ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2012

Η Μονή του Σταυρού του Αγιασμάτι στην Πλατανιστάσα της επαρχίας Λευκωσίας

Η εκκλησία του Σταυρού του Αγιασμάτι βρίσκεται σε ερημική τοποθεσία στα βορειοδυτικά του χωριού Πλατανιστάσα της επαρχίας Λευκωσίας. Είναι κατάλοιπο μιας μικρής Μονής που μνημονεύεται και στην κτητορική επιγραφή πάνω από τη νότια είσοδο νου ναού και αργότερα στο χειρόγραφο Paris Gr. 1549 (Colbert 3048). Τη Μονή επισκέφθηκε ο Ρώσος μοναχός Βασίλι Βάρσκυ το 1735. Το επώνυμο του ναού σ' επιγραφή πάνω από τη βόρεια είσοδο του είναι Αγιασμάτι, ενώ στο χειρόγραφο του Παρισιού αναφέρεται «του Διοσμάτι εγκείνον του Τιμίου Σταυρού». Ο Βάρσκυ το αναφέρει «Σταυρός των Διοσμάτων ή Αγιασμάτων».
Ο ναός χτίστηκε με δαπάνη του ιερέα Πέτρου Περάτι και της συζύγου του Πεπάνης και ζωγραφίσθηκε από τον Φίλιππο Γουλ, με δαπάνη του ιδρυτή, πιθανόν το 1494 ή το 1505. Δυστυχώς η χρονολογία στην επιγραφή πάνω από τη νότια είσοδο του ναού έχει καταστραφεί. Ο ιερέας με τη σύζυγό του εικονίζονται σε τοιχογραφία της εξωτερικής πλευράς του νοτίου τοίχου να προσφέρουν το ναό που έχτισαν και διακόσμησαν στο Χριστό, με τη μεσιτεία της Παναγίας.

Ο ναός είναι μονόκλιτος ξυλόστεγος και περιβάλλεται και στις τέσσερις πλευρές από στοά που καλύπτεται από την ίδια δίχριτη στέγη του ναού. Ο ναός με εσωτερικές διαστάσεις 9,50 x 3,70 μ., έχει τρεις θύρες, στο μέσο του νότιου, του δυτικού και του βόρειου τοίχου. Τρεις θύρες, απέναντι από εκείνες του ναού, οδηγούν στην στοά. Άλλες δύο θύρες στον ανατολικό τοίχο τη στοάς εντοιχίσθηκαν κατά την επισκευή του ναού το 1967.
Ο ναός είναι εσωτερικά κατάγραφος. Στην κορυφή του ανατολικού αετώματος του είναι ζωγραφισμένος ο Χριστός «βασιλεύς της Δόξης» και κάτω απ' αυτόν το Ευαγγελισμός. Στο δυτικό αέτωμα στην αντίστοιχη θέση εικονίζεται ο Παλαιός των Ημερών και το Άγιο Πνεύμα και κάτω η Σταύρωση, που σαν σύνολο είναι η Αγία Τριάδα. Οι μακροί τοίχοι του ναού χωρίζονται σε δύο ζώνες, όπως και ο δυτικός τοίχος κάτω από τη Σταύρωση. Στην πάνω ζώνη εικονίζονται σκηνές από τη ζωή της Θεοτόκου (Γέννηση της Θεοτόκου, Εισόδια της Θεοτόκου) και του Χριστού: Γέννηση, Υπαπαντή, Βάπτιση, Ανάσταση του Λαζάρου, Βαϊοφόρος, Μεταμόρφωση (στο νότιο τοίχο), Μυστικός Δείπνος, ο Νιπτήρ, ο Προσευχή στο Κήπο της Γεθσημανή, η Προδοσία, ο Ιησούς Χριστός μπροστά στους Άννα και Καϊάφα, ο Χριστός «ερχόμενος εν το Σταυρώ» και η Αποκαθήλωση (στο δυτικό τοίχο), η Άρνηση του Πέτρου, ο Ιησούς μπροστά στον Πιλάτο, ο Εμπαιγμός, ο Επιτάφιος Θρήνος, η Ψηλάφηση του Θωμά, η Ανάληψη, η Πεντηκοστή και η Κοίμηση της Θεοτόκου (στο βόρειο τοίχο).

Στην πιο κάτω ζώνη εικονίζονται όρθιοι άγιοι, ο αρχάγγελος Μιχαήλ στην αβαθή αχιβάδα του νότιου τοίχου και η εύρεση του Τιμίου Σταυρού στην αχιβάδα του βορείου τοίχου. Ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ και οι ευαγγελιστές Ματθείος και Λουκάς εικονίζονται στο νότιο τοίχο κοντά στο εικονοστάσιο. Οι ευαγγελιστές Ιωάννης και Μάρκος και ο Ιωακείμ κι η Άννα στην αντίστοιχη θέση στο βόρειο τοίχο. Πίσω από το εικονοστάσιο ζωγραφίζονται και στις δυο ζώνες του βόρειου και νότιου τοίχου άγιοι και η θυσία του Αβραάμ (βόρειος τοίχος). Στην αψίδα εικονίζονται, πάνωη Θεοτόκος όρθια με τα χέρια υψωμένα σε δέηση και ο Χριστός σε μετάλλιο, ανάμεσα στους αρχαγγέλους, πιο κάτω η Μετάληψη και η Μετάδοση των αποστόλων και στη χαμηλότερη ζώνη οκτώ ιεράρχες στραμμένοι στο κέντρο της αψίδας. Πέντε από τους ιεράρχες, οι Τριφύλλιος, Βαρνάβας, Επιφάνιος, Σπυρίδων και Ηρακλείδιος, είναι Κύπριοι. Άλλοι Κύπριοι ιεράρχες που εικονίζονται είναι οι άγιοι Τύχων, Ιωάννης Ελεήμων και Μνάσων κι ο άγιος Ιωάννης ο Λαμπαδιστής.
Σύγχρονη με τη ζωγραφική του ναού είναι και η ζωγραφική που στολίζει το κεντρικό τμήμα των ζευκτών της στέγης του ναού (Άγιο Μανδήλιο, Άγιο Κεραμίδιο, κι οι άγιοι Ιάκωβος ο Πέρσης, Μερκούριος και Νέστωρ). Σύγρονο είναι και το εικονοστάσιο του ναού, στο επιστήλιο του οποίου είναι ζωγραφισμένα 11 στηθάρια με μορφές Αγίων.
Ο ίδιος ζωγράφος, ο Φίλιππος Γουλ, ζωγράφισε την «εις Άδου Κάθοδον» και τις σκηνές «Μη μου άπτου», «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα Έθνη», οι Μυροφόρες μπροστά στο κενό Μνημείο, στο μικρό τυφλό τόξο πάνω από τη δυτική είσοδοτου ναού, καθώς και τη σύνθεση «Άνωθεν οι Προφήται» στο τυφλό τόξο πάνω από τη νότια είσοδο του ναού κι ολόγυρα από αυτό. Επίσης και την αναθηματική τοιχογραφία στην εξωτερική πλευρά του νότιου τοίχου του ναού.
Ολόκληρη η εξωτερική πλευρά του δυτικού τοίχου είναι ζωγραφισμένη από άλλο ζωγράφο με τη σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας, ενώ δεξιά κι αριστερά από τη δυτική είσοδο είναι ζωγραφισμένοι ο Χριστός, ο άγιος Κωνσταντίνος και η αγία Ελένη (στη νότια πλευρά) και η Θεοτόκος, η αγία Μαρίνα, η αγία Παρασκευή και και αγία Βαρβάρα (στη βόρεια). Οι τελευταίες αυτές τοιχογραφίες έχουν επιζωγραφιστεί πριν 80 περίπου χρόνια κι αλλοιώθηκαν.
Ο ζωγράφος Φίλιππος Γουλ, πιθανότατα Συρορθόδοξος κάτοικος Κύπρου, ζωγράφισε και το ναό του αγίου Μάμα στον Λουβαρά το 1496. Ανάμεσα στα δυο μνημεία υπάρχουν αρκετές διαφορές. Αναμφίβολα δεν είναι μεγαλοφυής ζωγράφος και τα δάνειά του δεν τα έχει αφομοιώσει ολοκληρωτικά.
Στις ευαγγελικές σκηνές δέχεται δάνεια από δυτικά χειρόγραφα ενώ στις παραστάσεις των μεμονωμένων αγίων είναι πιο πιστός στην παράδοση. Η απόδοση των όρθιον μορφών είναι πιο επιτυχημένη και δείχνει τη χρησιμοποίηση καλών προτύπων.
Σύγχρονοι με το ναό είναι οι σκάμνοι του, ενώ η Αγία Τράπεζα είναι κάπως μεταγενέστερη.
Για να επισκεφτείτε την εκκλησία, επικοινωνήστε με τον κύριο Αριστοφάνη Παπαευσταθίου (Φανή) στο τηλέφωνο: 99514179

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου