ένα μη κερδοσκοπικό και μη εμπορικό πολιτιστικό ιστολόγιο - a non profit and a non commercialized cultural blog

Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2015

Καπνιστομέρρεχα: 'Ενα εξαιρετικό παράδειγμα κυπριακής λαϊκής αργυροχοΐας



 Με την ονομασία καπνιστομέρρεχα εννοούμε  τα δύο σκεύη που σε παλαιότερες εποχές, εθεωρούντο από κάθε οικοκυρά απαραίτητα στο σπίτι της, το καπνιστήριν και η μερρέχα. Τα καπνιστομέρρεχα είναι χειροποίητα και αποτελούν μέρος της πλούσιας παράδοσης που έχει η Κύπρος στην τέχνη της αργυροχοΐας. Παρόλο που υπάρχουν και αγροτικά κέντρα που ειδικεύονται στην κατασκευή καπνιστομέρρεχων (Λεύκαρα), παλιά τα καλύτερα εργαστήρια συγκεντρώνονταν στις πόλεις, ιδιαίτερα στη Λευκωσία.


Τα δύο αυτά σκεύη, κατασκευασμένα από πολύτιμο ή ημιπολύτιμο μέταλλο για όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα για τέτοιου είδους αντικείμενα (συνήθως ασημένια) εσυνοδεύοντο και από παρόμοιο δίσκο. Εχρησιμοποιούντο για κάπνισμα (το ένα μέρος για κάρβουνα και το άλλο για φύλλα ελιάς) το καπνιστήριν, και ράντισμα με μυρωδικό (ροδόστεμμα ή ανθόνερο) η μερρέχα.


Η χρήση τους όμως γινόταν από την οικοκυρά μόνο κατά τη διάρκεια επισήμων τελετών. Παραδείγματος χάριν στην εκκλησία όταν ήταν «γιορτάρενα», όταν δηλαδή με γιορτή τιμούσε ιδιαίτερα κάποιον άγιο, κατά το γύρισμα του επιταφίου, σε γάμους και βαφτίσια, ή για να καλωσορίζει τους ξένους στο σπίτι της. Για το συνηθισμένο κάπνισμα (θυμίαμα) την ώρα του εσπερινού ή σε άλλες δευτερεύουσες περιπτώσεις, συνήθως η οικοκυρά χρησιμοποιούσε πήλινο καπνιστήριν και όχι το πολύτιμο που  διέθετε.


Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου 2015

Κυπριακά κεντήματα με κόκκινη σταυροβελονιά - Red cross stitch embroidery of Cyprus


Μια ιδιότυπη παραλλαγή κεντημάτων με κόκκινη σταυροβελονιά από τον 17ο μέχρι τον 19ο αιώνα, διαφέρει από τα άλλα κεντήματα της Κύπρου. Ως προς τη θεματολογία, τα υλικά και το χρώμα, αυτά μοιάζουν με ομάδα κεντημάτων των Ελληνικών νησιών, της Ιταλίας και της Ισπανίας, της ιδίας περίπου περιόδου. Το φίνο λινό ύφασμα που χρησιμοποιείται και η τοποθέτηση του κεντήματος στα κλινοσκεπάσματα και τους κρεβατόγυρους θυμίζουν τα αντίστοιχα λευκαρίτικα λευκά κεντήματα. Ωστόσο, διαφέρουν στο χρώμα και το είδος του κεντήματος: η κλωστή του κεντήματος είναι μετάξι πορφυρού χρώματος, οι βελονιές είναι σταυροβελονιά με μακρύ πόδι (long legged) και περαστή βελονιά (darning stitch), ενώ τα μοτίβα είναι εντελώς διαφορετικά από των άλλων κεντημάτων του νησιού και θυμίζουν νησιώτικα και ιταλικά πρότυπα. Συνήθως, ένα πλατύ συμμετρικό κλαδί διατρέχει τις άκρες του υφάσματος, ενώ φυτά που ανοίγουν σε κλαδιά, ιδιότυπες ανθρώπινες μορφές, ζώα ή πουλιά διακοσμούν το ύφασμα στη μέσα πλευρά του κεντήματος. Το είδος αυτό φτιαχνόταν κυρίως στο χωριό Λεύκαρα, αλλά και στο Καρπάσι. Το κέντημα με κόκκινη σταυροβελονιά αποδίδεται γενικά ως αντιπροσωπευτικό της Κύπρου, όμως στην Κύπρο την ίδια παραγνωρίζεται ακόμη και από τους μελετητές της πολιτιστικής παράδοσης του νησιού.

 

Bed cover of linen embroidered in silk, made in Lefkara, Cyprus, 17th -18th cen.
Λινό κλινοσκέπασμα κεντημένο με μετάξι, κατασκευασμένο στα Λεύκαρα, Κύπρος , 17ος - 18ος αί. 

A peculiar variant with red cross stitch embroideries from the 17th to the 19th century, differs from other embroidery styles of Cyprus. In theme, materials and color, it resembles the embroidery of the Greek islands, Italy and Spain, of about the same period. The fine linen cloth used and the placement of the embroidery on bedsheets and linen around the bed remind us of the respective Lefkara white embroidery. However, they differ in color and the type of embroidery: thread embroidery is deep silk purple, stitches are cross-stitch, long legged and darning stitch, while patterns are completely different from other embroidery styles of the island, reminiscent of Greek island and Italian standards.Typically, a wide symmetrical branch is at the edges of the fabric, while plants opened in branches, peculiar human figures, animals and birds adorn the fabric on the inside of the embroidery. This type of embroidery was mostly made in the village of Lefkara, but it was made to a lesser extent at the Karpas Peninsula as well. This red cross-stitch embroidery is generally attributed as representative of Cyprus, but in Cyprus itself it is overlooked even by scholars of the cultural tradition of the island.


Bed valance of linen embroidered in silk, Cyprus, 18th century.
Λινό κλινοσκέπασμα κεντημένο με μετάξι , Κύπρος, 18ος αι.


Linen embroidered in red silk. Cyprus,18th century.
Λινό κεντημένο με κόκκινο μετάξι. Κύπρος, 18ος αί.