιο Αρνάκιο. Επίσης στην Πάνω Ζώδια υπάρχει η εκκλησία του Άη Γιώρκη (Αγίου Γεωργίου) που κτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, εξ ου και η απουσία καμπαναριού, καθώς και εκκλησία της Παναγίας της Αφέντρας ή Αθέγγας ή Αφέγγας. Στην Κάτω Ζώδια υπάρχει η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού και το ξωκλήσι τ’ Άη-Γιώρκη των Ξαλώνων.
Η Ζώδια ήταν φημισμένη για τα πορτοκάλια της αλλά και για τη γλυκιά γεύση των πεπονιών και των καρπουζιών της, καθώς και για να λινά της τα οποία θεωρούνταν τα καλύτερα στην Κύπρο. Κατά την Τουρκική εισβολή του 1974, η Ζώδια είχε είχε 8.000 Ελληνοκύπριους κατοίκους.

Κάτω Ζώδια: ξωκλήσι τ’ Αϊ-Γιώρκη των Ξαλώνων
Kato Zodhia: church of Saint George of Xalona

Μια άλλη γνωστή παράδοση που αφορά την Ζώδια είναι αυτή του Ρήγα της Περιστερώνας και της Ρήγαινας της της Μόρφου, που ήταν η ωραιότερη γυναίκα. Στη περιοχή της Ρήγαινας τα πάντα ήταν κατάξερα λόγω λειψυδρίας, ενώ στην περιοχή του Ρήγα υπήρχε άφθονο νερό. Ο τελευταίος τη ζήτησε σε γάμο και αυτή δεκτικέ με τον όρο ο Ρήγας να της παραχωρήσει τόσο νερό, όσο χρειάζεται για να παρασύρει μιαν γομαρκάν παλλούρες,δηλαδή ένα φόρτωμα από ακανθώδεις θάμνους, και ν' ανοίξει αυλάκι που να οδηγεί το νερό στη Μόρφου. Έτσι και έγινε, όμως οι θάμνοι σκάλωσαν σε μια στροφή ενός αυλακιού στην περιοχή Ζώδια και ερμήνευσαν το γεγονός ότι εκεί έπρεπε να κτίσουν το παλάτι τους.
Από πλευράς μνημείων στην Πάνω Ζώδια υπήρχε το μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που ιδρύθηκε στη θέση του ιερού του Απόλλωνα. Σ' αυτό το μοναστήρι μόνασε ο Άγιος Ειρηνικός, ένας εκ των «Τριακοσίων» Αλαμάνων της Κύπρου. Συν τω χρόνω το όνομά του παραφθάρηκε από τους κατοίκους της περιοχής σε Άγιο Αρνάκιο. Επίσης στην Πάνω Ζώδια υπάρχει η εκκλησία του Άη Γιώρκη (Αγίου Γεωργίου) που κτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, εξ ου και η απουσία καμπαναριού, καθώς και εκκλησία της Παναγίας της Αφέντρας ή Αθέγγας ή Αφέγγας. Στην Κάτω Ζώδια υπάρχει η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού και το ξωκλήσι τ’ Άη-Γιώρκη των Ξαλώνων.
Η Ζώδια ήταν φημισμένη για τα πορτοκάλια της αλλά και για τη γλυκιά γεύση των πεπονιών και των καρπουζιών της, καθώς και για να λινά της τα οποία θεωρούνταν τα καλύτερα στην Κύπρο. Κατά την Τουρκική εισβολή του 1974, η Ζώδια είχε 8.000Ελληνοκύπριους κατοίκους.

Κάτω Ζώδια: εκκλησία του Τιμίου Σταυρού
Kato Dodhia: church of the Holy Cross

Zodhia is a village in the occupied northwesten part of the district of Nicosia. It is located in the geographic region of western Mesaoria and is bordered to the north with the town of Morphou, in the southeast with Astromeritis village, in the east with the village of Katokopia and in the west with the villages of Prastio and Nikitas.
Zodhia is in fact composed of two communities. There is Pano (Upper) Zodhia and Kato (Lower) Zodhia and these two communities are separated by only a river. This distinction did not exist during the Frankish Period, but did during the time of the Ottoman Period, since Cypriot chronicler Archimandrite Kyprianos speaks of the existance two Zodhias.
There are different traditions concerning the name of the village. According to the scientific view the village was named Zodhia after Zotea in Argos (Peloponnese). It seems that people migrated from Argos to the area, settled there, and in commemoration of their home built a village named Zoteia as well as a temple to Apollo Zodeion. The village is mentioned as Zotia (without the e) by the famous Cypriot chronicler of the Middle Ages, the Leontios Machairas.
According to popular tradition, the village was named Zodhia (Zodhkia in the Cypriot dialect) from a zodhkio, ie a monster, that lived there in the old days and ate people who were passing through the area. This monster had the form of a dragon and drank plenty of wine. Because he was the terror of the residents, they decided to exterminate him. Ten men of the village went to supposedly have fun and drink with him. Nine of them took one pot of wine each and the tenth man took a pot with gasoline, and when the monster dragon got drunk for good, the men threw the gasoline on him and burned him.

Πάνω Ζώδια: εκκλησία τ’ Αϊ-Γιώρκη
Pano Zodhia: church of Saint George

Another well-known legend which is connected with Zodhia is that of the King (Regas) of the county of Peristerona and the Queen (Regina) of Morphou, who was the most beautiful woman. In the area of ​​Regina everything was completely dry due to water scarcity, while in the area of ​​Rigas there was plenty of water. Regas asked Regina in marriage and she accepted under the condition that the King would provide her area with as much water as needed to induce a load of bushes, and to open a canal leading the water to Morphou. He did as she asked, but the shrubs scaffold at a bend of the canel at Zodhia and they interpreted this as meaning that they had to build their palace there.
In terms of monuments in Pano Zodia there is the ex- monastery of Archangel Michael which was founded in place of the sanctuary of Apollo. Saint Irenaeus, one of the "three hundred" Alaman saints of Cyprus became a monk here. Over time his name was changed by the local residents into Saint Arnakius. Also in Pano Zodia there is the church of Agios Georgios (Saint George), built during the Ottoman Period, hence the absence of a bell tower, as well as the church of Panagia (Virgin Mary) Afentra or Athenga or Afenga. In Kato Zodhia there is the Church of the Holy Cross and the chapel of Saint George of Xalona.
Zodhia was famous for its oranges, but also for the sweet taste of its melons and watermelons, as well as for its linen which was considered the best in Cyprus. During the Turkish invasion of 1974, Zodhia had had 8,000 Greek Cypriot inhabitants.

Πάνω Ζώδια: μοναστήρι Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Pano Zodhia: Monastery of Archangel Michael

2 σχόλια:

  1. Εξαιρετική η ανάρτηση φίλε, τα στοιχεία εντυπωσιακά.
    Συγαρητήρια για τη μελέτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή