ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τρίτη, 7 Φεβρουαρίου 2012

Φυτιώτικες Παραλλαγές: Τα ξακουστά κεντήματα από το χωριό Φύτη της Πάφου - Phyti Variations: The famous embroidery from the village of Phyti, Paphos


Η υφαντική τέχνη πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες της στους Ομηρικούς Χρόνους. Σε ότι αφορά την Κύπρο υπάρχει η άποψη ότι την τέχνη αυτή την έφεραν μαζί τους οι πρώτοι Έλληνες που ήρθαν στο νησί μετά τον Τρωϊκό πόλεμο.


Με την πάροδο του χρόνου η υφαντική εξελίχθηκε σε τέτοιο βαθμό που σε ολόκληρο το νησί, από τα τέλη του 19ου αιώνα, σχεδόν το κάθε σπίτι είχε την δική του βούφα (αργαλειό). Η δε παραγωγή κάλυπτε κατά βάση τις ανάγκες της οικογένειας, χωρίς να αποκλείετε και η πώληση ή ανταλλαγή – μέρους της παραγωγής- με άλλα προϊόντα, κυρίως γεωργικά. Όλες τις ανάγκες τους σε υφάσματα, για ένδυση, προικιά ή τις διάφορες αγροτικές ασχολίες, τις κάλυπταν από μόνοι τους, με την βούφα.


Η παραγωγή όμως της βούφας δεν είχε μόνο πρακτική αξία αλλά και ... καλλιτεχνική θα μπορούσαμε να πούμε χρησιμοποιώντας σημερινή ορολογία, αφού εκτός από τα υφάσματα για ένδυση, σεντόνια κλπ έφτιαχναν και ορισμένα άλλα – τα πλουμιστά- που είχαν καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα. Τα πλουμιστά υφαντά είχαν ποικίλες χρήσεις. Για το στόλισμα του σπιτιού, όπως για παράδειγμα τραπεζομάντιλα, σκεπάσματα κλινών και στολίδια για τον τοίχο ή τα φορέματα τους.


Η ανάπτυξη της υφαντικής στη Κύπρο υποβοηθήθηκε κι από το γεγονός της ύπαρξης των πρώτων υλών. Το βαμβάκι, το μαλλί, το μετάξι υπήρχαν σε αφθονία και μπορούσαν οι ενδιαφερόμενοι να τα βρουν με ευκολία. Είτε με δική τους παραγωγή, είτε και πάλιν με ανταλλαγές. Σχεδόν σε όλες τις περιοχές του νησιού υπήρχαν μάντρες με πρόβατα, άρα και μαλλί, παράλληλα τα περισσότερα νοικοκυριά συνήθιζαν να εκτρέφουν μεταξοσκώληκες, ενώ πολύ διαδεδομένη ήταν και η καλλιέργεια βάμβακα.


Για τους διάφορους χρωματισμούς των υφαντών υπήρχαν οι ειδικοί, οι πογιατζήες, που ήταν άτομα ειδικευμένα στη βαφή των νημάτων. Οι πογιατζήες χρησιμοποιούσαν φυσικά χρώματα που έφτιαχναν οι ίδιοι με πρώτες ύλες από βότανα, φλούδες και ρίζες φυτών. Τα φυσικά αυτά χρώματα είχαν μεγάλη ανθεκτικότητα στο χρόνο, στο πλύσιμο και στον ήλιο.


Στη Φύτη- ορεινό χωριό της επαρχίας Πάφου- η παράδοση που το έκανε ευρύτερα γνωστό για τα περίφημα «πλουμιστά» του συνεχίζετε παρά τις δυσκολίες...Οι υφάντρες της Φύτης παράλληλα με όλα τα άλλα υφαντά, ειδικεύτηκαν με τον χρόνο στη παραγωγή διαφόρων πλουμιστών που είχαν πολλαπλούς προορισμούς. Συνδύαζαν με πολύ γούστο χρώματα και πλουμιά κι έφτιαχναν τα εξαιρετικής ομορφιάς ξακουστά Φυτιώτικα πλουμιστά.


Το πλουμιστό υφαντό ξεχωρίζει από όλα τα άλλα αφού έχει ως βάση του το πλουμί – το κεντητό σχέδιο. Σήμερα μπορούμε να μιλήσουμε για 15 με 20 περίπου τυποποιημένα παραδοσιακά Φυτιώτικα πλουμιστά. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά μερικές ονομασίες αυτών των πλουμιών: Κάης, φτερνιστήρι, καρπετιά, το παπούτσι του δασκάλου, το πλουμί της κοπριάς, το τεσσαρακάρυο, μαυρομματούϊν κ.α.


Πολλές οικογένειες του χωριού συμπλήρωναν το εισόδημα τους με την πώληση των υφαντών που ύφαιναν ευκαιριακά. Άλλες το είχαν ως βιοποριστικό επάγγελμα,κύρια δηλαδή ενασχόληση τους. Έπαιρναν παραγγελίες από μεταπωλητές ή κατ’ ευθεία από εμπορικά καταστήματα της Λευκωσίας και της Λεμεσού.


Με την άνοδο της τουριστικής βιομηχανίας οι παραγγελίες επεκτάθηκαν καλύπτοντας συν τω χρόνο την Κερύνεια και την Αμμόχωστο κι έτσι σιγά-σιγά η φήμη του Φυτιώτικου πλουμιστού ξαπλώθηκε σ’ ολόκληρη τη Κύπρο. Η μεγάλη όμως ζήτηση έφερε και την φθορά στον παραδοσιακό τρόπο κατασκευής των πλουμιστών.


Μετά το 1970, έκαναν την εμφάνιση τους τα πρώτα βιομηχανοποιημένα Φυτιώτικα τα οποία άρχισαν να εκτοπίζουν τις παραδοσιακές υφάντρες. Οι περισσότερες αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν ενώ άλλες για να επιβιώσουν νόθευαν την δουλειά τους. Δημιούργησαν το λεγόμενο «μοντέρνο» Φυτιώτικο που είναι μεν εύκολο στην κατασκευή, υστερεί όμως σε ομορφιά του παραδοσιακού...


Σήμερα στην Φύτη υπάρχουν ελάχιστες βούφες, 3 έως 4 με ισάριθμες υφάντρες και αυτές σε προχωρημένη ηλικία. Οι κάτοικοι της κοινότητας σε μια ύστατη προσπάθεια να σώσουν ή τουλάχιστο να επιβραδύνουν την εξαφάνιση αυτού του εξαιρετικής ομορφιάς υφαντού, έχουν ιδρύσει το «Μουσείο Υφαντικής Τέχνης» στο οποίο τοποθέτησαν βούφα με υφάντρα, φιλοδοξώντας να διδάξουν σε νεαρές που ενδιαφέρονται την υφαντική τέχνη στη γνήσια παραδοσιακή της μορφή.


* Τα στοιχεία του παρόντος είναι παρμένα από παλαιότερο σύγγραμμα του συνταξιούχου Φυτιώτη Δασκάλου Χαράλαμπου Μαυρέλλη.


Η Βούφα

Kάτσε κόρη μ’ να χαρείς τζαι σου λλίον στη βούφα
γιατί εγίνασιν λιμνιά στην ράσσιη μας τα ρούχα
συνέχιστ’ ατέλειωτο πανί πον’ αρκινεμένο
εφάαν το οι ποντιτζιοί, εν ούλλον τρυπημένο.
Ο τζύρης σου στον καφενέ εν έσσιει να φορήσει
τζαι ‘να μας περιπαίζουσιν τζαι ξένοι τζαι γειτόνοι
που εν τον ι-φροντίζουμεν, τζαι νάσσιει τέθκιαν κόρη.
Είσαι 18 γρονών, πρέπει να σε παντρέψω
τζαι τα προιτζιά τα πλουμιστά ακόμα να τ’ αρκέψω
πρέπει ναν ούλλα τερκαστά τζαι καλοδουλεμένα
ούλλοι να σε φουμίζουσιν, εσένα μα τζαι ‘μέναν
που σ’ έκαμα αναφανταρκάν πον έσσειει να σου μοιάσει
στην βούφα τζαι στο πλούμισμα καμιά να σου τερκάσει
Να μάθει ούλλον το χωρκόν τζι ακόμα τα τριγύρω
πως έχω κόρη όμορφη κόμα τζαι προιτζισμένη
να στείλουσιν προξένια
τζαι την γρονιά που έρκεται να σ’ έχω παντρεμένη

Χαράλαμπος Μαυρέλλης



Παραδοσιακό κυπριακό τραγούδι της βούφας

Ανάθθεμαν την μάνα σου που σ' έμαθεν να 'φαίνεις
τζ'αι παίζεις με το πέταλον τζ' εμέναν εν με θέλεις.

Μεταξωτόν εν το παννίν, μεταξωτόν το χτένι,
μεταξωτόν το πέταλον τζ' η κόρη που το 'φαίνει.

Να διπλωθώ να τριπλωθώ, να κάτσω μεσ' στη βούφα,
τζ'αι να σου φάνω, αγάπη μου πουρετσ'ικκένα ρούχα.

Να διπλωθώ να τριπλωθώ, να κάτσω να φανίσκω,
μακάρ' εγιώ να' μαι καλά τζ' άλλην αγάπην βρίσκω.


Weaving is believed to have originated in Homeric times.
As far as Cyprus is concerned it is believed that the art of weaving was brought to the island by the first Greeks who came to settle here after the Trojan war.


Over the years weaving evolved to such an extent in the entire island, that from the late 19th century, nearly every household had its own loom voufa (voufa). The production covered by the most part the needs of the family, without excluding the sale or exchange - of part of the production-for other products, mainly agricultural. With the loom people covered all their needs in textiles, clothing, or dowry and various rural occupations


Loom production not only had a practical value but also an ... artistic one if this could be said using current terminology, since apart from the production of fabrics for clothing, sheets, etc. they also produced some other types - the ploumista- which were purely decorative. The ploumista were woven for a variety of uses. For the decoration of the house, such as tablecloths, blankets and bedspreads for wall decorations or dresses.


The development of weaving in Cyprus was aided by the fact that there was an existence of raw materials. Cotton, wool, silk were abundant and those interested could find them with ease. Either with their own production, or again with product exchange. In almost all areas of the island there were sheep, therefore also wool, and also most households used to breed silkworms and the cultivation of cotton was also widespread.


For the various colors of the textiles there were the specialists, dyers, people who were specialized in dyeing yarns. The dyers used natural dyes from raw materials of herbal, peels and plant roots. These natural colors have great durability, in washing and the sun.


In the mountain village of Phyti in the district of Paphos, the tradition that made the village widely known for its famous "ploumista" continues despite the difficulties ... The weavers of Phyti along with all other weavings, they specialized with time in the production of various ploumista which had multiple destinations. They combined tasteful colors and designs, and made their exquisite beautiful and famous ploumista of Phyti.


The decorative weaving stands apart from all others because it has as its base the plumi - the embroidered design. Today we can speak of about 15 to 20 standard traditional designs from Phyti ploumista. We mention some names of these characteristic designs: Kais, fternistiri, Karpetis, the shoe of the teacher, kopria, tessarakaryo, mavrommatouin etc.


Many families of the village supplemented their income by selling the weavings that they occasionally made. Others made weaving a bread-winning profession, their main occupation for living. They were taking orders from resellers or from shopsellers in Nicosia and Limassol.


With the rise of the tourist industry the orders were extended over time to Kyrenia and Famagusta so slowly the reputation of the Phyti embroidery spread throughout Cyprus. But the big demand also brought the doom of the traditional way of its production.


After 1970, the first
machine made Phyti embroidery made their appearance which began to displace the traditional weavers. Most weavers were forced to stop their made made production, while others managed to survive by distorting their work. They created the so-called "modern" Phyti embroidery which was easy to make, but lacking the beauty of the traditional ...


Today there are only 3 to 4 looms in Phyti with an equal number of weavers and they are in advanced age.
The residents of the community in a final attempt to save or at least to slow down the disappearance of this exceptionally beautiful embroidery, have established the "Weaving Art Museum" in which they placed along with the loom a weaver, aspiring to teach the young who are interested in weaving the genuinely traditional form.


The data was taken from a book by a retired teacher of Phyti, Charalambos Mavrellis


To date
there are no clear indications as to when this art was developed. But witnesses say that the art of silk weaving in particular and precious textiles in general experienced significant growth during the Middle Ages, particularly during the Age of the Lusignan Danasty (1192-1489).


The main colors
used are red and blue (oldest fabric)s, which are enriched with other minor colors such as yellow, green and orange. In more resent fabrics other shades of the mentioned colors were also used.


The patterns
generated are based on geometric shapes and patterns similar to the Cypriot pottery from the Geometric period.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου