ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Τετάρτη, 29 Φεβρουαρίου 2012

Η «Λειτουργία» των Προηγιασμένων Δώρων



Ένα από τα δεσπόζοντα λειτουργικά στοιχεία της μακράς περιόδου της μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι η «Λειτουργία» των προηγιασμένων δώρων. Η ακολουθία αυτή είναι πανάρχαια και βρίσκεται σε λειτουργική χρήση από τον ζ' αιώνα. Τούτη, κατά τα εν χρήσει λειτουργικά βιβλία και τυπικά, τελείται όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της μεγάλης Τεσσαρακοστής, την Πέμπτη του Μεγάλου Κανόνος, τις τρεις πρώτες ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδος, καθώς και σε μερικές εορτές αγίων, εάν αυτές συμπέσουν εντός της Σαρακοστής, όπως η του Αγίου Χαραλάμπους (10 Φεβρουαρίου), η της α' και β΄ευρέσεως της κεφαλής του τιμίου Προδρόμου (24 Φεβρουαρίου) και η των αγίων τεσσαράκοντα Μαρτύρων (9 Μαρτίου). Σύμφωνα με τον νβ' (52) κανόνα της εν Τρούλλω συνόδου (692 μ.Χ.) η προηγιασμένη μπορεί να τελεσθεί «εν πάσας ταις της αγίας Τεσσαρακοστής των νηστειών ημέραις, παρεκτός Σαββάτου και Κυριακής και της αγίας του Ευαγγελισμού ημέρας». Παλαιότερα ετελείτο και κατά την Τετάρτη και Παρασκευή της Τυροφάγου, τη Μεγάλη Παρασκευή και κατά την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου).

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το τί είναι αυτό το οποίο γέννησε την ανάγκη για τη δημιουργία της Προηγιασμένης «Λειτουργίας», όπως επίσης και η ιστορική λειτουργική της πορεία μέχρι να φθάσει στη μορφή που έχει σήμερα. Οι Πιστοί σε παλαιότερα χρόνια έχοντας προφανώς θερμότερη πίστη και πιο έντονη λειτουργική συνείδηση, προσέρχονταν στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας τακτικότατα. Σύμφωνα με μαρτυρία του Μεγάλου Βασιλείου, κατά την εποχή του, οι χριστιανοί κοινωνούσαν τέσσερις φορές την εβδομάδα, την Τετάρτη, την Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή. Τη συνήθεια τούτη των χριστιανών περιόρισε η σύνοδος της Λαοδικείας το 367 μ.Χ., η οποία με δύο κανόνες της, τους μθ' (49) και να' (51) απαγόρευσε την τέλεση Λειτουργίας και τον εορτασμό μνήμης μαρτύρων κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εκτός των Σαββάτων και των Κυριακών. Και τούτο, διότι έκρινε πως ο πασχάλιος χαρακτήρας της Θείας Λειτουργίας ήταν αταίριαστος προς το πένθιμο χρώμα της Σαρακοστής. Έτσι ο έντονα κατανυκτικός χαρακτήρας της Σαρακοστής υπερίσχυσε της αναστασίμου χαράς της Λειτουργίας, με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό της από τις καθημερινές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Οι απαγορεύσεις αυτές δημιούργησαν προβλήματα στους τότε χριστιανούς, γιατί τους εστερείτο το δικαίωμα για συχνότερη προσέλευση στη θεία κοινωνία την περίοδο της Τεσσαρακοστής. Έπρεπε λοιπόν να βρεθεί λύση στο πρόβλημα τούτο, και οι πιστοί, μοναχοί και λαϊκοί να προσέρχονται απρόσκοπτα στη μετάληψη των Θείων μυστηρίων. Και η λύση δεν ήταν άλλη από του να κρατούν και να φυλάγουν οι χριστιανοί στα σπίτια τους μερίδες αγιασμένου άρτου από τη Λειτουργία της Κυριακής και να κοινωνούν κατ' ιδίαν απ' αυτόν μετά την θ' ώρα της ημέρας (3η απογευματινή), ύστερα από ολοήμερη νηστεία.

Στις μοναχικές κοινότητες και μάλιστα στα ερημητήρια, όπου οι μοναχοί ζούσαν κατά μόνας ή και κατά μικρές ομάδες, η ίδια ανάγκη επέβαλε και εδώ παρόμοια λύση. Κρατούσαν και αυτοί στα κελλιά τους μερίδες αγιασμένου άρτου για ενδιάμεση της εβδομάδας κοινωνία. Σ΄αυτούς όμως η πράξη τούτη άρχισε να διαμορφώνεται σε ακολουθία, η οποία περιέλαβε στοιχεία της Λειτουργίας, όπως προσευχές προ της μεταλήψεως, είδος κοινωνικού κατά την κοινωνία, και ευχαριστία μετά απ΄αυτή. Η ακολουθία αυτή σώζεται ως η ακολουθία των τυπικών, η οποία συνετάχθη κατά τον τύπο της Θεία Λειτουργίας.
Στον μοναχικό λοιπόν χώρο άρχισε να δομείται η «Λειτουργία» των προηγιασμένων δώρων. Στην ακολουθία της θ' ώρας συναπτόνταν και η ακολουθία των τυπικών, μετά το πέρας της οποίας κοινωνούσαν οι μοναχοί μόνοι τους ή αν παρευρισκόταν ιερέας, κοινωνούσαν απ' αυτόν. Πολλές φορές η ακολουθία των τυπικών ετελείτο μαζί με τον εσπερινό. Έτσι, η θεία κοινωνία μεταδιδόταν μετά από αυτόν. Από την πράξη αυτή γεννήθηκε η Προηγιασμένη, η οποία εντάχθηκε σε λειτουργικότερα πλαίσια. Αποτελείται από την ακολουθία του εσπερινού μέχρι την είσοδο και τα παλαιοδιαθηκικά αναγνώσματα και από τα στοιχεία της Λειτουργίας, όπως τα αγιογραφικά αναγνώσματα, όταν υπάρχουν, ή εκτενής, τα αιτήματα και η ευχή των κατηχουμένων, τα αιτήματα και οι προσευχές των πιστών, ο χερουβικός ύμνους, η είσοδος των δώρων, τα πληρωτικά, η κυριακή προσευχή και αυτή τούτη η μετάληψη των προηγιασμένων δώρων. Να σημειώσουμε ότι τα λειτουργικά στοιχεία της ακολουθίας των τυπικών, πλην της πράξης της μετάδοσης της θείας κοινωνίας, μεταφέρθηκαν και λέγονται σήμερα μετά την ακολουθία της θ' ώρας κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Όπως γίνεται φανερό η «Λειτουργία» των προηγιασμένων δώρων δεν είναι αυτοτελής Λειτουργία, όπως ή του Μεγάλου Βασιλείου ή η του ιερού Χρυσοστόμου, αλλά σύνθεση πολλών αρχαίων λειτουργικών στοιχείων με κεντρικό σημείο την προσφορά και μετάληψη του προηγιασμένου σώματος και του αίματος του Κυρίου.
Για να φτάσουμε στην Προηγιασμένη ακολουθείται η εξής τάξη: κατά την Λειτουργία του Σαββάτου ή της Κυριακής των εβδομάδων των νηστειών της Τεσσαρακοστής, ο ιερέας τελώντας την ακολουθία της προσκομιδής, εκτός του αμνού, τον οποίο θα χρησιμοποιήσει στη Λειτουργία αυτή, αίρει (βγάζει) από ισάριθμα πρόσφορα και άλλους αμνούς, ανάλογα με τον αριθμό των Προηγιασμένων, που θα τελέσει ενδιάμεσα της επόμενης εβδομάδας. Όλοι οι αμνοί τοποθετούνται στο άγιο δισκάριο και καθαγιάζονται κατά την ώρα τη ευχής της αγίας αναφοράς. Στη συνέχεια χρίονται με ελάχιστο τίμιο αίμα και τοποθετούνται στην αγία τράπεζα σε ειδικό σκεύος ή στο αρτοφόριο.
Για κάθε Προηγιασμένη χρησιμοποιείται ένας ένας πλήρης αμνός. Ο αμνός αυτός κατά τη διάρκεια του εσπερινού, και πιο συγκεκριμένα κατά την ανάγνωση του ιη' καθίσματος του Ψαλτηρίου, του γνωστού «Προς Κύριον», μεταφέρεται από τον ιερέα στην πρόθεση, όπου γίνεται και η πλήρωση του ποτηρίου με οίνο και νερό. Στη συνέχεια ψάλλονται κατανυκτικοί ύμνοι, συνδεδεμένοι με τον 140ο ψαλμό «Κύριε εκέκραξα». Ακολουθούν τα αναγνώσματα, αιτήματα και ευχές, όπως προαναφέραμε, και κατά την ψαλμωδία του «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών» εν σιγή μεταφέρεται από την πρόθεση στην αγία τράπεζα. Ακολουθούν τα πληρωτικά, η μετάληψη εκ των προηγιασμένων δώρων και η ευχαριστία μας, γιατί αξιωθήκαμε της κοινωνίας.

Η «Λειτουργία» των Προηγιασμένων είναι μία από τις ωραιώτερες και κατανυκτικότερες ακολουθίες της Εκκλησίας μας. Συγχρόνως δε και μία διαρκής πρόσκληση για συχνή θεία κοινωνία. Είναι μία υπόμνηση από τα βάθη των αιώνων, από την αρχαία ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας. Φωνή που λέει ότι ο πιστός δεν μπορεί να ζει τη ζωή του Χριστού, αν δεν ανανεώνει διαρκώς την ένωσή του με την πηγή της ζωής, το σώμα και το αίμα του Κυρίου.

Του Οικονόμου Παρασκευά Αγάθωνος
Από το περιοδικό «Παράκληση» της Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού, Κύπρος
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2012

Κυριακή της Ορθοδοξίας: Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Λεμεσού κ. Αθανασίου

Την Α' Κυριακή των νηστειών εορτάζουμε την Κυριακή της Ορθοδοξίας, δηλαδή την εορτή της αναστηλώσεως των αγίων εικόνων, όπου η Εκκλησία μας για ακόμη μια φορά με τη χάρη του Θεού νίκησε την αίρεση της Εικονομαχίας και διαφύλαξε με πάσαν ακρίβεια απαραχάρακτη και απαρασάλευτη την πίστη και την παράδοση των Αγίων Αποστόλων και τον Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας μας, όπως αυτή διαφυλάχθηκε διά μέσου των αιώνων. Η πίστη αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη θεραπεία του ανθρώπου, τη σωτηρία του ανθρώπου και τη θέωσή του. Η προσκύνηση των αγίων εικόνων μαρτυρεί ότι εμείς ομολογούμε πως ο Θεός έγινε άνθρωπος περίγραπτος, εσαρκώθη αληθινά ο Λόγος του Θεού και έγινε άνθρωπος, αλλά και ο άνθρωπος γίνεται αληθινά τέκνον του Θεού και σκεύος του Αγίου Πνεύματος και ναός του Θεού και μέλος του Χριστού. Προσκυνούμε τις αγίες εικόνες των Αγίων και τα άγια λείψανά τους, αφού κατοίκησε μέσα σ' αυτούς ο Θεός. Γιορτάζουμε, λοιπόν, την αναστήλωση των αγίων εικόνων και έχουμε και το ευλογημένο έθος να τις λιτανεύουμαι, να τιμούμε και να ασπαζόμεθα τις εικόνες του Χριστού και της Παναγίας και των Αγίων της Εκκλησίας. Επειδή ακριβώς περί εικόνων είναι ο λόγος, ας θυμηθούμε και την κατεξοχήν εικόνα, την εικόνα του Θεού, τον άνθρωπο. Ο πρώτος ο οποίος έκανε εικόνα και μάλιστα εικόνα του εαυτού του μέσα στον Παράδεισο ήταν ο ίδιος ο Θεός. Και η εικόνα αυτή είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Είπε ο Θεός «ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εικόνα ημετέραν και καθ' ομοίωσιν» και πράγματι έγινε ο άνθρωπος εικόνα του Τριαδικού Θεού, εικόνα του Θεού του αοράτου. Αυτή την εικόνα του Θεού βλέπουμε. Ο άνθρωπος είναι το πιο ωραία και πιο όμορφο δημιούργημα του Θεού. Εάν ο Θεός μπορούσε να κάνει κάτι καλύτερο, θα τα έκανε. Το καλύτερο που έκανε είναι η εικόνα Του, ο άνθρωπος. Όμως αυτή η πανέμορφη εικόνα του Θεού, η οποία είχε μέσα της όλα τα χαρίσματα που της έδωσε ο Θεός κατά τη δημιουργία, δυστυχώς συνετρίβη, έσπασε, αφού κατάφερε ο διάβολος να τη συντρίψει.

Η Εικονομαχία δεν ήταν ένα φαινόμενο του 7ου αιώνα μ.Χ. Η εικονομαχία άρχισε από τότε που εμφανίστηκε ο άνθρωπος. Ο διάβολος κίνησε πόλεμο κατά της εικόνας του Θεού, κατά του ανθρώπου και κατάφερε να τη συντρίψει, να πέσει ο άνθρωπος στον θάνατο, στην αμαρτία, να διαστραφεί αυτή η πανέμορφη εικόνα και πλέον να μην είναι δημιούργημα το οποίο μαρτυρεί την ομορφιά του Θεού, αλλά η ωραία εκείνη εικόνα να γίνει άσχημη και γεμάτη πάθη και αμαρτίες. Έτσι έχασε το κάλλος εκείνης της πρώτης ομορφιάς που είχε. Όμως ο Θεός δεν ήθελε να βλέπει αυτή την εικόνα του μέσα στη δυστυχία, δεν ήθελε να βλέπει τη δική του εικόνα, που την έπλασε με τόση αγάπη και φροντίδα, να χάνεται μέσα στη δυστυχία της πτώσης και της αμαρτίας. Έτσι γίνεται ο ίδιος άνθρωπος και ξαναπλάθει την εικόνα αυτή στον εαυτό Του πλέον και γίνεται ο νέος Αδάμ, ο καινός άνθρωπος, αντί του παλαιού ανθρώπου, και γίνεται αυτός το πρότυπο της δικής μας σωτηρίας. Και για να μας βοηθήσει ακριβώς να ξαναβρούμε την ομορφιά μας και το κάλλος της δημιουργίας, όπως βγήκαμε από τα χέρια Του, δημιουργεί την Εκκλησία Του και μέσα στην εκκλησία δίνει πρωτίστως τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Έργο του Αγίου Πνεύματος είναι η ανακαίνιση της φθαρείσας φύσης του ανθρώπου και η αναγέννησή του. Η αναγέννηση αυτή έρχεται μέσα από δυό παράγοντες. Ο πρώτος είναι η χάρη του Αγίου Πνεύματος και ο δεύτερος η ελευθερία του ανθρώπου. Έτσι, λοιπόν, ο Θεός αναπλάθει τον άνθρωπο. Και μας αναπλάθει πρωτίστως με το μυστήριο του Αγίου Πνεύματος. Όταν βαπτιζόμαστε επιτελείται το μεγάλο μυστήριο της αναπλάσεως του ανθρώπου και έτσι απεκδύεται τον παλαιόν άνθρωπον και ενδύεται τον Χριστό, τον καινό άνθρωπο. Στη συνέχεια με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος που μας δίνεται δια του Αγίου Χαρίσματος ενεργοποιείται πλέον και λαμβάνει δύναμη ο άνθρωπος, ώστε αυτά τα χαρίσματα τα οποία πήρε με το Βάπτισμα και το Χρίσμα του να τα ενεργοποιήσει, για να δώσουν πνευματικό καρπό, να τον θεώσουν και να τον αγιάσουν. Από πλευράς του Θεού έχουν γίνει τα πάντα τέλεια και θεοπρεπώς. Ο Θεός έκανε τη σωτηρία του ανθρώπου και την ετελείωσε και πλέον παραμένει σε μας πώς θα οικειοποιηθούμε αυτές τις δωρεές του Θεού. Κάθε άνθρωπος βαπτιζ'ομενος εις το όνομα της Αγίας Τριάδας εν τη Εκκλησία και δια της Εκκλησίας και χριόμενος με το πνεύμα το Άγιο είναι πλέον αναγεννημένος εν Χριστώ άνθρωπος, ο οποίος μπορεί πλέον να βαδίσει και να ενεργοποιήσει μέσα του όλα τα χαρίσματα που του έδωσε ο Θεός. Έτσι, λοιπόν βαπτιζόμαστε όλοι μας με τη χάρη του Θεού. Δεν έχει σημασία αν είμαστε νήπια όταν βαπτιζόμαστε, γιατί το βάπτισμα δεν αποτέλεσμα της δικής μας βούλησεως και της δικής μας νοήσεως, αλλά είναι αποτέλεσμα και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Εκείνο το οποίο θα γίνει στη συνέχεια είναι εκείνο που χρειάζεται τη δική μας προαίρεση και συγκατάθεση. Κατά την ώρα του Βαπτίσματος δεν υπάρχει χάρισμα που να μην το δίνει ο Θεός. Αναγεννά εξ ολοκλήρου τον άνθρωπο και τον αναπλάθει και τον κάνει όντως ενδεδυμένο τον Χριστό. Ξεκινούμε, λοιπόν, αυτό τον αγώνα μας και επειδή ο Θεός δε λειτουργεί μαγικά ούτε καταργεί την ελευθερία του ανθρώπου, γι' αυτό και χρειάζεται η δική μας ελευθερία να συνεργαστεί με τη χάρη του Θεού.

Ο Αγώνας ο πνευματικός που κάνουμε από τότε που συνειδητοποιούμε τον εαυτό μας μέσα στην πορεία της ζωής μας ολόκληρης, είναι ακριβώς πώς θα ενεργοποιήσουμε αυτά τα χαρίσματα που λάβαμε στο Βάπτισμά μας και βέβαια που έχουμε από τη δημιουργία μας., αφού είμαστε τραυματισμένοι και αιχμαλωτισμένοι στην αμαρτία γι' αυτό χρειάζεται το Βάπτισμά μας, γι' αυτό ο Χριστός ήταν κατηγορηματικός: «πας ο πιστεύσας και βαπτισθείς σωθήσεται», διότι το Βάπτισμα είναι απαραίτητο μαζί με την πίστη, για να σωθεί ο άνθρωπος, αφού χωρίς αυτό ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναγεννηθεί. Έτσι αρχίζει ο αγώνας και αυτός είναι ο αγώνας της εικονομαχίας. Είναι αγώνας του σατανά, της αμαρτίας του περιβάλλοντός μας, του εαυτού μας κατά της εικόνας του Θεού, κατά της εικόνας που φέρουμε μέσα μας. Πώς θα συντρίψει ο διάβολος την εικόνα του Θεού που έχουμε και από τη φύση μας και από το Άγιο Βάπτισμά μας; Η αμαρτία είναι η συντριβή της εικόνας, είναι αυτή που σπιλώνει την εικόνα και τη λερώνει, που κάνει τον άνθρωπο να είναι διασπασμένος και να μη λειτουργεί φυσιολογικά όπως τον έπλασε ο Θεός. Η αμαρτία είναι κυρίως αιχμαλωσία, στοχεύει κατευθείαν στην ελευθερία μας και τη σκοτώνει, γι' αυτό είναι προσβολή κατά του Θεού και κατά του ανθρώπου. Ο άνθρωπος ο οποίος υπόκειται στην αμαρτία δεν έχει ελευθερία., δεν είναι ελεύθερος άνθρωπος. Σε κάθε πράγμα που είμαστε ηττημένοι στην αμαρτία εκεί είμαστε και δούλοι της αμαρτίας. Στη συνέχεια η αγάπη μας που είχαμε ως πλασθέντες, κατ΄εικόνα Θεού άνθρωποι, που ήταν στραμμένη στον Θεό και δια του Θεού, εις τον κόσμο και εις την κτίση και εις τους συνανθρώπους μας, γίνεται εμπαθή αγάπη, ειδωλική και διεφθαρμένη. Εις μεν την κτίση γίνεται ειδωλολατρία εις δε τα πάθη γίνεται φιληδονία, φιλοδοξία και φιλαργυρία. Ο άνθρωπος, που ήταν τόσο όμορφος όπως τον έπλασε ο Θεός και ελεύθερος κατεξοχήν, είναι πλέον δούλος και αιχμαλωτισμένος μέσα σ΄αυτά τα δεσμά. Ενώ είμαστε βαπτισμένοι και σφραγισμένοι με το Πνεύμα το Άγιο, έχουμε μέσα μας όλα τα σπέρματα της ομορφιάς του Θεού, εντούτοις αναμένεται η δική μας συνεργασία, για να ενεργοποιηθούν όλα αυτά τα σπέρματα. Πως μπορεί ο άνθρωπος αυτή την εικόνα του Θεού να την αναπλάσει και να δει στον εαυτό του πόση ομορφιά έχει η φύση του, η δημιουργία του. Γιατί έχει τόση σημασία αυτός ο αγώνας ο πνευματικός που κάνει στην Εκκλησία, αφού ξέρουμε ότι ο σκοπός του αγώνα είναι να αναπλάσουμε την εικόνα του Θεού που έχει συντριβεί. Η Εκκλησία ιδιαίτερα αυτή την περίοδο ενεργοποιεί όλη αυτή τη δύναμική της, για να μας βοηθήσει να φέρουμε εις πέρας ο καθένας μας τον προσωπικό του αγώνα και σκοπό. Έχει όπλα πνευματικά και φάρμακα η Εκκλησία, γιατί είναι ιατρείο πνευματικό, που ξέρει πως θα διώξει την αρρώστια από το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου και ξέρει πως θα δώσει την υγεία στον άνθρωπο. Έτσι η νηστεία, η προσευχή, η αγρυπνία, η ελεημοσύνη, η εξομολόγηση, η μετοχή στα Μυστήρια, η Θεία Ευχαριστία, όλα όσα προσφέρει η Εκκλησία είναι τα αναιρετικά φάρμακα της κακίας, τα οποία μέσα στο είναι του ανθρώπου φέρουν το σωστό αποτέλεσμα.
Η παρουσία του Θεού στην Εκκλησία μας ξαναπλάθει την εικόνα μας και γινόμαστε πράγματι όπως μας έπλασε ο Θεός, εικόνα και ομοίωση Θεού. Και αυτό γίνεται όταν ο άνθρωπος μπει μέσα στον χώρο της χάριτος και αυτός που το πετυχαίνει είναι αυτός που βρίσκει το κλειδί να μπει στη Βασιλεία των ουρανών, ο άνθρωπος που έμαθε τη μετάνοια, που μπορεί να αλλάξει νοοτροπία και να ταπεινώσει τον εαυτό του. Αυτή την εικόνα του Θεού ας έχουμε μπροστά μας και ας αγωνιστούμε κατά της εικονομαχίας του διαβόλου, που θέλει να σπάσει την εικόνα του Θεού, που ενδυθήκαμε με το Άγιο Βάπτισμά μας.

Του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Λεμεσού Κ. Αθανασίου
Από το περιοδικό «Παράκληση» της Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού, Κύπρος
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2012

Λαζανούδκια: Ένα ξεχασμένο παραδοσιακό έδεσμα της Κύπρου

Τα λαζανούδκια είναι ένα παραδοσιακό κυπριακό έδεσμα που σήμερα σπάνια πλέον παρασκευάζεται. Τα λαζανούδκια είναι ένα είδος χειροποίητων μακαρωνιών που συνήθιζαν να φτιάχνουν κύριος την εβδομάδα της Τυρινής και όχι μόνο. Πιθανότατα η ονομασία τους να προήλθε από το ιταλικό lasagna που σημαίνει ταινοειδής ζύμη. Σε μερικές περιοχές της Κύπρου είναι γνωστά και ως τουμακκούδκια.

Τα λαζανούδκια είναι μικρά τετράγωνα κομμάτια λεπτού φύλλου από ζύμη φτιαγμένη με χωριάτικου τύπου αλεύρι. Για να σχηματιστούν λαζανούδκια, κόβουν το φύλλο, ενώ είναι τυλιγμένο στο γιοκλαΐ από την μια άκρη στην άλλη. Το γιοκλαΐ είναι ένα λεπτό μακρύ κυλινδρικό ξύλο που στην Ελλάδα είναι γνωστό ως σαΐτα.

Στη συνέχεια το κόβουν κάθετα σε μικρά τετράγωνα κομμάτια και αφού τα πασπαλίσουν με αρκετό αλεύρι για να μην κολλούν, τα βράζουν όπως τα μακαρόνια. Όταν ψηθούν τα σερβίρουν με τριμμένη αναρή ή χαλούμι και ψιλοκομμένο φρέσκο δυόσμο.

Στα πιο παλιά χρόνια, όταν ήταν νηστεία τα τσιγάριζαν (κυπ. τα έκαναν τηάνισην). Η τηάνιση μπορούσε να περιέχει και τηγανισμένα κομμάτια ψωμιού, κρεμμύδι ή σκόρδο. Αν δεν έτρωγαν ούτε λάδι, πρόσθεταν σε αυτά μέλι.

Επειδή τα λαζανούδκια είναι χειροποίητα και χρειάζονται κάποιο επιπρόσθετο κόπο για να παρασκευαστούν, σήμερα ελάχιστες είναι οι γυναίκες που θα καθίσουν να τα παρασκευάσουν. Γι αυτό και στις μέρες μας είναι σπάνιες οι φορές που θα τα δούμε να σερβίρονται σε κάποιο κυπριακό τραπέζι.

Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012

Η Ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Μπατρούν του Λιβάνου - The Greek Orthodox church of Saint George in Batroun, Lebanon


Η Ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην πόλη της Μπατρούν, στο βόρειο Λίβανο, είναι μια εκκλησία ασυνήθιστης και περίτεχνης αρχιτεκτονικής. Κτίστηκε από τον πρωτομάστορα στο πελέκημα της πέτρας Τάνιος Ντίμπο από το Μπατρούν και αποτελείται από ψαμμίτη (πουρόπετρα) του Μπατρούν. Η κύρια πύλη στο νότο αποτελείται από ασβεστόλιθο της περιοχής Θουμ. Ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 1867. Η εκκλησία αποτελείται από δύο θόλους. Ο κυριότερος, ένας τρούλος, είναι ο υψηλότερος και ο πιο όμορφος του είδους του στο Λίβανο. Ο δεύτερος, σε σχήμα σταυρού, βλέπει προς το ιερό. Οι δύο είσοδοι, στα νότια και στα δυτικά συναντιούνται για να σχηματίσουν ένα ενιαίο διάδρομο ο οποίος οδηγεί στο κύριο εικονοστάσι, βυζαντινού ρυθμού και καμωμένο από λευκό μάρμαρο. Το ιερό έχει δύο εισόδους στα πλευρά της Ωραίας Πύλης. Στη μία πλευρά του ναού βρίσκεται ένα μαρμάρινο βαπτιστήριον. Η εκκλησία διακρίνεται από τον γυναικωνίτη στα βόρεια και νότια του εσωτερικού της, κάτω από τον τρούλο.


The Greek Orthodox church of Saint George in the city of Batroun, Northern Lebanon, is of an unusual and elaborate architecture. The church was built by the chief mason Tanios Deebo from Batroun, and made up of Batroun’s sandstone. Its main gate to the south is made up of limestone from Thoum. It was finished in august 1867. The church consists of two vaults. The main one, a cupola, is the highest and the most beautiful in kind in Lebanon. The second one, in the form of a cross, overlooks the altar. The two entrances, south and west meet to form a single-aile leading to the main white marbled Byzantine style altar with its two side entrances and a main center one. To one side of the church stands a marble baptismal tub. The church is distinguished by the recess for women to the north and south from the inside, under the dome.


Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου είναι πολύ κοντά στο παλιό λιμάνι του Μπατρούν.

The church of Saint George is quite close to the old harbor of Batroun.



H εκκλησία είναι ασυνήθιστης κατασκευής

The church is of unusual constructi​on.



Το τέμπλο του Αγίου Γεωργίου από μάρμαρο χωρίζει το ιερό του ναού και τον κυρίως ναό (κεντρικό χώρο σε μια εκκλησία).

The iconostasis of the Saint George made of marble separates the sanctuary of the church and the nave (central space in a church).


Ο τρούλος της εκκλησίας

The dome of the church



Η διακοσμημένη είσοδος της εκκλησίας

The decorated porch entrance to the church



Πάνω από την πόρτα της εισόδου δύο πέτρινες διακοσμημένες τοξωτές αψίδες που αντανακλούν την ανθηρή οικονομία του Μπατρούν κατά τα τέλη του 19ου αιώνα με διακοσμημένο κυκλικό φεγγίτη που όμως εδώ δεν είναι ακάλυπτος, ως συνήθως.

Above the entrance door two arched bays also decorated reflecting the flourishin​g economy of Batroun in the late 19th century with the decorated oculus which however not open as is usual.


Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2012

Η Ελληνορθόδοξη εκκλησία της Παναγίας των Θαλασσών στη πόλη Μπατρούν του Λιβάνου - The Greek Orthodox church of Our Lady of the Seas in the city of Batroun, Lebanon



Η μικρή Ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία της Παναγίας των Θαλασσών ή «Σαντιγιάντ αλ- Μπαχρ» βρίσκεται στην πόλη της Μπατρούν (Βοτρύς στα ελληνικά), στο βόρειο Λίβανο.


Η εκκλησία βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης στην περιοχή Αλ -Σαϊντεχ (της κυράς). Απέναντι από το κεντρικό της άνοιγμα έχει θέα προς το φοινικικό τείχος και περιβάλλεται από μια ευρύχωρη αυλή με θέα στη θάλασσα.


Δεν είναι γνωστό πότε η εκκλησία οικοδομήθηκε για πρώτη φορά, αλλά λέγεται ότι χτίστηκε πάνω από ένα παγανιστικό φοινικικό ναό. Ο σημερινός ναός χρονολογείται στα 1860 και η πρόσφατα ανακαινισμένη σκάλα οδηγεί, μέσα από μια βόρεια πόρτα, σε ένα στεγασμένο πέρασμα που εκτείνεται προς τα δυτικά με τεράστιες στήλες και στις δύο πλευρές.


Ένας άλλος μονός διάδρομος οδηγεί σε ένα βυζαντινού τύπου εικονοστάσι με «Βόρεια Πύλη», και «Νότια Πύλη», εντοιχισμένο σε μια αψίδα πολύ βαθιά στον τοίχο.


Οι ψηλές βυζαντινού ρυθμού αψίδες της οροφής, φωτίζονται από τα παράθυρα και μικρά ανοίγματα. Στην εκκλησία υπάρχουν εικόνες που φιλοτεχνήθηκαν το 1863 και η εικόνα της Παναγίας των Θαλασσών θεωρείται θαυματουργή.

Η εκκλησία εορτάζει με μεγάλο πανηγύρι στις 15 Αυγούστου.


The small Greek Orthodox church of Our Lady of the Seas or "Sadiyat al-Bahr" is situated in the city of Batroun (Botrys in Greek), in Northern Lebanon. It is located on the western side of the city in the Al Saydeh (the Lady) quarter. It overlooks the Phoenician Wall opposite its center opening; and is surrounded by a spacious courtyard which overlooks the sea.


It is not known when it was first build but it is said that it was build atop of a pagan Phoenician temple. The present church dates back to1860 and its recently renovated staircase leads, through a northern door, to a roofed passage stretching westward with huge columns on both sides.


Another single aisle way leads to a two door Byzantine style altar, with a built in arch on its deep far wall. The ceiling arches high in a Byzantine style, illuminated by windows and small openings. The traditional sand rock baptismal tub is located by its northern wall. There are icons in the church which were painted in 1863 and the icon of Our Lady of the Sea is considered to be miraculous.


The church celebrates with a big festival on the 15th of August.

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2012

Το Ελληνορθόδοξο χωρίο Γαβριήλ στην επαρχία Ακάρ του Βορείου Λιβάνου - The Greek Orthodox village of Gabriel in the district of Akkar in Northern Lebanon

Το χωριό Γαβριήλ - The village of Gabriel
Αφού διέσχισε το σύμπαν από το ένα άκρο στο άλλο κι αφού τελείωσε τη θεία αποστολή του, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, της Συλλήψεως του ευλογημένου καρπού στην κοιλίας της ...

Αφού ήρθε σε επαφή με την ανθρωπότητα και είδε ότι το ανθρώπινο είδος που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού είναι ευγενικό, φιλόξενο, φιλικό και κοινωνικό ...

Αφού θαύμασε το έργο του Δημιουργού σε αυτό το σύμπαν, τους ευγενής γαλαξίες, τ' άστρα και πλανήτες και πάνω απ' όλα την ομορφιά της γης μας, και δεν πεθυμούσε να μας αφήσει, αλλά μάλλον να βρει ανάπαυση, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ επέλεξε ένα μέρος που δεν είναι μακριά από τη Ναζαρέτ, ένα μέρος που τον παρέσυρε από την υπέροχη ομορφιά του, μια γωνιά του βορείου Λιβάνου, κοντά στους κέδρους, ένα γραφικό χωριό που κόβει την ανάσα από τη γοητεία του, που βρίσκεται στις πλαγιές του βουνού σε υψόμετρο πεντακοσίων μέτρων από τη θάλασσα, που σμίγει με τη γύρω περιοχή αυτού του παράδεισου. Του έδωσε το όνομά του- Γαβριήλ.

Εδώ είναι ένας ανοιχτός χώρος απαράμιλλης πρασινάδας, με δάση από πεύκα, ένα χωριό που λούζεται στον ήλιο, ένα χωριό που λάμπει μέσα στον καθαρό αέρα, χωρίς ρύπανση, με καλοσυνάτους ανθρώπους, με τρομερή ηρεμία, που η μόνη του φωνή είναι η σιωπή του.

Το νερό αναβλύζει από όλες τις πλευρές του χωριού, αλλά για να βρει κάποια από τις πηγές του, πρέπει κανείς να ακολουθήσει ένα μακρύ, ελισσόμενο, στενό και σκιερό μονοπάτι, το δρόμο των ονείρων του Παραδείσου. Λοιπόν, σ' αυτό το μέρος κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί αν είναι σε αυτόν τον κόσμο ή σε κάποιο πλανήτη με το μικρό πρίγκιπα του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Είναι σαν το Ρετίρο, το πάρκο στη Μαδρίτη, μια μνήμη του Νεσατέλ, ένα παιχνίδι της φωτοσκίασης, μια παράσταση με κιαρόσκουρο, μια λωρίδα από πρασινάδα, του εναλλασσόμενου φωτός και της σκιάς, που ανοίγει προς τα έξω σε μια περιοχή όπου το νερό εκτοξεύεται από την πηγή του, την «Ελ Χαλζούμ», του σαλιγκαριού με τα δύο κέρατα.


Η Ελληνορθόδοξη εκκλησία της Παναγίας, Γαβριήλ - Greek Orthodox church of the Theotokos, Gabriel



Το χωριό Γαβριήλ απέχει δέκα χιλιόμετρα από την Άπλα, τον κύριο δήμο της περιοχής. Το χωριό του αγγέλου έχει γύρω στους τρεις χιλιάδες κατοίκους, που ανήκουν στην Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία. Στο χωριό υπάρχουν πολλές εκκλησίες, μεταξύ των οποίων και αυτή που είναι αφιερωμένη στην Παναγία, καθώς και αυτή στον Προφήτη Ηλία. Τα σχολεία είναι αρκετά μοντέρνα, αλλά μπορούμε κάλλιστα να σταματήσουμε στην Εκκλησία της Παναγίας, μια τοξωτή κατασκευή η οποία χρονολογείται δώδεκα αιώνες πίσω ή και περισσότερο. Πρόκειται για ένα πραγματικό φρούριο με τείχη πάχους δύο μέτρων, αφήνοντας στενά παράθυρα που δίνουν λίγο φως στο εσωτερικό. Μέσα στην εκκλησία υπάρχει ένα υπέροχο τέμπλο που φέρει ένα μεγάλο αριθμό βυζαντινών εικόνων που εκπροσωπούν τους μεγάλους αγίους, τους αποστόλους, τις αγίες παρθένες και τους μάρτυρες. Η κολυμβήθρα της εκκλησίας είναι συμπαγές και βρίσκεται στα αριστερά της εισόδου. Είναι ​​μια ψηλή πέτρινη στήλη με ένα κύπελλο στην κορυφή.

Είναι ευχάριστο να σκεφτεί κανείς ότι αυτό το χριστιανικό κέντρο έχει επιζήσει δια μέσου των αιώνων μέχρι τις μέρες μας, και παρέμεινε όπως πάντα φιλόξενο και γεμάτο δραστηριότητα. Τόσοι πολλοί κατακτητές και αυτοκρατορίες έχουν περάσει από εδώ. Ένα επιβλητικό φρούριο υψώθηκε στην περιοχή και πολλές φορές πάρθηκε, το Κάστρο της Ακάρ, που σήμερα το μόνο που απομένει από αυτό είναι ένας σωρός από ερείπια, ενώ στα πόδια του, το χωριό εξακολουθεί να ζει μέσα σε ελαιώνες και μέσα στο καταπράσινο, με τη μουσική του τρεχούμενου νερού από όλες τις πλευρές του. Το Γαβριήλ είναι ένα πολύ αρχαίο όνομα, Γκάμπερ-Ιλ, η ισχύς και η δύναμη του Θεού, του οποίου η ήσυχη ισχύς γίνεται αισθητή στη αντοχή της γενναιόδωρης φύσης. Ένα αιωνόβιο κυπαρίσσι που σαν φύλακας στέκεται στα αριστερά της εισόδου. Η παλιά πόρτα παραμένει, αλλά λόγω της πρόσφατης αποκατάστασης του μπροστινού τοίχου μια άλλη πόρτα, αυτή τη φορά από αλουμίνιο, έχει προστεθεί για να παρέχει προστασία.

Ένα καμπαναριό υψώνεται πάνω από τις ταράτσες, ντυμένο με ένα σταυρό, και από εδώ κάποιος μπορεί να απολαύσει μια υπέροχη πανοραμική θέα με το καταπράσινο τοπίο και τις κόκκινες σκεπές των σπιτιών, που στο σύνολό τους δίνουν ένα ευχάριστο αποτέλεσμα. Ο επισκέπτης στο χωριό Γαβριήλ είναι σαν να επισκέπτεται τον Παράδεισο τον ίδιο.

Ιωσήφ Ματάρ

Μετάφραση NOCTOC


Χειμώνας στο χωριό Γαβριήλ - Winter in Gabriel
After having traversed the cosmos from one end to the other and carrying out his divine mission, the Annunciation made to Mary, the Conception, of the Blessed Fruit of her womb...

After having come in contact with mankind and seeing that human beings created in the image of God are kind, hospitable, friendly and sociable...

After having admired the work of the Creator in this universe, the nebulae, galaxies, stars and planets and above all the beauty of this earth of ours, and not wishing to leave us but rather to find rest, the Archangel Gabriel chose a domain not far from Nazareth, one that drew him by its splendid beauty, a corner of North Lebanon, near the Cedars, a delightful village of breath-taking charm, situated on the mountain slopes at a height of five hundred meters above the sea, blending into the paradise around. He gave it his name “Jebrayel”, Gabriel.

Here was an open space of unrivalled verdure, with forests of pine trees, a village bathed in the sun, sparkling in an air pure and without pollution, with kindly people but awesome calm, the only voice being that of silence.

Water gushes on all sides but to find one of its sources one must follow a long, winding, narrow and shaded route, a road of dreams of Paradise. Well may one wonder if one is in this world or in some planet with the Little Prince of Saint-Exupéry. It is like the Retiro, the park in Madrid, a memory of Neuchâtel, a play of chiaroscuro, a tunnel of verdure, of alternating light and shadow, opening out on a site where the water leaps from its spring, “el Halzoum”, the two-horned snail.


Η Ελληνορθόδοξη Μονή Προφήτη Ηλία στο Γαβριήλ - Greek Orthodox Monastery of Mar Elias in Gabriel
Gebrayel is ten kilometers from Halba, the chief township of the region. This village of the angel has some three thousand inhabitants, belonging to the Greek Orthodox Church. One may notice several churches, among them ones dedicated to Our Lady and to Saint Elias the Prophet. The schools are quite modern but we may well pause at the Church of Our Lady, the arched construction of which dates back twelve centuries or more. It is a veritable fortress with walls two meters thick, leaving narrow windows which give little light to the interior. There is a fine icon-screen bearing a large number of Byzantine icons representing the great saints, the apostles, the holy virgins and the martyrs. A baptismal font of one solid block stands at the left of the entrance, a tall column of stone with a bowl in the top.

It is pleasant to think that this Christian center has come down through the ages and remained so welcoming and full of activity. So many conquerors and empires have passed here. An imposing citadel was raised and many times taken, the Castle of Aqqar, today only a heap of ruins, while at its feet the village still lives on in its verdant groves, with the music of running water on all sides. Gebraïl is a most ancient name, Gaber-Il, the force and strength of God, whose quiet power is felt in the durability of a generous Nature. A century-old cypress tree stands guard on the left of the entrance. The old door still remains but because of the recent restoration of the front wall another door, this time of aluminum, has been added to provide protection.
A bell-tower rises over the terrace, surmounted by a cross, and from here one enjoys a superb panoramic view of the green surroundings and of the red-roofed dwellings, the whole giving a delightful effect. Visiting Gebrayel is like visiting Paradise itself.

Joseph Matar

Translated from the French by K.J. Mortimer


Κυριακή, 19 Φεβρουαρίου 2012

Ο Άγιος Νεομάρτυρας Ιωάννης ο Κύπριος







Ο Κύπριος Άγιος Ιωάννης ο Νεομάρτυρας είναι ένας σχεδόν άγνωστος σε όλους άγιος της Κύπρου. Στην Ιερά Μονή Ξηροποτάμου υπάρχει τοιχογραφία όπου παριστάνεται ο άγιος ως αγένειος νέος ο οποίος κρατεί στο χέρι του Σταυρό. Επιγραφή στην τοιχογραφία αυτή μας πληροφορεί πως ο «Ιωάννης ο Κύπριος» μαρτύρησε τον Οκτώβριο του 1745 κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Αν και στη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρεται ότι δεν υπάρχει τίποτε άλλο γνωστό για τη ζωή του, εντούτοις στο βιβλίο του Συμεών Παχαλίδη «Εις Ματρύριον τοις Ένθεσι», Θεσσαλονίκη, 2011, αναφέρεται ότι ο Νεομάρτυρας Ιωάννης ο Κύπριος ήταν γνωστός στον Πατριάρχη Σωφρόνιο Β' ο οποίος καταγόταν από το Χαλέπι της Συρίας. Ο Πατριάρχης Σωφρόνιος Β' γνώρισε τον Ιωάννη τον Κύπριο κατά τη διάρκεια της Αρχιερατείας του στην Μητρόπολη Πτολεμαΐδος (προφανώς της Παλαιστίνης αφού μετέπειτα, το 1771 εξελέγη Πατριάρχης Ιεροσολύμων, πριν την εξέλιξή του ως Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως το 1775).
Εκείνο που κάνει αυτή την πληροφορία άκρος ενδιαφέρον είναι ότι ο Πατριάρχης Σωφρόνιος Β' όχι απλά γνώριζε τον Ιωάννη τον Κύπριο, αλλά μάλιστα προέβη και στην συγγραφή του Μαρτυρίου του, κατόπιν σχετικού αιτήματος, του φιλικά συνδεδεμένου με αυτόν Κεσαρείου Δεπόντε. Το Μαρτύριο κατακλείεται με μία προσωπική επίκληση του Σωφρονίου προς το νεομάρτυρα, όπου αποκαλύπτεται και η σχέση πνευματικής πατρότητας με τον Ιωάννη· «Ενθυμήσου, άγιε, την εν πνεύματι υιϊκήν σχέσιν, ην είχες προς την εμήν ευτέλειαν, όταν πολλάκις σε επαρηγορούσα κα ενουθέτουν».
Πριν προχωρήσουμε να εξηγήσουμε ποιος ήταν ο Κεσάριος Δεπόντε και τί σχέση είχε με τον Ιωάννη τον Κύπριο, θα πρέπει να σταθούμε στα πιο πάνω γιατί μέσα από αυτές τις πληροφορίες που παίρνουμε μαθαίνουμε ότι ο Νεομάρτυρας Ιωάννης ο Κύπριος ζούσε στη Πτολεμαΐδα της Παλαιστίνης και ότι ο Σωφρόνιος Β' ήταν ο πνευματικός του πατέρας. Είναι επίσης πολύ πιθανόν ότι ο Ιωάννης Μαρτύρησε στην ίδια αυτή πόλη, που λίγα χρόνια αργότερα, το 1752, Μαρτύρησε και ένας άλλος Κύπριος, ο Νεομάρτυρας Γεώργιος. Αυτό όμως που δεν μαθαίνουμε από το βιβλίο του Συμεών Παχαλίδη είναι το πού βρίσκεται η σημαντική αυτή συγγραφή του Σοφρωνίου Β' για το Μαρτύριο του Ιωάννη, έτσι ώστε να γνωρίσουμε από τα γραφόμενά του όλη την ιστορία του Κυπρίου αυτού Νεομάρτυρα που σήμερα είναι άγνωστη.
Ας πάμε τώρα στον Κεσάριο Δεπόντε και τη σχέση του με όλο αυτό το θέμα. Ο Καισάριος Δαπόντες (1713 - 1784) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες στιχουργούς και χρονογράφους του 18ου αιώνα. Το όνομά του ήταν Κωνσταντίνος αλλά το 1753, απογοητευμένος από τα εγκόσμια αποφάσισε να ακολουθήσει τον μοναχικό βίο. Πήρε το όνομα Καισάριος και προσεχώρησε στη Μονή Ξηροποτάμου στο Άγιον Όρος. Τα επόμενα χρόνια περιόδευσε σε περιοχές της Ελλάδας και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες για να συγκεντρώσει χρήματα για τη Μονή. Όταν επέστρεψε έκτισε με τα χρήματα που συγκέντρωσε το καθολικό της Μονής και ανάλαβε επίσης και όλο το πρόγραμμα της εικονογράφησης του. Η τοιχογράφηση παρουσιάζει την ιδιάζουσα πρωτοτυπία να περιλαμβάνει στη θεματογραφία της, εκτός των γνωστών προσώπων και σκηνών του συνηθισμένου αγιογραφικού κύκλου, και έναν μεγάλο αριθμό νεομαρτύρων. Στην τοιχογράφηση του καθολικού εικονίζονται συνολικά 84 νεομάρτυρες. Ένας από αυτούς είναι και ο Νεομάρυρας Ιωάννης ο Κύπριος, του οποίου το Μαρτύριο, όπως είδαμε πιο πάνω, ο Καισάριος Δαπόντες γνώριζε από πρώτο χέρι μέσω του Πατριάρχη Σωφρόνιου Β'. Μάλιστα, το Μαρτύριο του Ιωάννη θα τον είχε συνεπάρει τόσο πολύ, που γι' αυτό το λόγο ζήτησε από τον Σωφρόνιο να το συγγράψει. Χάρη στο Καισάριο Δαπόντες έχουμε την εικόνα του Νεομάρτυρα σήμερα στη Μονή Ξηροποτάμου. Αυτό όμως που δεν έχουμε είναι ο βίος και το Μαρτύριο του, και για να το έχουμε αυτό, θα πρέπει κάποιος από τους πολλούς μας θεολόγους να ψάξει και να βρει τη συγγραφή του Μαρτυρίου του από το Πατριάρχη Σωφρόνιο Β'. Μέχρι τότε ο Άγιος Νεομάρτυρας Ιωάννης ο Κύπριος θα εξακολουθεί να παραμένει άγνωστος στον κόσμο.

NOCTOC






Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2012

Ο Κύπριος Αγιορείτης Μοναχός Αγάπιος ο Κολλύβας



Ο Κύπριος Αγιορείτης μοναχός Αγάπιος ο Κολλυβάς ήταν ένας από τους ηγέτες της αναγεννητικής κίνησης των Κολλυβάδων, που άρχισε στα 1754 στο Άγιο Όρος, με αφορμή τη μετάθεση της ημέρας τέλεσης των μνημοσύνων με κόλλυβα για τους συγγενείς των δωρητών προς ανέγερση του Καθολικού της σκήτης της Αγίας Άννας, από το Σάββατο, όπως καθορίζει η Ορθόδοξη Εκκλησία, στην Κυριακή. Κι αυτό επειδή οι μοναχοί της σκήτης ασχολούνταν κατά το Σάββατο με τις οικοδομικές εργασίες. Οι αντιφρονούντες μοναχοί θεώρησαν τη μετάθεση ασύμφωνη προς την τάξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας και προς την αναστάσιμη ιδιότητα της Κυριακής, που την καθιστούσε ακατάλληλη για μνημόσυνα. Η διαμάχη πήρε διαστάσεις και απασχόλησε τον οικουμενικό πατριάρχη Θεοδόσιο Β' και τον διάδοχό του Σαμουήλ, ο οποίος διέταξε τελικά να τελούνται τα μνημόσυνα κατά το Σάββατο. Κατά τη σύνοδο του 1774 στη μονή Κουτλουμουσίου, αναθεματίστηκαν όσοι δεν συμμορφώνονταν προς τις αποφάσεις του Πατριαρχείου. Στη δεύτερη σύνοδο για το ίδιο θέμα που συνήλθε το 1776 στην Κωνσταντινούπολη, αφορίστηκαν οι αρχηγοί των Κολλυβάδων ή Κολλυβιατών ή Σαββατιανών, Αθανάσιος ο Πάριος, Ιάκωβος Πελοποννήσιος, Αγάπιος ο Κύπριος, Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης, Χριστόφορος Προδρομίτης και Νικόδημος Αγιορείτης. Το 1781 τους δόθηκε άφεση. Το κίνημα των Κολλυβάδων συνεχίστηκε ως τις αρχές του 19ου αιώνα, ιδίως στα νησιά του Αιγαίου και στην Κωνσταντινούπολη και απέβλεψε σε επάνοδο στην αγνότητα της ζωής σύμφωνα προς τα αποστολικά πρότυπα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Από τις ιδέες του κινήματος επηρεάστηκαν και οι λογοτέχνες Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, των οποίων ο θείος Διονύσιος ο Γέροντας ή Λογιώτατος χαρακτηρίζεται «ο τελευταίος των Κολλυβάδων».
Η ηγετική συμμετοχή του Αγαπίου του Κυπρίου στο ιδιόρρυθμο αυτό αναγεννητικό κίνημα στους κόλπους της Ορθοδοξίας μαρτυρεί την προσωπικότητά του, όταν μάλιστα λάβουμε υπόψη το κύρος και την εξέχουσα θέση των συναρχηγών του στη συνολική πορεία της Ελληνικής Ορθοδοξίας του β' μισού του 18ου αιώνα. Στην Κύπρο δεν έχουμε μαρτυρίες για επίδραση των ιδεών του κινήματος είτε μέσω του Αγαπίου, για τον οποίο τίποτε άλλο δεν είναι γνωστό, είτε μέσω άλλων Κυπρίων Αγιορειτών. Αλλά τέτοιες μαρτυρίες μπορεί να λανθάνουν σε αρχειακές πηγές, ανεξερεύνητες ακόμα, στην Κύπρο (Αρχιεπισκοπή, μητροπόλεις, μονές κλπ.) και στον Άθω, δεδομένου ότι Κύπριοι Αγιορείτες υπήρχαν αρκετοί πριν, κατά και μετά την περίοδο του κινήματος των Κολλυβάδων, οι δε σχέσεις Κύπρου και Αγίου Όρους ήσαν τότε πυκνές.

Πηγή: Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC


Η εκκλησία της Παναγίας Αγγαριώτισσας στο κατεχόμενο χωριό Άγιος Ανδρόνικος Καρπασίας - The church of Panagia Angariotissa at the Turkish occupied village of Agios Andronikos in the Karpas Peninsula

Η Παναγία η Αγγαριώτισσα ή Αγκαρκώτισσα είναι μια μικρή μεσαιωνική εκκλησία η οποία βρίσκεται στην κατεχόμενη Καρπασία, περίπου 2 χιλιόμετρα από το χωρίο Άγιος Ανδρόνικος. Σύμφωνα με τον Rupert Gunnis (Historic Cyprus, London 1956), πιθανόν η εκκλησία αυτή να ήταν κάποτε λατινικό παρεκκλήσι κάποιου συνοικισμού ή μικρού χωριού. Στο εσωτερικό της μικρής αυτής εκκλησίας υπάρχουν κατάλοιπα τοιχογραφιών, όπως η Σταύρωση στη δυτική πλευρά, και ένας μεγάλων διαστάσεων Αρχάγγελος στον βόρειο τοίχο.
Ένα ασυνήθιστο κομμάτι ξυλόγλυπτου τέμπλου, ιταλικού ρυθμού, βρισκόταν στην εκκλησία, με μια μορφή λιονταριού, στην κορυφή, και διακοσμημένο στο κάτω μέρος με μορφές ψαριών, καβουριών και άλλων θαλασσινών. Ολόκληρο θα πρέπει να ήταν, στα παλιά χρόνια, επιχρυσωμένο.


Panagia (Virgin Mary) Angariotissa or Agkarkotissa is a small medieval church situated in Turkish occupied Karpas Peninsula, about 2 km away from the village of Agios Andronikos. According to Rupert Gunnis (Historic Cyprus, London 1956), this church may have once been a Latin chapel of a settlement or small village. Inside this small church there are remains of frescoes, such as the Crucifixion on the west side, and a large Archangel on the north wall.
An unusual piece of wood-carved iconostasis, of Italian style, was in the church, with a form of a lion on the top and at the bottom it was decorated with figures of fish, crab and other sealife. The whole iconostasis must have been, during past times, goldplated.