Ο Όσιος Ευτύχιος ο παρά την Νήσου ασκήσας - Saint Eftychios who lived as an ascetic at the village of Nysou, Nicosia

Ένα περίπου χιλιόμετρο βόρεια του χωριού Νήσου στην επαρχία Λευκωσίας βρίσκεται ένα υπόγειο λαξευμένο εκκλησάκι. Μοιάζει με κατακόμβη και είναι πολύ κατανυκτικό στη κατασκευή του και σε όλη τη θεωρία του. Προς την ανατολή ξεχωρίζει με Ωραία Πύλη το Ιερό Βήμα κι αυτό λαξευμένο στο βράχο και κτισμένο καμπυλοειδές. Ο μικρός αυτός ναός, ήταν κάποτε αγιογραφημένος διότι σώζονται ελάχιστα ίχνη τοιχογραφιών. Τιμάται στο όνομα του Όσιου Ευτυχίου, ενός τοπικού Αγίου ο οποίος πιστεύεται ότι ασκήτεψε εκεί, διότι υπάρχει στο μέσο περίπου του ναΐσκου σαρκοφάγος που θεωρείται, ως ο τάφος του Αγίου. Ο λαξευτός ναΐσκος χρονολογείται από τον ενδέκατο αιώνα. Ο Όσιος Ευτύχιος πρέπει να κοιμήθηκε και να τάφηκε εκτός του ναΐσκου, διότι η εκεί ευρισκόμενη σαρκοφάγος βλέπει στο μήκος της βορρά και νότο, ενώ αν ενταφιαζόταν μέσα στο εκκλησάκι ο 'Οσιος οπωσδήποτε, θα έβλεπε ανατολή και δύση, όπως υπάρχει συνήθεια στον ενταφιασμό των Ορθοδόξων. Και μετά όπως φαίνεται έγινε η ανακομιδή των λειψάνων του το οποία και κατετέθησαν εκεί στη σαρκοφάγο. Ο Όσιος Ευτύχιος θεωρείται ως ένας των «Τριακοσίων» οι οποίοι ήρθαν στην Κύπρο από την Παλαιστίνη κατά τους διωγμούς και τους πολέμους των Σαρακηνών εναντίον των Χριστιανών. Σύμφωνα με τοπική παράδοση ο Όσιος Ευτύχιος ήταν αδελφός του Οσίου Θεοδώρου (εδώ) ο οποίος ασκήτεψε κοντά στο χωριό Δάλι (Ιδάλιο). Μάλιστα λέγεται ότι υπήρχε τα παλιά τα χρόνια υπόγειος σήραγγα η οποία ένωνε τα δύο ασκητήρια των δύο Οσίων και αδελφών, και έτσι επικοινωνούσαν στην αφάνεια υπογείως. Δεν αναφέρονται από κανένα χρονογράφο οι δύο Όσιο, Ευτύχιος της Νήσου και Θεόδωρος του Ιδαλίου. Και ένα θαύμα του Οσίου Ευτυχίου. Κάποτε έχασε το κοπάδι του ένας Τουρκοκύπριος κάτοικος της περιοχής. Ήταν νύκτα και εργαζόταν στην μάνδρα του, όταν ξαφνικά ακούει κουδουνίσματα και σε λίγο βλέπει τα πρόβατά του να προσεγγίζουν την μάνδρα. Πίσω από τα πρόβατα είδε έναν ρασοφόρο καλόγερο που μάζευε τα πρόβατα και τα προωθούσε προς την Μάνδρα. Ακολούθως μόλις εισήλθαν τα πρόβατα στην μάνδρα, ο φαινόμενος καλόγηρος εξαφανίστηκε. Την άλλη μέρα ο βοσκός πήγε για να δει μέχρι που έφθασαν τα πρόβατά και αν προξένησαν ζημιές. Και είδε από τα ίχνη και τα σημάδια των ζώων ότι είχαν φθάσει μέχρι τον Άγιο Ευτύχιο. Και τότε κατάλαβε ότι ο άγνωστος οδηγός του κοπαδιού του που οδήγησε τα ζώα προς την μάνδρα ήταν ο Άγιος Ευτύχιος. Πρόσφατα, οι κάτοικοι της περιοχής έκτισαν μικρή εκκλησία έξω από το λαξευμένο ναΐσκο του Οσίου Ευτυχίου και την αφιέρωσαν στο όνομά του.

Η μνήμη του Οσίου Ευτυχίου εορτάζεται με λειτουργία που γίνεται στη καινούργια του εκκλησία τη Δευτέρα του Πάσχα.

One kilometer north of the village of Nysou in the Nicosia district, there is an underground chapel which is carved in a cave. It looks like a catacomb and is very contrite in its construction and its whole outlook. To the east stands the Great Gate and the Sanctuary, also carved into the rock and built curved- like.

This small chapel was once painted with frescoes and some of their traces are still preserved. The cave chapel is dedicated to Saint Eftychios, a local saint, who is believed to have lived there as an ascetic because in the middle of the chapel there is a sarcophagus which is considered as being the tomb of Saint. The cave chapel dates from the eleventh century.

Saint Eftychios most likely reposed and was buried outside the chapel, because the sarcophagus located there is facing north and south, and if the Saint was to be buried in the chapel, he would have been facing East and West, as is the burial custom of the Orthodox . Apparently at some time later, his remains were removed and placed, there, in the sarcophagus. Saint Eftychios is regarded as being one of the "Three Hundred" who came to Cyprus from Palestine during the persecutions and the wars of the Saracens against the Christians.

According to a local tradition, Saint Eftychios was the brother of Saint Theodoros (here) who lived as an ascetic near the village of Dali (Idalion). It is said that during the old days there was an underground tunnel connecting the two hermitages of the two Saints and brothers, and thus they communicated unseen by underground. No mention of either of the two Saints is made by any chronicler.

And now, here is a miracle of Saint Eftychios. Once, a Turkish Cypriot resident of the area lost his flock. It was night and was working in the pen when he suddenly heard the ringing of sheep bells and soon saw his flock reaching the pen. Behind the flock of sheep, he saw a monk who was gathering the sheep and directing them towards the pen. After the sheep entered the pen, the apparent monk disappeared. Next day, the shepherd went to see how far his sheep had strayed away and to check if they had caused any damage. From the traces and signs of the animals, he saw that they had come to the cave chapel of Saint Eftychios. And then he realized that the unknown guide of the herd who led the animals to the pen was Saint Eftychios. Recently, the local residents built a small church just outside the carved chapel of Saint Eftychios and dedicated it to his name.

The memory of Saint Eftychios is celebrated which a church service in his new church on Easter Monday.

Ο Όσιος Θεόδωρος ο παρά το Ιδάλιον ασκήσας - Saint Theodoros who lived as an ascetic at the village of Idalion, Nicosia

Στα βόρεια του χωριού Δάλι (Ιδάλιον) της επαρχίας Λευκωσίας, στην κτηνοτροφική περιοχή, βρίσκεται νεόδμητης μικρός ναός, τιμώμενος επ΄ονόματι του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου του Στρατηλάτου. Περί τα δέκα μέτρα δυτικά του μικρού αυτού ναού σε κάποιο λεκανοειδές βαθούλωμα περί τα τέσσερα μέτρα βάθος, βρίσκεται υπόγειο παρεκκλήσι κυρτού σχήματος περί τα τρία μέτρα μήκος. Το παρεκκλήσι αυτό βρίσκεται κτισμένο μέσα σε υπόγειο βράχο, σε σπηλιά σαν τάφος. Όπως φαίνεται από τη κατασκευή του πριν κτιστεί υπήρχε εκεί λαξευτή σπηλιά στην οποία πρέπει να ζούσε κάποιος ασκητής με το όμονα Θεόδωρος ή Θόρος όπως είναι γνωστός στο Δάλι. Η εκδοχή αυτή φαίνεται να συνάδει με την αναφορά του Κύπριου χρονογράφου Λεοντίου Μαχαιρά για την έλευση των «Τριακοσίων» προσφύγων από την Παλαιστίνη στην Κύπρο, οι οποίοι ήταν ήρθαν καθώς λέει «πήγαν εδώ κι εκεί και σκάψαν την γην και μπήκαν μέσα κι' επροσεύχονταν στον Θεόν και τους προμήθευεν τα προς το ζην αναγκαία». Την γνώμη αυτή περί «τοπικού ασκητού», υποστηρίζουν και μερικοί φιλόχριστοι και ευσεβείς κάτοικοι του χωριού Δάλι, οι οποίοι πηγαίνουν κάθε Τρίτη της Διακαινησίμου (Τρίτη του Πάσχα) και κάνουν Λειτουργία στη νεόδμητη εκκλησία όπου μαζεύεται πολύς κόσμος. Πριν κτιστεί η καινούργια εκκλησία, παλαιότερα, έκαναν την λειτουργία εκεί στο «Βαθούλωμα», έτσι υπαίθρια, την Πέμπτη της Διακαινησίμου (πρώτη Πέμπτη μετά το Πάσχα). Αλλ' επειδή η ημέρα αυτή είναι εργάσιμη, μετατέθηκε την Τρίτη του Πάσχα που είναι αργία. Στην είσοδο, πριν την κάθοδο προς το αρχαίο παρεκκλήσι, υπάρχει σπασμένο μικρό πιθάρι, στο οποίο όπως φαίνεται, άναβαν παλαιότερα οι κάτοικοι της γύρο περιοχής καντήλι προς τιμήν του Αγίου, για να προφυλάσσεται μ' αυτό το τρόπο η φλόγα από τις βροχές και τον αέρα. Ο καινούριος ναός που κτίστηκε τελευταίως, αφιερώθηκε στον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Θεόδωρο τον Στρατηλάτη, διότι οι κάτοικοι του χωριού δεν είχαν πληροφορίες ή ιστορικά στοιχεία για ποιόν Άγιο Θεόδωρο τιμόταν το παλιό υπόγειο μικρό παρεκκλήσι, ούτε και πότε εορταζόταν, αλλ' ούτε και εικόνα του υπήρχε. Το μόνο που βρήκαν από τους παλιούς ήταν ότι, γιόρταζαν τον Άγιο την Πέμπτη της Διακαινησίμου και μετέθεσαν την πανήγυρη τα τελευταία χρόνια την Τρίτη της Διακαινησίμου εβδομάδας. Εξ' άλλου και ιερείς από τα γύρω χωριά, πιστεύουν για τον εορταζόμενο Θεόδωρο εκεί κοντά στον Δάλι, πως πρόκειται για Όσιο, ασκητή δηλαδή. Ομοίως και τοπική παράδοση των χωριών Πέρα Χωρίο και Νήσου λέγει ότι ο Όσιος Ευτύχιος (εδώ), ο οποίος ασκήτεψε κοντά στη Νήσου, ήταν αδελφός του αναφερόμενου Θεοδώρου.
To the north of the village of Dali (Idalion), at the district of Nicosia, in the farming area, there is newly built small chapel, dedicated to the Great Martyr Saint Theodoros the Commander. About ten meters west of this small church, in a bowl-like depression which is about four meters deep, there is an underground canvex shaped chapel which is about three meters long. The chapel is built into an underground rock in a cave like a tomb. As shown from the way it was built, before it was built, there was a carved cave where a hermit by the name of Theodoros or Thoros, as he is known in Dali, lived. This scenario seems consistent with the report of the Cypriot chronicler Leontios Machairas about the advent of the "Three Hundred" refugees from Palestine to Cyprus, who came as he says and "went to different locations on the island and dug the earth and lived inside it and prayed to God who took care about their livelihood'. The opinion that this is a 'local hermit', is also held by same Christ-loving and pious villagers of Dali, who go every Tuesday after Easter (Easter Tuesday) and make a church service in the newly-built church where many people gather. Before the new church was built, they previously held the church service at the underground chapel, on Easter Thursday (first Thursday after Easter). But since this day is a working day, it was transferred to the first Tuesday after Easter. At the entrance, before the descent to the ancient chapel is made, there is small broken jar, where apparently in older times, the inhabitants of the surrounding area lite an oil glass in honor of the saint, in order to protect the flame from the rain and the wind. The new church which was built recently, was dedicated to the Holy Great Martyr Theodoros the Commander because the villagers did not have any information or historical data about who Saint Theodoros honored at the small underground chapel was, nor when his memory was celebrated, and neither did they have his icon. The only thing they found from the elders of the village concerning this saint, is that during older times, his memory was celebrated on the first Thursday after Easter and that his memory date was moved in recent years to the first Tuesday after Easter. Likewise, the priests from the nearby villages believe that Saint Theodoros who is honored at the village of Dali, is an hosios, ie an ascetic. Similarly, local tradition of the villages of Pera Chorio and Nysou says that Saint Eftychios (here), who lived as a hermit near Nysou, was the brother of the referred Theodoros.

Δάλι. Το ασκητήριο του Οσίου Θεοδώρου, όπως είναι σήμερα.

Κυπριακή Λεβεντιά στο Μεσολόγγι

Πολλοί ήσαν οι Κύπριοι που ενώθηκαν με τους πολιορκημένους Μεσολογγίτες και πολέμησαν μαζί τον Τούρκο κατακτητή, γράφοντας ένδοξες σελίδες δόξας και ηρωισμού. Το αίμα γνωστών και αγνώστων Κυπρίων πότισε τα ιερά χώματα του πολύπαθου Μεσολογγίου.
Ο συνταγματάρχης Νικήτας Σταματελόπουλος βεβαιώνει με πιστοποιητικό του, ότι ο καπετάν Ιωάννης ο Κύπριος και ο Παντελής Γεωργίου Ορφανός πολέμησαν στο Μεσολόγγι και είχαν μάλιστα τραυματιστεί. Ο Νικόλας Χ'' Σάββας έλαβε μέρος στην πολιορκία του Μεσολογγίου και έγινε γνωστός για τη ψυχική του αντοχή. «Επτά πληγαίς είχε λάβει ένας στρατιώτης μου, έως τότες και μ΄έλεγε ακόμη ο δυστυχής ότι «θα βαστάξω», γράφει ο Νικόλαος Κασομούλης στα ενθυμήματα του».
Στο Μεσολόγγι πολέμησαν και επέζησαν κατά την ηρωική έξοδο ο Χ'' Χριστόδουλος Κοκκινόφτας, πρόγονος της οικογένειας Ξυναρή, ο Γιάννης Πασαπόρτης, πρόγονος της οικογένειας Σάββα Ιωάννου Εμμανουήλ και ο Ιωάννης Κύπριος (Λοχαγός της Φάλαγγας).
Φέτος συμπληρώνονται 185 χρόνια από την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου, που έγινε στις 10 Απρίλη του 1826, και πιστεύω πως θα ήταν ένας ελάχιστος φόρος τιμής για τους Κύπριους ήρωες μας, αν μέσα από τη σύντομη διήγηση της τελευταίας πολιορκίας του Μεσολογγίου και της εξόδου, μεταφερθούμε κι εμείς νοερά στην πολιορκημένη πόλη για να ζήσουμε από κοντά το μεγαλείο των αθάνατων αγωνιστών μας, που βάσταξαν ενάντια στα φοβερά ασκέρια των Τούρκων ένα ολόκληρο χρόνο και εξήλθαν ηρωικά, αφού τους λύγισε η πείνα.
Βρισκόμαστε στην άνοιξη του 1825. 'Ολα τα σημάδια έδειχναν ότι η επανάσταση θα λύγιζε αυτό το χρόνο. Οι ξένες κυβερνήσεις το' χαν σίγουρο. Ο σουλτάνος, σύμφωνα με σχέδιο που ετοίμασαν οι Αυστριακοί, Γάλλοι αξιωματικοί, συγκέντρωσε τεράστιες δυνάμεις, για να δώσει το τελειωτικό κτύπημα στους επαναστάτες. Δύο στρατιές, η μια κάτω από τον Κιουταχή, θα κατέβαινε από την Ήπειρο, και αφού θα έπαιρνε το Μεσολόγγι, θα σάρωνε ύστερα όλη τη Στερεά Ελλάδα και θα περνούσε στο Μωριά.
Το στρατηγικό σχέδιο που έκανε ο εχθρός με τη βοήθεια των ξένων, να σφίξει σαν μια τανάλια από βορρά και νότο τους επαναστάτες είχε πετύχει στο Μωριά. Η μια λαβή από το νότο είχε κλήσει. Η άλλη όμως μάγκωσε πάνω στο Μεσολόγγι. Η ηρωική άμυνα της πολιορκημένης πολιτείας είχε τεράστιο αντίκτυπο σ΄όλο τον κόσμο και χάλασε τα σχέδια του εχθρού για μια μεγάλη νίκη μέσα στο 1825. Οι επαναστατικές δυνάμεις βρήκαν καιρό να ανασυνταχθούν μετά το κτύπημα και για δώδεκα μήνες το Μεσολόγγι έγινε το ταμπούρι της λευτεριάς και στο τέλος θρύλος και δόξα. Όταν η είδηση της εξόδου και της άλωσης του Μεσολογγίου μαθεύτηκε στο Παρίσι, οι φοιτητές σχημάτισαν τα μεσάνυκτα διαδήλωση και τρέχοντας στο παλάτι ζητούν από το βασιλιά Κάρολο να επέμβει για τη λευτεριά των Ελλήνων. Η κοινή γνώμη δεν μπορεί να ανεκτεί τη σκέψη πως δεν θα δοθεί λευτεριά σ΄ένα λαό που με τέτοιο τρόπο πολεμά και θυσιάζεται γι' αυτή. Οι κυβερνήσεις κάτω από την πίεση αυτή αλλάζουν στάση ως προς τη συγκρότηση νεοελληνικού έθνους. Έτσι, πήραν την απόφαση να βάλουν ένα τέλος στις εχθροπραξίες. Η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία αναθέτουν στους αρχηγούς των ναυτικών τους δυνάμεων στην Μεσόγειο- Κόδριγκτον, Ντεριγνύ και Χέϋντεν- να επιβάλουν στη θάλασσα κάποια ανακωχή. Έτσι, ακολουθεί η ναυμαχία του Ναυαρίνου και η καταστροφή του Τουρκοαιγυπτιακού στόλου, Οι γυμνοί, πεινασμένοι και ταπεινοί υπερασπιστές του Μεσολογγίου από την πρώτη ώρα της πολιορκίας ως την ώρα της εξόδου πολέμησαν πάνω στις πολεμίστρες, έσκαβαν λαγούμια, έκαναν γιουρούσια, αντιβγαίνοντας στα ρεσάλτα δύο στρατιών και στα οχυρωματικά τεχνάσματα φημισμένων ξένων μηχανικών.
Εν ονόματι της Αγίας Τριάδας και αφού εξέλιπε κάθε ελπίδα βοήθειας αποφασίστηκε ομόφωνα η έξοδος να γίνει το βράδυ της 10ης Απριλίου, ημέρα Σάββατο και ξημερώματα των Βαΐων. Σύμφωνα με στοιχεία του Νικολάου Κασομούλη, οι άμαχοι μέσα στο Μεσολόγγι τις παραμονές της εξόδου ήταν 7000. Απ΄αυτούς σώθηκαν μονάχα 300. Οι αγωνιστές τον ίδιο καιρό ήταν 3500. Απ΄αυτούς οι 600 λαβωμένοι και άρρωστοι μείνανε στο Μεσολόγγι. Απ' αυτούς γλίτωσαν μονάχα 1280 και ανάμεσα σ΄αυτούς ήταν και οι τρεις Κύπριοι που αναφέραμε ήδη, ο Χ'' Σάββας, ο Κοκκινόφτας και ο Πασαπόρτης. Ο Θεός τους βοήθησε να επιζήσουν και να επιστρέψουν στην Κύπρο μετά την απελευθέρωση. Για τον Πασαπόρτη, η ιστορική μνήμη μας πληροφορεί ότι πήγε στο χωριό του Κοίλη της Πάφου φορώντας φουστανέλλα και τσαρούχια, προκαλώντας το θαυμασμό των χωριανών του στους οποίους διηγείτο με υπερηφάνεια τις θυσίες και τους αγώνες του, τους έκανε λόγο για τη φοβερή πείνα από την οποία υπέφεραν και ότι για μέρες ετρέφοντο με τα υπολείμματα του γαϊδάρου. Λέγεται ότι, μαζί του είχε φέρει ένα σπαθί και το καρυοφίλι του, το οποία δυστυχώς έχουν χαθεί. Επίσης κατόρθωσε να φέρει από το Μεσολόγγι ένα χειρομήλι, το οποίο από γενιά σε γενιά σώθηκε και σήμερα το φυλάσσει με ευλάβεια η κυρία Κλεοπάτρα Σοφιανού που είναι μια από τους πολλούς απογόνους του.

Μνημείο Κυπρίων Αγωνιστών Μεσολογγίου

Τον Απρίλιο 1998 εορτάστηκε όπως κάθε χρόνο η επέτειος από την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου. Έτσι, με την ευκαιρία αυτή οργανώθηκαν διάφορες εκδηλώσεις στην Ιερή Πόλη, όπως έκθεση φωτογραφίας από τους αγώνες των Κυπρίων, πολιτιστική βραδιά με κυπριακούς χορούς και ομιλία από εκπρόσωπο των πρώην Αγωνιστών Μεσολογγίου. Η αποκάλυψη της σεμνής και λιτής πλάκας έγινε το Σάββατο του Λαζάρου (11 Απρ. 1999) από τον πρώην υπουργό Παιδείας κ. Λυκούργο Κάππα και τον τότε Δήμαρχο Μεσολογγίου Δημήτριο Παλκογιάννη. Η πλάκα κατασκευάστηκε από το Μεσολογγίτη Γρηγόρη Διαμαντόπουλο ύστερα από πρωτοβουλία της Κυπριακής Πρεσβείας στην Αθήνα και της Ομοσπονδίας Κυπριακών Οργανώσεων Ελλάδας. Συγκινητικό όμως γεγονός υπήρξε η παρουσία στις εκδηλώσεις απογόνων και χωριανών ενός από τους Κύπριους Αγωνιστές, του Γιάννη Πασαπόρτη, τους οποίους είχε προσκαλέσει επίσημα ο Δήμος Μεσολογγίου. Την αντιπροσωπεία αποτελούσαν ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Αποδήμων Κοίλης Σάββας Προδρόμου, Κλεοπάτρα Σοφιανού, Γιαννάκης Τούρβας και Σάββας Πολυβίου. Συγγενείς και χωριανοί των άλλων τιμηθέντων δεν εντοπίστηκαν για να παρευρεθούν και αυτοί στις εκδηλώσεις. Με τη θεμελίωση της πλάκας έγινε η αρχή για την εκπλήρωση ενός εθνικού χρέους προς τους Κυπρίους Αγωνιστές του Μεσολογγίου. Όπως δήλωσαν τότε οι διάφοροι επίσημοι, επρόκειτο να ακολουθήσει σύντομα η ανέγερση και μνημείου, αφού μόνο αυτό των Κυπρίων έλειπε από τον κήπο των Ηρώων. Η Ελληνική και η Κυπριακή πολιτεία ξέρουν πώς να τιμούν τους Εθνικούς Αγωνιστές, γι΄αυτό και χωρίς καθυστέρηση προχώρησαν στην ανέγερση του μνημείου. Το μνημείο αυτό συμβολίζει τους προαιώνιους δεσμούς αίματος που είχαν και θα έχουν Ελλάδα και Κύπρος. Θυμίζει στον κάθε επισκέπτη ότι η Κύπρος ήταν παρούσα και σ΄αυτό το Εθνικό κάλεσμα για ελευθερία.

Του Σάββα Πολυβίου Σάββα
Από το περιοδικό ΧΡΟΝΙΚΟΝ, της εφημερίδας ΠΟΛΙΤΗΣ.
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Η συμμετοχή των Κυπρίων στον Αγώνα του 1821

Ο Κύπριος αγωνιστής του 1821, Αρχιμανδρίτης Θεόφιλος Θησέας

Μετά από χρόνια μελέτης της κυπριακής Ιστορίας μέσα από βοηθήματα και γνωστές, αλλά και άγνωστες πηγές, εντοπίστηκε ένα κενό. Αυτό δηλαδή, που αφορά μια δυναμική σχέση Ελλάδας - Κύπρου. Μια σχέση που ταυτόχρονα εντάσσεται στα πλαίσια της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους, αλλά και δυναμικά συσχετίζει Ελλάδα και Κύπρο, άσχετα με την ξεχωριστή κρατική τους οντότητα. Δυστυχώς ελάχιστα μόνο έργα θα βρει ο αναγνώστης αναδιφώντας στη βιβλιογραφία που αφορά την καθολική θεώρηση της κυπριακής Ιστορίας, με αναφορές στην έμπρακτη συμμετοχή των Κυπρίων στους εθνικούς αγώνες.
Με ερέθισμα τα πιο πάνω ξεκίνησα μια διαδικασία συλλογής υλικού στο οποίο, όπως διαπιστώνω, διαφαίνεται αλλά και δικαιώνεται ξεκάθαρα η προσφορά των Κυπρίων προς το μητροπολιτικό κορμό. Θα τολμούσα να εκφράσω την άποψη ότι στους Έλληνες της περιφέρειας ανήκει η πατρότητα του σημερινού ελληνικού κράτους.
Το υλικό για την παρούσα μελέτη αντλείται από τη βιβλιογραφία και το αρχειακό υλικό. Έγινε έρευνα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στο Ιστορικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας, στο Αρχείο Αγώνος της Εθνικής Βιβλιοθήκης, στο Αρχείο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, και αλλού, με ενδιαφέρουσα αποτελέσματα. Εδώ παραθέτουμε πολύ λίγα στοιχεία, ικανά όμως να βοηθήσουν τον αναγνώστη να διαμορφώσει άποψη.
Οι Κύπριοι δεν συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821 απρόσωπα και αόριστα, όπως συνηθίζεται να λέγεται σε πανηγυρικούς και ομιλίες. Η συμμετοχή τους αφορούσε όλα τα επίπεδα, από το στράτευμα μέχρι την πολιτική διοίκηση, και από το εμπόριο ως τις τέχνες και τα γράμματα. Εδώ θα περιοριστούμε στην αγωνιστική συμμετοχή.
Τα γεγονότα του 1821 είναι κατά πλείστον γνωστά. Πολλοί προύχοντες, διαφεύγοντας τη σύλληψη και το θάνατο είχαν, κατά τις μέρες των σφαγών, καταφύγει στα προξενεία, απ' όπου δραπέτευσαν στο εξωτερικό, μερικοί μεταμφιεσμένοι. Η αναφορά του Γάλλου πρόξενου Mechain, το Σεπτέμβρη του 1821, είναι αρκετά κατατοπιστική. Γράφει: «Οι Έλληνες, όσοι κατόρθωσαν να φτάσουν εις Λάρνακα, κατά εκατοντάδες επιβιβάζονται δια τα Ιονίους νήσους, την Τεργέστην ή το Λιβόρνον». Ο ίδιος αναφέρει το Δεκέμβριο ότι οι φόροι ήταν τόσο δυσβάστακτοι, ώστε το πλείστον των χωριών είχαν καταστεί έρημα. Τα ξένα αιγυπτιακά στρατεύματα, που από το 1821 βρίσκονταν στο νησί, ήταν μια επί πλέον αιτία ερήμωσης των χωριών, τα οποία λυμαίνονταν ως «άγριοι λύκοι». Έτσι η μετανάστευση ολοένα και εκτείνεται. Σύμφωνα με τα όσα γράφει ο ίδιος πρόξενος, τον Ιούλιο του 1829, η μέχρι τότε κακή διοίκηση της Κύπρου εξανάγκασε σε εκπατρισμό 20.000 - 25.000 κατοίκων. Αυτό ασφαλώς δεν αποτελεί υπερβολή διότι άλλη πηγή ανεβάζει τους φορολογούμενους άνδρες που έφυγαν μέχρι το 1829 σε 12.000. Πρόκειται για το Μ.Γ. Σαλουμίδη, γιο του γραμματέα των φόρων Σαλουμίδη, που γράφει: «...ότι οι ενταύθα χριστιανοί ηγέρθησαν το 1821 υπέρ ελευθερίας, ουδέν άλλο εθήρευον, ή πως λάθρα φύγοντες έλθωσι να συναγωνισθώσι μετ' αυτών και καίτοι όσοι συνελαμβάνοντο φεύγοντες ετιμωρούντο υπό των μωαμεθανών απηνέπατα, κατόρθωσαν όμως μέχρι το 1829 να φύγωσι περί τους 12 χιλιάδες ανδρών αποδειχθέντες εκ φορολογικών καταλόγων».
Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση 14 ατόμων που στην προσπάθειά τους να δραπετεύσουν προς την Ταρσό, συνελήφθησαν από τους Τούρκους και θανατώθηκαν στις 15 Ιουλίου 1829. Ο Mechain αναφέρει ότι είδε ο ίδιος Κυπρίους στην Αίγυπτο, στην Άκρην, Άδανα, Σμύρνη, Μαγνησία, Σύρο και Μοριά. Εγκατέλειψαν, λοιπόν οι Κύπριοι το νησί προς οποιανδήποτε κατεύθυνση και με οποιοδήποτε τίμημα και στη συνέχεια οι πλείστοι κατέληγαν στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο, ατομικά ή κατά ομάδες, κουβαλώντας, μαζί τους τον πόθο της λευτεριάς και την αποφασιστικότητα για αγώνα.
Σε μια πρόχειρη έρευνα στα μητρώα των «Κατά τον Ιερόν Αγώναν Αξιωματικών, Υπαξιωματικών και στρατιωτών» του Αρχείου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας, κατέγραψα 23 αξιωματικούς και υπαξιωματικούς και 17 στρατιώτες. Μεταξύ αυτών, συναντά κανείς και σημαντικές μορφές, όπως ο αρχιμανδρίτης Θεόφιλος Θησέας, ο οποίος αναφέρεται με το βαθμό του αντιστράτηγου. Ο αδελφός του Νικόλαος υπηρέτησε στον αγώνα ως επικεφαλής στρατιωτών και είναι ακόμη γνωστό ότι το 1833, άρχισε επαναστατικό κίνημα στην Κύπρο. Στο εν λόγω μητρώο εντοπίζονται επίσης ονόματα άγνωστα μέχρι σήμερα, όπως ο Γαβριήλ Παπαγεωργίου που «παρευρέθη εις διάφορας μάχας». Η μελλοντική έρευνα πιθανώς να φέρει στο φως πληροφορίες για πολύ περισσότερους υπαξιωματικούς, οι οποίοι δεν είναι καταγεγραμμένοι σε επίσημα μητρώα ή καταλόγους, όπως είναι, για παράδειγμα ο Τζιώρτης Κύπριος ή ο στρατηγός χατζηπέτρος.
Είναι πάντως πολύ εύκολο να αναλογιστούμε πόσο μεγάλος θα ήταν και ο αριθμός των στρατιωτών, τακτικών και ατάκτων, όταν μόνο στη Μάχη των Αθηνών (1837) πολέμησαν 137 Κύπριοι και 100 από αυτούς έπεσαν μαχόμενοι. Πολλοί άλλοι έπεσαν σε διάφορες μάχες στο Μεσολόγγι, και αλλού.
Θα ήταν όμως σφάλμα εάν δεν αναφερόταν και ο Μιχάλης Κυπραίος, ένας από τα πρωτοπαλλήκαρα του Στρατηγού Μακρυγιάννη, που με τις ενέργειές του έσωσε τους 1180 πολιορκημένους του Νεοκάστρου, όταν, εθελοντής, πέρασε κολυμπώντας τις γραμμές του εχθρού και έδωσε τα μηνύματα που έπρεπε στην αγγλική φρεγάδα. Ο αγωνιστής αυτός σκοτώθηκε το 1825 στη μάχη των Μύλων του Άργους.
Γράφει ο Μακρυγιάννης: «Τότε εκεί όπου ριχτήκαμε στο γιρούσι μου επληγώθη βαρέως και ύστερα πάθανε ο καλός και γενναίος Μιχάλης Κυπραίος οπούστηλα της πλεγής και πήγε εις την Αγγλική φεργάδα όταν κινδυνεύαμεν εις το Νιόκαστρο».
Στο Γενικό Αρχείο του Κράτους μπορεί ο ερευνητής να διακρίνει το κυπριακό αγωνιστικό αποτύπωμα σε διάφορους φακέλους. Ο Άριστος Θουκυδίδης εντόπισε στο οθωνικό αρχείο 31 άτομα που τιμήθηκαν για την προσφορά τους στον Αγώνα. Είναι γεγονός ότι στις διάφορες καταγραφές εντοπίζονται στρατιώτες που συναντώνται και σε άλλους καταλόγους, ονόματα πανομοιότυπα ή με μερικές διαφορές. Αξίζει τον κόπο να αναφερθεί εδώ και η συμμετοχή Κυπρίων στην Ιόνιο Φάλαγγα, η οποία συστάθηκε το 1826 στο Ναύπλιο, υπό τον στρατηγό Νικήτα. Μεταξύ των 360 στρατιωτών, οι 19 ήταν Κύπριοι:

1. Μιχάλης Κυπραίος 2. Κωνσταντής » 3. Γεώργιος » 4. Κυριάκος » 5. Σταύρος » 6. Γαβριήλ » 7. Ελευθέριος » 8. Αβράμης » 9. Κυριάκος » 10. Σάββας » 11. Χατζη-Αυγουστής Κυπραίος 12. Δημήτρης » 13. Φίλιππας » 14. Κυριάκος » 15. Χατζηπέτρος » 16. Βασίλειος » 17. Γιακουμής » 18. Παρασκευάς » 19. Χριστοφής »

Τρεις Κύπριοι πρωτεργάτες του αγώνα: οι αδελφοί Θησείς.

Ο Νικόλαος Θησέας, πρόδρομος και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, μαζί με τους αδελφούς του, υπήρξε σημαίνουσα μορφή του Αγώνα. Λόγιος αλλά και ικανός έμπορος στη Μασσαλία μπόρεσε να οργανώσει και να συντηρήσει οικονομικά την κάθοδο Γάλλων φιλελλήνων στην Ελλάδα, εγράφοντας τους στη Μασσαλία, το Λιβόρνο και τη Λυών. Από τον Οκτώβρη του 1821 πήρε τη διοίκηση των ξένων στρατιωτών αλλά και των Κυπρίων που κατέληγαν στην Ελλάδα, μαζί με τον αδελφό του Θεόφιλο Θησέα. Yπήρξε υπερασπιστής του Υψηλάντη. Ήταν ακόμα ο πρωταγωνιστής στην υποχώρηση των απογοητευμένων Ελλήνων πολιορκητών και τους οδήγησε στη νίκη, μαζί με το Νικηταρά.
Το 1823 κατόρθωσε να συμφιλιώσει τη διχασμένη εθνική διοίκηση και ακόμη παραμέρισε τις διχόνοιες κατά την πολιορκία της Κορίνθου.
Ο Θεόφιλος Θησέας, αρχιμανδρίτης, επίσης με δράση στην Τριπολιτσά, στο Μεσολόγγι και αλλού, πρόσφερε στην πατρίδα το χέρι του, κερδίζοντας εκτίμηση και θαυμασμό από την ελληνική ηγεσία και γενικά τους συναγωνιστές του. Αλλά και ο Κυπριανός Θησέας ακολούθησε τα χνάρια των αδελφών του, προσφέροντας με τον ίδιο τρόπο, με τη συμμετοχή του σε πολλές μάχες.
Το τέλος του αγώνα βρήκε τους Κύπριους αγωνιστές εγκατεστημένους στο απελευθερωμένο κομμάτι του ελληνισμού, να διεκδικούν για τη δράση τους, από τους διάφορους Δήμους όπου κατοικούσαν, την ελληνική υπηκοότητα.
Μεγάλος αριθμός προτίμησε τη μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα. Απόγονοι τους διηγούνται τα κατορθώματά τους μέχρι σήμερα. Αρκετοί όμως επέστρεψαν στην Κύπρο με ελληνικό διαβατήριο, διεκδικώντας προστασία από τα ελληνικά προξενεία. Κάποιοι από αυτούς μάλιστα κακοποιήθηκαν από τους Τούρκους, τόσο για την κατοχή της ελληνικής υπηκοότητας, όσο και για το γεγονός ότι αρνούνταν να πληρώσουν κεφαλικό φόρο.
Η προσφορά του περιφερειακού ελληνισμού, και ειδικότερα της Κύπρου, δεν σταματά στην περίοδο 1821-29. Με την ίδια ένταση και έκταση θα δούμε αργότερα τους Κύπριους να βιώνουν τους πολέμους του ελληνικού έθνους αμιλλώμενοι σε ανδραγαθήματα με τους Ελλαδίτες συμπατριώτες και συμπολεμιστές τους. Το υλικό είναι ανεξάντλητο, οι προβληματισμοί πολλοί και η δημοσιοποίηση περισσότερο αναγκαία σήμερα, παρά ποτέ άλλοτε.

Του Παρασκευά Σαμαρά.
Ο Παρασκευάς Σαμαράς είναι καθηγητής Φυσικής Αγωγής και Ιστορικός.
Από το περιοδικό ΧΡΟΝΙΚΟΝ, της εφημερίδας ΠΟΛΙΤΗΣ. Τεύχος 6, 21 Μαρτίου 1999
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Ο Όσιος Θεράπων ο εν Σίντα της Μεσαορίας ασκήσας - Saint Therapon who lived as an ascetic at the village of Sinta, Famagusta

Στο εορτολόγιο της Εκκλησίας μας αναφέρονται πέραν των πέντε αγίων με το όνομα Θεράπων. Οι τέσσερις από αυτούς σχετίζονται άμεσα με την Κύπρο αφού ασκήτεψαν και αγίασαν στο νησί. Ο πρώτος και ο πιο γνωστός καταγόταν από κάποιο μέρος της Ανατολής αλλά διετέλεσε επίσκοπος Κύπρου και τον κατέσφαξαν οι μουσουλμάνοι Άραβες το 690 μ.Χ, πάνω στην Αγία Τράπεζα την ώρα που λειτουργούσε. Οι άλλοι τρεις ήταν ασκητές που ήρθαν στην Κύπρο από την Παλαιστίνη και είναι γνωστοί ως «Αλαμάνοι». Πρόκειται για τους ακόλουθους: Ο Όσιος Θεράπων ο οποίος ασκήτεψε στο χωριό Άγιος Θεράποντας της επαρχίας Λεμεσού (εδώ), ο Όσιος Θεράπων ο οποίος ασκήτεψε στο χωριό Λυθροδόντας της επαρχίας Λευκωσίας (εδώ) και ο Όσιος Θεράπων που ασκήτεψε στο χωριό Σίντα της Μεσαορίας, στην επαρχία Αμμοχώστου.
Το χωριό Σίντα ήταν από τα λίγα χωριά της επαρχίας Αμμοχώστου που πριν το 1974 κατοικείτο από Τούρκους. Βρίσκεται εικοσι οκτώ περίπου χιλιόμετρα από την πολή της Αμμοχώστου. Κατά το 1571 που ήρθαν οι Τούρκοι και υποδούλωσαν το νησί, το χωριό Σίντα ήταν χριστιανικό. Το χωριό ιδρύθηκε από Έλληνες μετανάστες από την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, το 1400 - 1200 π.Χ. μετά την ανακάλυψη του χαλκού. Το όνομα Σίντα είναι το αρχικό όνομα της πανάρχαιας πολιτείας Σίνδα, που βρισκόταν στην Πισιδία της Μικράς Ασίας. Στο χωριό υπάρχει σημαντικός αρχαιολογικός χώρος, ο οποίος περιλαμβάνει αριθμό τάφων που δυστυχώς συλήθηκαν από αρχαιοκάπηλους.
Το χωριό Σίντα ήταν χώρος άσκησης και λατρείας του Οσίου Θεράποντα, έναν εκ των «Τριακοσίων» Αλαμάνων αγίων προσφύγων που ήρθαν στην Κύπρο από την Παλαιστίνη γύρο στο 638 μ.Χ., μετά τη κατάκτηση των Ιεροσολύμων από τους Άραβες. Ο Κύπριος χρονογράφος του δέκατου πέμπτου αιώνα, Λεόντιος Μαχαιράς, αναφέρει τα εξής: «εις την Σίνταν ο άγιος Θεράπων...».
Κατά τα Βυζαντινά χρόνια, όμως, ίσως λόγο άγνοιας, αμάθειας, ή σύγχυσης, οι κάτοικοι της Σίντας μπέρδεψαν το τοπικό τους όσιο και ασκητή Θεράποντα, με τον Άγιο Θεράποντα, τον επίσκοπο Κύπρου. Έτσι, από την εποχή εκείνη, τιμούσαν τον δεύτερο Θεράποντα αντί τον πρώτο. Εκεί, στην Σίντα, μέχρι το 1974 υπήρχε ακόμη το ασκητήριο του Οσίου Θεράποντα, αλλά και χαλάσματα εκκλησίας αφιερωμένης στον Άγιο Θεράποντα, προφανώς το επίσκοπο Κύπρου. Τον Όσιο Θεράπων της Σίντας τιμούσαν το πιθανότερoν αρχικά και οι κάτοικοι του γειτονικού χωριού Αγκαστίνα, οι οποίοι όμως τον σύγχυσαν και αυτοί με τον Άγιο Θεράποντα, τον επίσκοπο Κύπρου. Η σύγχυση αγίων που φέρουν το ίδιο όνομα είναι ένα σύνηθες φαινόμενο στην Κύπρο. Στο χωριό Αγκαστίνα υπάρχει ναός αφιερωμένος στον Άγιο Θεράποντα, ο οποίος σήμερα έχει μετατραπεί σε στάβλο από τους Τούρκους εισβολείς.

Στο χωριό Σίντα, έως το τέλος της Φραγκοκρατίας, εορταζόταν η μνήμη του Αγίου Θαράποντα, επισκόπου Κύπρου, στις 14 Μαΐου. Την ίδια ημέρα εόρταζαν και οι κάτοικοι του χωριού Αγκαστίνα μέχρι το 1974. Δεν γνωρίζουμε πότε εόρταζε ο Όσιος Θερπάνων, ο ασκητής.

The calendar of the Orthodox Church commemorates over five saints named Therapon. Four of them are directly related to Cyprus since they led an ascetic life and became sanctified on the island. The first and most famous came from some unknown to us place of the East, became bishop of Cyprus, and was massacred by Muslim Arabs in 690 AD, over the altar, while performing the Divine Liturgy. The other three were hermits who came to Cyprus from Palestine and are known as "Alamans". These are the following: Saint Therapon who lived as an ascetic at the village of Saint Therapontas in the province of Limassol (here), Saint Therapon who lived as an ascetic at the village of Lythrodontas in the province of Nicosia (here), and Saint Therapon who lived as an ascetic at the village of Sinta in the province of Famagusta.
The village of Sinta was one of the few villages of Famagusta which, before 1974, were inhabited by Turks. It is located about twenty-eight kilometers from the city of Famagusta. Until 1571, when they Turks came and took over the island, the village of Sinta was Christian. The village was founded by Greek immigrants from Greece and Asia Minor, between 1400 - 1200 BC, after the discovery of copper. The name Sinta is the original name of the ancient state of Sinda, which was located at Pisidia in Asia Minor. There is a significant archaeological site at the village, which includes a number of graves which, unfortunately, were pillaged by looters.
The village of Sinta was the place of ascetic exercise and of worship of Saint Therapon, one of "Three Hundred" Alaman refugee saints who came to Cyprus from Palestine around 638 AD, after the conquest of Jerusalem by the Arabs. The Cypriot chronicler of the fifteenth century, Leontios Machairas, writes the following: "in Sinta lived Saint Therapon ...".
During the Byzantine Period, however, perhaps due to ignorance, illiteracy, or confusion, the inhabitants of Sinta mistook, their local saint and hermit Therapon, for being Saint Therapon, Bishop of Cyprus. Thus, from that period and onwards they honored the second Therapon in the place of the first. Up until 1974, the hermitage of Saint Therapon still existed in Sinta, as well as rubbles of a church dedicated to Saint Therapon, apparently the Bishop of Cyprus.
Saint Therapon of Sinta was most likely originally honored and by residents of the nearby village of Angastina, but they also confused him with Saint Therapon, Bishop of Cyprus. The confusion of saints bearing the same name is a common phenomenon in Cyprus. At the village of Angastina there is a church dedicated to Saint Therapon, which has now been turned into a stable for animals by the Turkish invaders.

In the village of Sinta, until the end of the Frankish-Venetian Period, the memory of Saint Therapon, Bishop of Cyprus, was celebrated on the 14th of May. The villagers of Angastina also celebrated on same day until 1974. We do not know when the memory of Saint Therapon, the hermit, was celebrated.



Ο Όσιος Θεράπων ο παρά τον Λυθροδόνταν ασκήσας - Saint Therapon who lived as an ascetic at the village of Lythrodontas

Ο Όσιος Θεράπων του Λυθροδόντα ήρθε μαζί με την ομάδα των «Τριακοσίων» προσφύγων από την Παλαιστίνη κατά τους διωγμούς που έγιναν κατά τον Ζ' αιώνα από τους μουσουλμάνους Άραβες. Αφού έζησε και εδιδάχθη στην έρημο της Παλαιστίνης τον μοναχισμό, τον ασκητισμό, την προσευχή, την ταπείνωση, την αγρυπνία και την εγκράτεια, όταν ήρθε στην χριστιανική Κύπρο, ψάχνοντας τόπο επιτήδιο για άσκηση, βρήκε τον κατάλληλο, και δίπλα σε αυτόν νερό, κοντά στο χωριό Λυθροδόντας, της επαρχίας Λευκωσίας.

Στον ερημικό εκείνο τόπο του Λυθροδόντα, ο Όσιος Θεράπων, μετά από πολλούς πνευματικούς αγώνες, αξιώθηκε από τον Θεό να λάβει το χάρισμα της θαυματουργίας. Οι πιστοί της γύρω περιοχής προσέτρεχαν κοντά του για να θεραπευτούν από διάφορες αρρώστιες, αλλά και για να πάρουν και την ορθή χριστιανική διδασκαλία για τη ψυχική τους ωφέλεια.

Όταν ο Όσιος αποδήμησεν εις Κύριον, το σώμα του τάφηκε εκεί στον τόπο της άσκησής του από τους πιστούς ή από τους μαθητές του. Από θαύμα Θεού, μετά από πολλούς αιώνες, ανευρέθηκαν τα οστά του, με αυτό τον τρόπο: Σύμφωνα με διηγήσεις των γεροντότερων κατοίκων του Λυθροδόντα, στα παλαιότερα χρόνια, πριν κτιστεί το χωριό εδώ που βρίσκεται σήμερα, υπήρχε μόνο μικρός οικισμός εκεί που βρίσκεται σήμερα το νεκροταφείο του χωριού. Οι κάτοικοι κάποτε παρακολουθούσαν τις νύκτες κάποιο φως που φαινόταν εκεί που είναι σήμερα η εκκλησία του.

Αφού πήγαν κοντά δεν είδαν τίποτα. Το είδαν και δεύτερη και τρίτη φορά τον μυστηριώδες από φως και τελικά το φως φαινόταν πάνω από κάποιο βάτο. Απεφάσισαν τότε να κόψουν από την ρίζα το βάτο. Έτσι κι έκαμαν. Όταν έκοψαν το βάτο, τότε ανακάλυψαν και τον τάφο του Οσίου Θεράποντα μαζί με τα οστά του. Τότε έκτισαν εκκλησία στο όνομα του Οσίου Θεράποντος. Ο ναός αυτός υπήρχε μέχρι το 1863, οπότε κατεδαφίστηκε για να κτιστεί ο έως της σήμερον υπάρχων μεγάλος ναός. Στον ναό σώζεται μικρό τεμάχιο του μετώπου του Αγίου, το οποίο βρίσκεται σε αργυρόχρυση θήκη και λιτανεύεται την ημέρα της εορτής του .
Για το θαύμα της ανεύρεσης των λειψάνων του Οσίου Θεράποντα αναφέρει, τροπάριον της η' ωδής της Ακολουθίας του: «Ο Μωϋσής το πρότερον από στύλου φεγγόμενος, στύλον από γης εις ουρανούς ολόφωτον, ακτίνα σε έδειξε, ένθα και νυν κατάκειται το καρτερικόν σου και πολύαθλον σώμα ω πιστοί παρεστώτες ευσεβώς μελωσούσιν εις πάντας τους αιώνας».

Το λείψανο του Οσίου μετά την ανεύρεσή του έκαμε πολλά θαύματα και κυρίως θεράπευσε πολλούς από ελώδη πυρετό. Και μέχρι σήμερα κάνει διάφορα θαύματα σε αυτούς που έρχονται με πίστη στον ναό του. Για τούτο πήρε την προσωνυμία θαυματουργός. Κοντά στην εκκλησίαν υπάρχει και το αγίασμα του Οσίου.

Από το δοξαστικόν των αίνων της Ακολουθίας του Οσίου, φαίνεται να δίδασκεν ο 'Οσιος: «Αγαπήσατε τον Θεόν και ευρήσετε χάριν αιώνιον, μηδέν προτιμήσετε της αγάπης αυτού ίνα όταν έλθη εν τη δόξη αυτού ευρήσετε ανάπαυσιν μετά πάντων των αγίων». Επίσης σε ειλητάριον νεοτέρας εικόνας του αναγράφεται: «Εγκράτεια γλώσσης και κοιλίας μέγιστη φιλοσοφία».

Η μνήμη του Οσίου Θεράποντος του Λυθροδόντα εορτάζεται στις 30 Οκτωβρίου

Saint Therapon of Lythrodontas came to Cyprus with the group of the "Three Hundred" refugees from Palestine during the persecutions carried out in the Seventh century by Muslim Arabs. Having lived in the Palestinian desert, he learned the life of monasticism, asceticism, prayer, humility, vigils and abstinence. Upon arriving in Christian Cyprus, he started searching for aparallel place for ascetic exercise and found the right place, along with water close to it, near the village of Lythrodontas in the province of Nicosia.

In that desolate site of Lythrodontas, Saint Therapon, after many spiritual struggles, was claimed by God to receive the gift of making miracles. The faithful of the area came himin order to be cured from various diseases, and to receive proper Christian teachings for their spiritual wellbeing. When the Saint reposed to the Lord, his body was buried, there, in the place of his ascetic exercise, by the faithful or maybe his pupils.

By a miracle of God, after many centuries, his holy relics where found in this way: According to narative of the elder residents of Lythrodontas, in past years, before the village was built where it is currently situated, there existed only a small settlement, situated at the site where the village cemetery is today. Once during night time, the people of this small settlement, saw a light appearing where the church of the village is today build. They went searching at the area but did not find anything. They saw again this mysterious light for a second and third time and the light finally appeared over a bush. That's when they decided to cut the bush by its root. And so they did. When the bush was cut off, they discovered the tomb of Saint Therapon along with his holy relics. Right after this event they built a church in the name of Saint Therapon. This church existed until 1863, when it was demolished in order to build a larger church which exist up until today. A pieve of the saint's forehead is preserved in this church until today, enclosed in a silver case and it's taken to procession once a year during the Saint's feast day.

For the miraculous finding of the remains of Saint Therapon, the following is indicated at the seventh ode of his Devine Service: "Moses previously shoned by a lighting pole, a pole which was shining from earth to heaven, a ray of light has shown you to us, where now your enduring and suffering body is situated and the devout and loyal faithful chant to you unto all the ages."

After their discovery, the relics of Saint Therapon made many miracles and healed many people, mostly those suffering from marsh fever. Up until today, the Saint makes different types of miracles to those who come with faith to his church. For this reason he was given the name "miraculous". Near the church there is the holy water of the Saint.

From the Doxastikon of the Saint's Divine Service, the saint seems to have taught: "Love God, and ye shall find eternal blessing, choose his love because when he comes in his glory ye shall find rest together with all the saints." Also scroll on one of his newer icons reads: "Temperance of tongue and belly is the greatest philosophy."

The memory of Saint Therapon of Lythrodontas is celebrated on October 30

Επταήμερον Ανθρώπου - Seven Days of Mankind

«Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την Γην». Αλλά μετά από χιλιάδες χρόνια γίνηκ' ο Άνθρωπος αρκετά έξυπνος. Κι είπε: «Ποιος μιλάει εδώ για Θεό; Θα πάρω μονάχος το μέλλον μου στα χέρια μου!». Και το πήρε. Κι άρχισαν οι τελευταίες εφτά ημέρες της Δημιουργίας.

"In the beginning God created the heavens and the earth". But after thousands of years Man became very smart. He said: "Who speaks about God here? I will take my own future in my hands!". And he took it. And the last seven days of Creation began.

Και το πρωί της πρώτης μέρας αποφάσισε ο άνθρωπος να' ναι λεύτερος, καλός και ευτυχισμένος. Όχι πια «κατ΄εικόνα» κάποιου Θεού, μονάχα ένας άνθρωπος. Και γιατί θα 'πρεπε κάπου να πιστεύει, πίστεψε στην Ελευθερία, στην Ευδαιμονία, σε Αριθμούς και Ποσότητες στο Πορτοφόλι, και στην Πρόοδο, στον Προγραμματισμό και στη σιγουριά του. Και έτσι, για να 'χει ασφάλεια, φύτεψε τη γη κάτω απ' τα πόδια του με ρουκέτες και πυρηνικές κεφαλές.

And in the morning of the first day Man decided that He is free, good and happy. No more made 'in the image' of some God, but that He was only Man. And because He had to believe in something, He believed in Freedom, in Prosperity, in Numbers and Quantity in the wallet, and in Progress, in Planning and the confidence derived from it. And so, in order to have security, He planted the earth beneath his feet with nuclear rockets and warheads.

Και τη δεύτερη μέρα ψόφησαν τα ψάρια απ΄τ' απόβλητα της βιομηχανίας και τα πουλιά, κι οι λαγοί και τα ζώα από τα νέφη μολύβδου στην ατμόσφαιρα, κι οι βακαλάοι, κι οι ρέγγες απ΄τις κηλίδες πετρελαίου στις θάλασσες κι απ΄τ' απορρίμματα στων ωκεανών τα βάθη γιατί τ΄απορρίμματα ήταν ραδιενεργά.

And on the second day the fish died from the industrial waste and the birds, and the rabbits and other animals from the clouds of lead in the atmosphere, and the codfish, and the herring from oil spills at sea and from the garbage in the depths of the oceans because the litter was radioactive.

Και την τρίτη μέρα ξεράθηκε το χορτάρι στα χωράφια, και το φύλλωμα στα δέντρα, τα βρύα στους βράχους και τα λουλούδια στους κήπους. Γιατί ο Άνθρωπος ρύθμιζε τον Καιρό μονάχος και μοίραζε τη βροχή με ακρίβεια, σύμφωνα με το πρόγραμμα. Μα έγινε κάποιο μικρό λάθος- στον υπολογιστή που μοίραζε τη βροχή. Όταν τ΄ανακάλυψαν- το λάθος- είχαν ακουμπήσει τα πλοιάρια στον ξεραμένο βυθό των ποταμών.

And on the third day the grass dried out in the fields, and the leafs on the trees, the moss on the rocks and the flowers in the gardens. Because Man alone governed the Weather and the rain was distributed precisely as planned. But a small mistake happened- at the computer distributing the rain. By the time they discovered- the mistake- the boats touched the dried river bed.

Και την τέταρτη μέρα πέθαναν τα τρία- απ' τα τέσσερα- δισεκατομμύρια των Ανθρώπων. Άλλοι από αρρώστιες που ΄χε «καλλιεργήσει» ο Άνθρωπος. Γιατί κάποιος ξέχασε να κλείσει ερμητικά το δοχείο με τους βάκιλλους, που ΄ταν έτοιμο για τον επόμενο πόλεμο. Και τα φάρμακα ήταν ανώφελα. Είχαν παραχρησιμοποιηθεί για τις κρέμες προσώπου και για τις ορμόνες στις παιδικές τροφές. Κι άλλοι πέθαναν από πείνα, γιατί κάποιος απ΄αυτούς έκρυψε τα κλειδιά απ΄τις αποθήκες σιτηρών. Και κλαιγόντουσαν στον Θεό πως ήταν υπεύθυνος γαι τη μοίρα τους. Στο κάτω- κάτω δεν είχε πάψει να είναι «ο καλός Θεός;!»

And on the fourth day, three billion - out of the four billion- People died. Some because of disease that had been "cultivated" by Man. Because someone forgot to close tightly the container with the bacilli, which were ready to be used for the next war. Drugs were useless. They were overused for facial creams and hormones in baby foods. Others had died from famine because someone had hid the keys of the grain depots. And people cried to God that he was responsible of their bad luck. After all, hadn't he ceased to be a "good God?!"

Και την πέμπτη μέρα πάτησαν οι τελευταίοι άνθρωποι το κόκκινο κουμπί· ένιωθαν, λέει, ν΄απειλούνται! Φωτιά τύλιξε την υδρόγειο, οι θάλασσες εξατμίζονταν, οι πόλεις κάπνιζαν· μαύροι μπετονένιοι σκελετοί. Κι είδαν οι Άγγελοι στον Ουρανό πως ο γαλάζιος πλανήτης γίνηκε κόκκινος, κατόπι βρώμικος, καφέ και σταχτής. Και σταμάτησαν τις υμνωδίες τους για δέκα λεπτά.

And on the fifth day the last of the people left pushed on the red button. They felt, as it has been said, threatened! Fire enveloped the globe, the seas evaporated, the cities became smoky. A black smoke of concrete skeletons. And the angels in heaven saw that the blue planet became red, afterwards dirty, brown and grey. And they stopped their hymns for ten minutes.

Και την έκτη μέρα χάθηκε το φως. Σκόνη και στάχτη τύλιξαν τον ήλιο, τ΄αστέρια, το φεγγάρι. Σε μια γωνιά του ατομικού καταφυγίου έλιωσε από υπερβολική ζέστη το τελευταίο σκαθάρι, ανήμπορο.

And on the sixth day the sun light was lost. Dust and ashes wrapped up the sun, the stars, the moon. In a corner of the nuclear bomb shelter, the last beetle, melted helpless from the extreme heat.

Και την έβδομη μέρα έγινε Ησυχία! Επιτέλους. Η Γη ερημωμένη, άδεια, και σκοτάδι ξαπλωνόταν παντού, πάνω απ΄τις ρωγμές και τα βάραθρα, που' χαν ξεσκίσει τον φλοιό της. Και το πνεύμα του Ανθρώπου περιπλανιόταν τρελά, σαν φάντασμα νεκρού παν' απ΄το Χάος. Κάπου βαθιά, όμως, στην Κόλαση θαρρώ, κάποιος αυτοδιηγιόταν με σαρκασμό τη συναρπαστική περιπέτεια του Ανθρώπου, που ΄χε πάρει το μέλλον του στα χέρια του. Και το απαίσιο γέλιο του βρόντησε, ως τους χορούς των Αγγέλων, που έψαλλαν «και επί Γης ειρήνη».

And on the seventh day there was Tranquility! Finally. The Earth was desolate, empty, and there was darkness everywhere, spanning over the cracks and the potholes, which had teared its surface apart. And the spirit of Man roamed madly, like a ghost of a dead person over the Chaos. Somewhere deep, however, in Hell I think, someone was talking to himself with sarcasm about the exciting adventure of Man who had taken His future into His own hands. And the sinister laughter thundered, all the way to a chorus of the Angels, who chanted "may there be peace on earth."

Από το περιοδικό «Θεός & Θρησκεία», Ιανουάριος 1999. Εικονογράφηση από πίνακες του Γιάννη Νίκου. Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC
From the magazine "God & Religion", January 1999. Art work by Yiannis Nikou. Translated from Greek by NOCTOC

Ύμνος εις την Παναγίαν του Κύκκου

Εις την Παναγίαν του Κύκκου

ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟΝ

Ήχος δ' . Ταχύ προκατάλαβε.

Του Κύκκου την Άνασσαν, και

των Κυπρίων ομού, Υπέρμαχον

 Δέσποιναν, και Θεοτόκον Αγνήν,

Προφρόνως Υμνήσωμεν. Σκέπει γαρ

και κινδύνων, τον εξ αυτής δυσωπούσα αεί,

υπερ των ψυχών ημών.

Κοντάκιον.

Ήχος γ'.  Η παρθένος σήμερον.

Ως του Κύκκου καύχημα, και

Κύπρου πάσης το κλέος,

Θεοτόκε, Δέσποινα, τους εν ανάγκαις

και λύπαις, φρούρησων, από κινδύνων

εχθρών απίστων, σκέπασον,

υπό την σκέπη σου πάντας,

δυσωπούσα τον Κτίστην, και

Ζωοδότην, Υιόν, και Κύριον.

Υπό Δρ. Σολ. Ι. ΧατζηΣολωμού

Οι Κυπριακές Φορεσιές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου: Μια αναδρομή στον κόσμο της Κύπρου την αυγή του 20ού αιώνα

Τότε ακόμα οι άνδρες φόραγαν βράκες και οι γυναίκες σαγιά, μακρυά πουκάμισα ή ενδυμασία «τύπου Αμαλίας». Πάνω από έναν αιώνα πριν. Μια εποχή που πέρασε, αλλά που αναβιώνει σήμερα μέσα από ενδυμασίες που διατηρήθηκαν σχεδόν ανέπαφες για 110 ολόκληρα χρόνια. Η χαρακτηριστικές φορεσιές των τελευταίων χρόνων της Οθωμανικής κυριαρχίας, αλλά και της στροφής στον 20ό αιώνα. Παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο Ζάππειο Μέγαρο όταν το 1901 ο «Πατριωτικός Σύνδεσμος των Κυπρίων εν Αθήναις» διοργάνωσε έκθεση και αγορά με αντικείμενα από την καθημερινότητα των Κυπρίων. Τότε δωρίθηκαν στο μουσείο της Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρίας της Ελλάδος όπου και φυλάχτηκαν μέχρι σήμερα.

Ο κόσμος της Κύπρου πριν 110 χρόνια και οι ενδυμασίες παρουσιάζονται στο βιβλίο «Οι Κυπριακές Φορεσιές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου: Μια αναδρομή στον κόσμο της Κύπρου την αυγή του 20ού αιώνα», από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τραπέζης της Κύπρου. Η έκδοση πλαισιώνεται από ιστορικό περίγραμμα της Κύπρου στο πέρασμα από τον 19ό στον 20ό αιώνα, την παρουσίαση της κυπριακής έκθεσης στην Αθήνα του 1901 και της κυπριακής ενδυμασίας στα τέλη του 19ού αιώνα. Οι περιγραφές την στολών καθώς και κάποιων άλλων μεμονωμένων ενδυμάτων είναι αναλυτικότατες. Πρόκειται για συνδημοσίευση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου Αθηνών και του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας της Κύπρου.

Τα αντεριά: Η ενδυμασία των Κυπρίων μεγαλοαστών

Μία από τις πολλές πτυχές της κυπριακής παραδοσιακής ενδυμασίας που είναι άγνωστες σε μας σήμερα είναι και η ανδρική φορεσιά με τα σαλβάρια, γνωστά και ως αντεριά. Μπορεί η βράκα να είναι η εθνική ενδυμασία του Κυπρίου, όμως η βράκα δεν ήταν ένα ένδυμα το οποίο φορούσαν κάποτε όλοι οι Κύπριοι, όπως νομίζουμε εμείς σήμερα.

Στις πόλεις της Κύπρου, οι Έλληνες μεγαλοαστοί που ήταν γνωστοί τον τότε καιρό με το όνομα τσελεπήδες, δεν φορούσαν βράκες, αλλά τα ανατολίτικα αντεριά τα οποία δεν διέφεραν σχεδόν καθόλου από αυτά των Τούρκων. Οι τσελεπήδες θεωρούσαν τις βράκες ως ένδυμα των χαμηλοτέρων κοινωνικών τάξεων, ένα ένδυμα των λαϊκών στρωμάτων και των αγροτών.
'Οπως και τα κοντογούνια και οι φέρμελες, τα αντεριά αντιπροσώπευαν την ενδυμασία των ανδρών «της καλής τάξεως» στην κυπριακή κοινωνία. Για το λόγω αυτό, η τάξη αυτή δεν φόρεσε ποτέ βράκες, αλλά αντικατέστησαν τα αντεριά με ευρωπαϊκού τύπου αρχοντικά ρούχα, αμέσως μετά την κατοχή της Κύπρου από τους Άγγλους. Έτσι, εν μία νυκτί, από ανατολίτες πρίγκιπες, έγιναν τέντι μπόις της βικτοριανής Αγγλίας.
Πιο πάνω βλέπουμε μια σπάνια φωτογραφία με Έλληνες της Κύπρου η οποία πάρθηκε το 1873, πέντε χρόνια πριν από την έλευση των Άγγλων στο νησί. Ο πρώτος άνδρας που βλέπουμε προς τα αριστερά είναι ένας μοναχός από το μοναστήρι του Κύκκου. To αγγλικό πρωτότυπο γράφει τα εξής: «a Greek monk of the Monastery of Tchiko, near Lefke (Lefka, Cyprus)». Η λέξη «Tchiko» είναι ο Κύκκος, που στην κυπριακή διάλεκτο προφέρεται ως Τζύκκος. Η δε γυναίκα και ο άνδρας, προς τα δεξιά, αναφέρονται ότι είναι χριστιανοί κάτοικοι της «Magossa», που είναι η τουρκική ονομασία της πόλης της Αμμοχώστου. Όταν όμως κοιτάξουμε καλά τις ενδυμασίες του άνδρα και της γυναίκας από την Αμμόχωστο, θα αναγνωρίσουμε ότι κάτι περίεργο συμβαίνει με αυτές.
Πρώτα- πρώτα δεν είναι ούτε αστικές, ούτε αγροτικές, αλλά ένας συνδυασμός και από τα δύο. Η γυναίκα φορά αγροτικές καρπασίτικες σαγιές, μαζί με αστικό γυναικείο φέσι, πάνω από λυτό αστικό μαλλί χωρίς πλεξούδες, αστικό μακρί ζωνάρι της Μικράς Ασίας στη μέση της, και αστικά παπούτσια. Ο δε άνδρας δεν φορά λευκή βράκα, όπως αρχικά θα μπορούσε να νομίσουμε, αλλά ούτε καν φοράει βράκα.
Ο άνδρας αυτός φορά τα αντεριά των μεγαλοαστών Κυπρίων σε συνδυασμό με το εορταστικό ζιμπούνι των χωρικών της Καρπασίας, τον πέρικα όπως ονομάζεται, στολισμένο με τις χαρακτηριστικές επίρραπτες χρωματιστές χάντρες (πετρού(δ)ες), που βρίσκουμε στα ενδύματα της ακριτικής αυτής περιοχής.
Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι ότι πάνω στο κεφάλι του φορά τον πανάρχαιο λευκό κωνικό σκούφο της Κύπρου, που την τότε εποχή, τον βρίσκουμε κυρίως στα πιο απομακρυσμένα χωριά της Καρπασίας, εξαφανισμένος προ πολλού από τις πόλεις, αφού αντικαταστάθηκε από το κόκκινο φέσι.
Το συμπέρασμα είναι ότι αυτή η φωτογραφία είναι στημένη, αφού οι ενδυμασίες δεν ταιριάζουν μεταξύ τους, και αν βάλουμε υπόψη ότι τα ράσα και το καμιλαύκι του μοναχού δεν ανταποκρίνονται ακριβώς στην ενδυμασία των Κυπρίων μοναχών της εποχής, τότε το συμπέρασμα αυτό έχει μεγαλύτερη ισχύ.
Ανεξαρτήτως όμως από το πια είναι η αλήθεια, η φωτογραφία αυτή είναι πολύ συμαντική γιατί παρουσιάζει τα αντεριά που φορούσαν οι Κύπριοι μεγαλοαστοί εκείνης της εποχής, καθώς και μια σπάνια απεικόνιση του κυπριακού κωνικού σκούφου.

Η φωτογραφία είναι από το βιβλείο «Les costumes populaires de la Turquie en 1873 (Popular costumes of Turkey in 1873)». Μπορείτε να το δείτε εδώ .

NOCTOC

Η παραδοσιακή ενδυμασία των Τουρκοκυπρίων

Οι Έλληνες και Τούρκοι συνυπάρχουν στην κυπριακή κοινωνία από την εποχή της κατάκτησης του νησιού από τους Οθωμανούς. Οι παραδοσιακές τους ενδυμασίες είναι παραπλήσιες, με τα ενδύματα των Τούρκων να διακρίνονται για της ζωηράδα και την πολυχρωμία τους. Οι Έλληνες του νησιού απέφευγαν τα ζωντανά και προσφιλή στους Τούρκους του νησιού κραυγαλέα χρώματα, τα μεγάλα σχέδια και ιδιαίτερα το κίτρινο χρώμα, το οποίο θεωρούσαν ως έντονα τουρκικό.

Η ενδυμασία του Τουρκοκύπριου των πόλεων περιγράφεται από τον Γ. Σ. Φραγκούδη (1901) ως εξής: « Η τουρκική στολή των πόλεων με το υψηλόν ερυθρόν φέσι, τα σκαρπίνια, τας χρωματιστάς και τας πλουμισμένας περικμημίδας, το από κυανήν στρόφαν κοντοβράκι, το χρωματιστόν μεταξωτόν υποκάμισον, την μεγάλην πολύχρωμην μεταξωτήν ζώνην, ήτις κατέρχεται σχεδόν μέχρι των γονώτων, και την από λαιμού καδέναν, είνε εκείνη, την οποίαν βλέπει τις φερομένην από τους βλάμηδες εις όλας τας τουρκικάς πόλεις».

Ενώ οι Ελληνοκύπριοι χωρικοί χρησιμοποιούσαν τη μπλε βράκα ως καθημερινή ενδυμασία, και τη μαύρη βράκα ως εορταστική, οι Τουρκοκύπριοι αστοί χρησιμοποιούσαν τη μπλε (βένετη) βράκα ως εορταστική, αλλά και ως καθημερινή. Η επίσημη βράκα του Τουρκοκύπριου αστού ήταν κατασκευασμένη από βένετη τσόχα και ήταν διακοσμημένη με διάφορα μοτίβα από στριφτές μεταξωτές κλωστές. Οι Ελληνοκύπριοι σπάνια διακοσμούσαν τις βράκες τους, προτιμώντας τες να είναι σκέτες, μακριές και με πολλές πιέτες. Οι βράκες των Τουρκοκυπρίων ήταν κοντές χωρίς πολλές πιέτες, και το πίσω μέρος, η σέλλα, ήταν επίσης κοντή. Οι Τουρκοκύπριοι των πόλεων απέφευγαν τις μαύρες βράκες, επειδή το μαύρο χρώμα, ήταν το χρώμα των Ρωμιών.

Τα γιλέκα των Τουρκοκυπρίων είχαν πλούσιο και περίτεχνο διάκοσμο, εμπνευσμένο από ισλαμικά μοτίβα ενώ το κατ' εξοχήν αγαπημένο τους χρώμα για πουκάμισο ήταν το κίτρινο.

Ο Τουρκοκύπριος των πόλεων κατά τα τέλη του 19ού αιώνα, με τη πολυμορφία και πολυχρωμία της φορεσιάς του, αποτελεί γραφική φιγούρα της κυπριακής κοινότητας, μέσα στην οποία κινείται και ζει δεχόμενος, όπως άλλωστε και οι Έλληνες του νησιού, αμφίδρομες επιρροές από Δύση και Ανατολή.

Η ενδυμασία του Τουρκοκύπριου χωρικού ήταν φτιαγμένη από χοντρά, αδρά δουλεμένα υλικά, με απλή τεχνική κατασκευής και με απαλούς χρωματισμούς που πολύ διαφέρουν από τα εντονότατα χρώματα της ενδυμασίας του Τουρκοκύπριου των πόλεων. Η καλοκαιρινή βράκα του Τουρκοκύπριου χωρικού ήταν λευκή. Στα τέλη του 19ού αιώνα η λευκή βράκα ήταν ένα ένδυμα κυρίως Τουρκοκυπριακό, ενώ σε πιο παλιά χρόνια την φορούσαν και Ελληνοκύπριοι. Όμως, η λευκή βράκα του Τουρκοκύπριου αγρότη ήταν διαφορετική στο κόψιμο από εκείνο της τυπικής κυπριακής βράκας. Ήταν κατασκευασμένη με πολύ μικρότερη ποσότητα υφάσματος, ήταν κοντύτερη και στενότερη δίχως σούρες και πολυάριθμες πιέτες. Το λευκό μαντήλι στο κεφάλι που συνόδευε το φέσι, το φορούσαν επίσης μόνο Τουρκοκύπριοι, ενώ οι Έλληνες της Κύπρου προτιμούσαν να φορούν ένα μαύρο ή μπλε κεφαλόδεσμο μαζί με ένα σκουροκόκκινο φέσι.

Αυτό που χαρακτηρίζει την ενδυμασία του Τουρκοκύπριου χωρικού είναι υλικά της εγχώρια παραγωγής, ύφος άκαμπτο και αυστηρό, καθώς και γραμμές λιτές και καθάριες.