NOCTOC

Η μοναξιά του Σοχράμπ Σεμπεχρί - The loneliness of Sohrab Sepehri

2012-01-25T09:28:00.000-08:00

Περίπου 35 χλμ. μακριά από τη πόλη του Κασιάν, στα σύνορα της κεντρικής ερήμου του Ιράν, σε ένα χωριό που ονομάζεται «Μασάντ Αρντχάλ», αναπαύεται για πάντα ο μεγάλος σύγχρονος ιρανός ποιητής και ζωγράφος, Σοχράμπ Σεμπεχρί. Θρηνεί για την μοναξιά. Έγραψε τα ακόλουθα λόγια για να τεθούν και που είναι γραμμένα στην ταφόπλακα του:

Αν έρθεις να με επισκεφθείς

Έλα πολύ σιγά και μαλακά
Μήπως και το τζάμι της μοναξιάς μου ραγίσει

Σοχράμπ Σεμπεχρί

About 35 km way from the city of Kashan, on the border of Iran's central desert, in a village called 'Mashad Ardhal', Sohrab Sepehri, the great Iranian contemporary poet and painter is resting forever. He grieves of loneliness. He wrote the following words to be put and are written on his tombstone:

If you come to visit me
Come very slowly and soft
Lest my loneliness pane cracks

Sohrab Sepehri

Πέργαμος • Pergamon • Bergama • Θυάτειρα • Ακχισάρ • Thyatira • Akhisar

2012-01-24T11:10:00.000-08:00

Πέργαμος. Γενική άποψη και η Ακρόπολη. Τέλη 19ου αιώνα. Η αρχαία βιβλιοθήκη της Περγάμου στην Ακρόπολη ήταν η δεύτερη καλύτερη (μετά αυτή της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου), στο αρχαίο ελληνικό κόσμο με 200.000 βιβλία.

Η πόλη της Περγάμου είναι γνωστή ως Πέργαμα στα τουρκικά. Πριν το 1914 η Πέργαμος είχε πληθυσμό 19.000 κατοίκων εκ των οποίων οι 11.000 ήταν Έλληνες, 7.000 ήταν Τούρκοι, 300 ήταν Αρμένιοι, και 700 ήταν Εβραίοι. Στις 27 Μαΐου 1914, οι τουρκικές αρχές στην Πέργαμο έδωσαν εντολή σε όλο τον χριστιανικό πληθυσμό να εγκαταλείψει την πόλη μέσα σε δύο ώρες. Οι περισσότεροι από τους τρομοκρατημένους κατοίκους κατέφυγαν στο νησί της Μυτιλήνης, ενώ άλλοι κατάφεραν να φύγουν για την Μασσαλία. Όταν ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη το 1919, 8.000 εκ των Ελλήνων προσφύγων επέστρεψαν στην Πέργαμο μόνο για να απελαθούν και πάλι το 1922.

Pergamus. General view. Late 19th century. Pergamon's ancient library on the Acropolis was the second best (after Alexandria in Egypt) in the ancient Greek World with 200.000 books.

The city of Pergamos (Pergamus or Pergamum) is known as Bergama in Turkish. Before 1914 Pergamos had a population of 19,000 of which 11,000 were Greeks, 7,000 were Turks, 300 were Armenians, and 700 were Jews. On may 27 1914, the turkish authorities at Pergamum command all Christian population to leave the town within two hours. Most of the terrorized inhabitants took refuge in the Greek island of Mytilini while others made it to Marseille. When the Greek army landed in Smyrna in 1919, 8,000 of the Greek refugees went back to Pergamos only to be expelled again in 1922.

Παλαιά πόλη της Περγάμου - Οlder part of Bergama

Η σύγχρονη πόλη της Περγάμου δεν είναι ιδιαίτερα γραφική, ωστόσο στην παλαιά πόλη διασώζονται μερικά όμορφα σπίτια χτισμένα σύμφωνα με την αρχιτεκτονική του περασμένου αιώνα.

The modern town of Bergama is not particularly picturesque, however in the older part of the town survive some beautiful houses build in the architetual style of the past century.

Τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Τέλη του 19ου αιώνα - Ruins of the church of St. John the Theologian. Late 19th century

Η τεράστια Κόκκινη Βασιλική (Κιζίλ Αυλού) βρίσκεται στο κέντρο της Περγάμου, και είναι δύσκολο να μην τη δει κανείς καθώς είναι με διαφορά το μεγαλύτερο κτίριο στην πόλη. Η Βασιλική έχει μια κάποια ποιότητα μυστηρίου, εν μέρει επειδή είναι ένα τεράστιο κτίριο που είναι εγκαταλελειμμένο στο κέντρο της πόλης και εν μέρει λόγω του ότι αναφέρεται στην Αγία Γραφή ως μία από τις επτά εκκλησίες της Αποκάλυψης, και αναφέρεται από τον Άγιο Ιωάννη στο βιβλίο της Αποκάλυψης ως «ο θρόνος του διαβόλου».
Χτίστηκε γύρω στις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. και ο ναός ήταν αφιερωμένος στον αιγυπτιακό ειδωλολατρικό θεό Σέραπι. Όπως και πολλά παλαιότερα θρησκευτικά κτίρια μετατράπηκε κατ' αρχάς ως εκκλησία από την αυτοκρατορία του Βυζαντίου κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ., και πιο πρόσφατα ως τζαμί. Το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές από τις αραβικές επιδρομείς κατά το 716 μ.Χ. και μια μικρότερη εκκλησία χτίστηκε στο εσωτερικό. Το σημερινό τζαμί βρίσκεται σε έναν πύργο σε μια από τις πλευρές του κτιρίου.


Τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη στην Πέργαμο σήμερα - The ruins of the church of St. John today

The enormous Red Basilica (Kizil Avlu) can be found in the centre of Bergama, and is hard to miss as it is by far the largest building in town. The basilica has a certain eerie quality, partly because its a giant derelict building in the centre of town and partly because its referenced in the Bible as being one of the seven churches of the apocalypse, and is referred to by St. John in the book of Revelations as 'the throne of the devil'.
It built around the early 2nd century BC and the temple was dedicated to the pagan Egyptian god Serapis. Like many older religious buildings it was turned firstly as a church by the Byzantium empire in the 4th century AD, and latterly as a mosque. The building was badly damaged by Arab raiders in 716 AD and a smaller church was built inside. The current day mosque is situated in a tower to one side of the building.


Thyatira late 19th century. General view - Θυάτειρα τέλη 19ου αιώνα. Γενική άποψη

Η πόλη των Θυατείρων είναι γνωστή ως Ακχισάρ στα τουρκικά. Λίγο πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 24.000 άτομα ζούσαν μέσα και γύρω από το Ακχισάρ: 12.000 Έλληνες, 11.000 Τούρκοι, 800 Αρμένιοι, και 150 Εβραίοι. Όπως συνέβη και στη Σμύρνη, το Ακχισάρ ήταν η σκηνή για πολλές τραγωδίες το 1922. Στις 28 Αυγούστου του 1922, ο Έλληνας δήμαρχος του Ακχισάρ συνέστησε σε όλους τους Έλληνες να φύγουν, αλλά πολλοί αρνήθηκαν να μετακινηθούν από τη πόλη τους. Λίγες μέρες αργότερα, το Ακχισάρ είχε καταληφθεί από την προσπέλαση των τουρκικών στρατευμάτων, ενώ εκτιμάται ότι 7.000 Έλληνες Χριστιανοί σκοτώθηκαν.
Από το 1922 δεν υπάρχει Χριστιανική κοινότητα στο Ακχισάρ, όμως ο Ελληνορθόδοξος Αρχιεπίσκοπος της Μεγάλης Βρετανίας φέρει τον τίτλο του Μητροπολίτη Θυατείρων. Η δικαιοδοσία του καλύπτει τους Ορθόδοξους Χριστιανούς που ζουν στη Μεγάλη Βρετανία, τη Νήσο του Μαν, τα νησιά της Μάγχης, και τη Μάλτα.

Η πόλη των Θυατείρων κατά την οθωμανική περίοδο -The city of Thyatira during the Ottoman Period.

The city of Thyatira is known as Akhisar in Turkish. Shortly before the First World War 24,000 people were living in and around Akhisar: 12,000 Greeks, 11,000 Turks, 800 Armenians, and 150 Jews. As it happened in Smyrna, Akhisar was the scene of many tragedies in 1922. On August 28, 1922, the Greek mayor of Akhisar adviced all the Greeks to leave, but many refused to depart from their city. A few days later, Akhisar was occupied by advancing Turkish troops, and an estimated 7,00o Greek Christians were killed.
There has been no Christian Community in Akhisar since 1922, but the Greek Orthodox Archbishop of Great Britain carries the tittle of Metropolitan of Thyatira. His jurisdiction covers those Orthodox Christians living in Great Britain, the Isle of Man, the Channel Islands, and Malta.

Η σύγχρονη πόλη της Ακχισάρ - Modern city of Akhisar

Η πόλη των Θυατείρων σήμερα βρίσκεται σε ερείπια. Η σύγχρονη πόλη της Ακχισάρ περιβάλλει το ένα τετραγωνικό μπλοκ από ότι έχει απομείνει από την αρχαία πόλη. Τίποτα δεν έχει μείνει, παρά ερείπια.

The city of Thyatira is in ruins today. The modern city of Akhisar surrounds the one square block of what is left of the ancient city. Nothing is left but rubble.

Η έρευνα και η γραφή αυτού του άρθρου έγινε από NOCTOC
This article was researched and written by NOCTOC

Σύρος: Τούμας Τράνστρεμερ - Syros: Tomas Tranströmer

2012-01-23T15:55:00.000-08:00

ΣΥΡΟΣ

Στο λιμάνι της Σύρου παρατημένα εμπορικά πλοία σε αναμονή.
Οι πλώρες δίπλα δίπλα. Αραγμένα εδώ και χρόνια:
CAPE RION, Μονρόβια.
KRITOS, Άνδρος.
SCOTIA, Παναμάς.

Σκοτεινοί πίνακες πάνω στο νερό, κρεμασμένοι απόμερα.

Σαν παιδικά παιχνίδια που γιγαντώθηκαν
και μας κατηγορούν
για ό,τι δεν γίναμε.

XELATROS, Πειραιάς.
CASSIOPEJA, Μονρόβια.
Η θάλασσα σταμάτησε να τα διαβάζει.

Όταν όμως ήρθαμε για πρώτη φορά στη Σύρο, νύχτα ήταν,
είδαμε τις πλώρες δίπλα δίπλα στο φως της σελήνης και σκεφτήκαμε:
τι πανίσχυρος στόλος, υπέροχα ενωμένος!

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου

SYROS

In Syros harbor leftover cargo steamers lay waiting.
Prow by prow. Moored many years since:
CAPE RION, Monrovia.
KRITOS, Andros.
SCOTIA, Panama.

Dark pictures on the water, they have been hung away.

Like toys from our childhood that have grown to giants
and accuse us
of what we never became.

XELATROS, Pireus.
CASSIOPEIA, Monrovia.
The sea has read them through.

But the first time we came to Syros, it was at night,
we saw prow by prow by prow in the moonlight and thought:
What a mighty fleet, magnificent connections.

Translated from Swedish by Robin Fulton

Σπάνιες φωτογραφίες των αρχών του 20ού αιώνα με γυναίκες από τα Δωδεκάνησα - Rare photos of the early 20th century with women from the Dodecanese

2012-01-23T13:36:00.000-08:00

Γυναίκα της Καρπάθου - Woman from Karpathos

Γυναίκα της Τήλου - Woman from Tilos (Tylos)

Γυναίκα της Σύμης - Woman from Simi

Γυναίκα της Αστυπαλιάς - Woman from Astypalaia

Ίωνας Δραγούμης • Σαμοθράκη • Το Νησί

2012-01-21T06:54:00.000-08:00

ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ

Σ' αυτό το μέρος της Άσπρης Θάλασσας, που είναι το νησί, όλοι οι άνεμοι μαζώνονται και σαρώνουν τη θάλασσα και το αέρα. Βοριάδες, νοτιές, δυτικοί και ανατολικοί φυσομανούν λυσσασμένοι και στριφογυρίζουν και χυμίζουν και κτυπούν κατεπάνω στα βουνά, που τους ξαναστέλνουν πίσω και χώνονται μέσα στους κόλπους της στεριάς και ξαναβγαίνουν και περνούν ανάμεσα στα νησιά, σαν πνεύματα και σαν κλέφτες, και σφυρίζουν αδιάκοπα τη λαλιά τους, που είναι μυστήριο. Σπάνια σε κείνα τα μέρη αφήνουν τη θάλασσα ατάραχη οι ανεμοζάλες. Τα νερά της Μαύρης Θάλασσας μαλλώνουν από τις δυό στενωσιές ανάμεσα στις δυό μεγάλες στεριές, Ευρώπη και Ασία. Μαζώνονται κάποτε οι ανέμοι σ' ένα από τα στενά όλοι μαζί μπλεγμένοι και κλώθουν και στριφογυρίζουν και σκίζουν τον αέρα και παλαίβουν αναμεταξύ τους και ξανασκορπίζονται χυμίζοντας άγρια, τρελά και ακράτητα στα πέρατα, λες της γης. Και κάποτε ξαφνικά χάνονται όλοι, σα μαγεμένοι, και μοναχό ένα απαλότατο γλυκό αεράκι χαϊδεύει τη θάλασσα, και σουρώνει τα νερά λαφρίτατα. Και η θάλασσα, τότε γελά. Η γαλήνη τέλεια δεν υπάρχει• ζη πάντα η θάλασσα, όσο και να φαίνεται απ' όξω κοιμισμένη και ασάλευτη. Είναι πάντα έτοιμη να θυμώση, όσο κι αν φαίνεται ήρεμη και γελαστή. Και, άμα θυμώσει αυτή η άξενη θάλασσα, σηκώνει άγρια κύματα και αφρίζει και κτυπά και δέρνει τα ανοιχτά τ' ακρογιάλια. Ανάμεσα στα δυ'ο νησιά, που προβάλουν σε κείνο το μέρος, κάποιος δαίμονας, λέει ο λαός, είναι κρυμένος στης θάλασσας τον πάτο και, άμα θυμώση, αυτός ταράζει και αναστατώνει τα νερά. Εκεί κοντά έχει τη σπηλιά της η θεά η Θέτιδα.
Γύρω γύρω γλείφει το νησί η θάλασσα με τα γλυκά της κυματάκια, στη γαλήνη. Γύρω τριγύρω το δέρνει η θάλασσα το νησί, η θυμωμένη, όταν μαλλώνη με τους ανέμους. Γύρω αγκαλιάζει το νησί η θάλασσα το καλοκαίρι και πότε το σφίγγει περισσότερο, πότε κουράζεται και χαλαρώνει λίγο τη δροσερή αγκαλιά της, τη μυρωδιασμένη. Και το χειμώνα είναι λιγώτερο παγωμένη από τον αέρα. Τότε, την αυγή σα δε φυσάη άνεμος βγαίνει ο ήλιος και τη βλέπει, που αχνίζει. Μα, καλοκαιριά, καλοκαιριά, ο,τι και να 'ναι, το έχει στην αγκαλιά της η θάλασσα το νησί και το σφίγγει ολούθε. Μα το νησί ξεπροβάλλει στα ύψη, γυρεύοντας αναπνοή και λευτεριά.
Του νησιού σύνορα είναι η θάλασσα, σύνορα, που ξεκόβουν καθαρά και ξάστερα φαίνονται. Το νησί το ξεμοναχιάζει από τον άλλο κόσμο η θάλασσα και ζη ξεχωριστό, ολάκερο, μοναχό. Εδώ στεριά, εκεί τριγύρω θάλασσα. Από την κορυφή φαίνονται ολοτρόγυρα τα σύνορα βέβαια, ορισμένα, αναμφισβήτητα. Ποιος άνθρωπος μπορεί ποτέ να αμφισβητήση τα σύνορα αυτά; Ποιος μπορεί να αρνηθή τη θάλασσα, τη θάλασσα, που πλάθει ακρογιάλια;
Τον καιρό του μεγάλου κατακλυσμού τα νερά του Εΰξεινου Πόντου άνοιξαν δρόμο από το Βόσπορο και τον Ελλήσποντο. Όλα τα νησιά και όλα τα περιγιάλια των μερών εκείνων πλημμύρισαν, και στο βουνό του νησιού, το ψηλότατο, που μοναχό έμεινε από πάνω από τα νερά, όρμησαν και συνάχτηκαν κατατρομαγμένοι οι άνθρωποι να γλυτώσουν. Καθώς ανέβαιναν τα νερά ολοένα και περισσότερο, προσευχήθηκαν στους θεούς οι άνθρωποι, και αφού γλύτωσαν από τον πνιγμό, στα μέρη, που σταμάτησε η θάλασσα, έστησαν γύρω γύρω στο νησί βωμούς στους μεγάλους θεούς, σημάδια και σύνορα της σωτηρίας. Στους βωμούς αυτούς χιλιάδες χρόνια έπειτα έκαναν ακόμη θυσίες στους θεούς οι άνθρωποι. Τα σημάδια έμειναν και είναι από τον καιρό εκείνο τα σύνορα του νησιού. Μα δεν τα έπλασαν οι άνθρωποι τα σύνορα αυτά. Τα έπλασε η θάλασσα• πώς να τα αμφισβητήσουν; Γι' αυτό τα επικύρωσαν με τα τεχνητά σημάδια τους. Του νησιού τα σύνορα χωρίς την επικύρωση των ανθρώπων υπάρχουν.
Ας σηκώσουν τις άγκυρες τα κράβια των ανθρώπων με τον άγριο βοριά ή με τη μανιασμένη τη νοτιά να τραβήξουν κατά το πέλαγο, κατά τα νησιά ή κατά την αντικρυνή στεριά• θα βουλιάξουν σύξυλα. Γι' αυτό μήνες κάποτε περνούν χωρίς συγκοινωνία οι νησιώτες με τους άλλους ανθρώπους. Και το καλοκαίρι ακόμη ο άνεμος είναι συχνά αγριώτερος, παρ' όσο χρειάζεται για να ταξιδέψουν. Μιλούνε μονάχα αναμεταξύ τους, άνθρωπο ξένο δεν αντικρύζουν και λένε τα δικά τους κι όλο τα δικά τους ξαναλένε. Έτσι γίνονται οι νησιώτες. Ζουν μεταξύ τους και κυτάζουν πάντα κατά τη μεγάλη θάλασσα, μην τους φέρνη κανένα μήνυμα από τους άλλους ανθρώπους. Συνήθισε η ματιά τους να αντικρύζη το πέλαγο και τις μακρινές στεριές με τις πολιτείες και τα ξένα νησιά και ακρογιάλια. Συνήθισε τ' αυτί τους να λογαριάζη τη δύναμη των ανέμων και το θυμό τους. Έμαθαν να υποψιάζονται τη θάλασσα πάντα. Και όταν ακόμη γελάη αυτή, οι νησιώτες μένουνε συλλογισμένοι. Αιώνες πέρασαν έτσι ζωσμένοι από την άξενη θάλασσα και τα άξενα περιγιάλια. Γενεές γενεών πέρασαν και ζουν αναμεταξύ τους οι νησιώτες, ρίχνοντας ματιές στη μεγάλη θάλασσα και ακούοντας τη βοή της και τα βογγητά των ανέμων. Και γίνηκαν άλλοι άνθρωποι.
Οι στεριανοί αναγκάστηκαν να πάρουν βουνά για σύνορα και να χτίσουν κάστρα στις κλεισούρες και στις ράχες σκοπιές. Και αυτών το κράτος ήταν μικρό, σαν το νησί, και από ένα βουνάκι στη μέση του κάμπου Φαίνονταν άλλοτε τα κάστρα όλα τριγύρο και, σαν περιδέραιο, τα βουνά, που ήταν σύνορα.
Άλλοι πάλε έκαμαν τον τόπο τους μεγάλο, που δεν φαίνονται τα σύνορά του και δεν ξέρουν και οι ίδιοι καλά καλά που τελειώνει ο τόπος τους.
Μα τα πλατιά σύνορα δε φανερώνουν πάντα λαό πλατύμαυλο και μεγαλόκαρδο• φανερώνουν μονάχα μεγάλο ανθρωπομάζωμα. Και τα ανθρωπομαζώματα όλο απλώνονται περισσότερο, ξεχάνονται, χαλαρώνεται η σύστασή τους και η ψυχή των ατόμων χαμηλώνει.
Εκείνοι πάλε, που έχουν τα στενά σύνορα και τα βλέπουν οι ίδιοι γύρω τους, περιμαζεύονται, φυλάγονται περισσότερο, συμπυκνώνεται η ψυχή τους, δεν ξεχνούν τον εαυτό τους εύκολα και ανεβαίνουν προς τα ύψη. Γίνονται στριμένοι και ψηλότεροι.
Έτσι και το νησί, που το σφίγγουν ολόγυρα τα σύνορά του, ξεπετιέται προς τα ύψη.
Οι Έλληνες είναι σχεσόν παντού νησιώτες• σχεδόν παντού βλέπουν τα σύνορά τους, τη θάλασσα. Μα η θάλασσα που ξεχωρίζει ανθρώπους απ΄άλλους ανθρώπους, η ίδια τους είναι ανοιχτή για ταξίδια σε τόπους και άλλους τόπους.
Το νησί, ως τόσο, είναι πάντα κάτι ξεχωριστό και ολάκερο. Έτσι το βλέπει κανείς απ΄όξω. Και από την ψηλή του κορυφή πάλι έτσι το βλέπει, ερημικό μέσα στο πέλαγο.
Σε κείνο το μέρος της Άσπρης Θάλασσας, που είναι το νησί και γίνονται από τα παλιά χρόνια σίφωνες, σεισμοί, κατακλυσμοί και καταποντισμοί, μπορεί και το νησί ολάκερο με τα σύνορά του να χαθή. Οι σφουγγαράδες, που βουτούν σε κείνα τα νερά, λέγουν πως ανάμεσα στο νησί και στη στεριά βλέπουν μια βουλιαγμένη πολιτεία. Και οι αρχαίοι αναφέρουν πως εκεί άλλοτε ήτανε νησιά που τα έθαψε η θάλασσα.

Από το βιβλίο του Ίωνα Δραγούμη «Σαμοθράκη το Νησί»
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Παντελής Μηχανικός: Ιλαρίων, Ιλαρίων, ω γλυκύ μου έαρ

2012-01-20T14:18:00.000-08:00

ΑΤΙΤΛΟ 1

Ιλαρίων, Ιλαρίων, ω γλυκύ μου έαρ,

Ήσουνα φως που φώτιζε
κι ήσουν ανθός και μόσκος

Φέρτε στάχτη ν' αλείψουμε τα πρόσωπά μας. Μάνα κλάψε.

Κι ας περπατήσουμε τη βαθιά σήραγγα, βαθιά βαθιά, όσο
να βρεθεί το νερό αν βρεθεί.

Αν δεν βρεθεί, θάνατος.

Κι αν βρεθεί
νίψετε τα πρόσωπά σας,
πλύνετε την καρδιά σας
καθαρίστε όλο το ρύπος.

Κάτι μου λέει πως ο καθαρός άνθρωπος δεν φοβάται την ήττα,
Κάτι μου λέει πως για τον καθαρόν άνθρωπο δεν υπάρχει ήττα,
αυτός προχωράει πάντα μπροστά. Κι όταν ακόμα τον χτυπήσει
ο θάνατος, αυτουνού η ψυχή πάει μπροστά. Μπροστά
χωρίς να κλαίει, χωρίς να ντροπιάζεται. Ολόρθος και γελαστός
πάει μπροστά.

Ο ρύπος μας
ο δικός μας ρύπος
τώρα μας τρομοκράτησε.

Τρομοκρατία
χτύπα βαθύτερα,
χτύπα βαθύτερα
όσο να τον ξεκάνεις
ή να τον αναστήσεις τον άνθρωπο.

Παντελής Μηχανικός
Από τ' ανέκδοτα ποιήματά του, 1975
Λευκωσία

Παντελής Μηχανικός: Τα δυο Βουνά

2012-01-19T03:22:00.000-08:00

ΤΑ ΔΥΟ ΒΟΥΝΑ

Αυτό που ακούστηκε μέσα στη βαθιά νύχτα ήτανε κλάμα παιδιού που προχώρησε μ' ένα μουγκρητό τραυματισμένου ανθρώπου μέσα στ' απέραντα σκοτάδια που χτυπιόντανε ανελέητα.

Ανελέητα χτυπιόντανε ώρες πολλές μεταξύ τους άγονα τα ερωτηματικά. Κουρασμένος ο αγκώνας μου να βαστάει ένα βαρύ κεφάλι το άφησε πια να πέσει. Μπηγμένα τα δάχτυλα μου στα μαλλιά, τυραγνισμένα, δε μπορέσανε να πάρουνε καμμιάν απάντηση βασανίζοντάς τα. Ο ιδρώς που έσταζε απ' το πρόσωπό μου τίποτα δεν μολόγησε. Αποκαμωμένη η ανάκριση, γονατισμένη, παραχώρησε τη θέση της στην απελπισία. Κι αυτή χτυπούσε εύστοχα, χτυπούσε καίρια, χτυπούσε πια στα έγκατα της γης μου!

Τότε ήταν που ακούστηκαν χτυπήματα στην πόρτα.
«Ήρθανε», σκέφτηκα. Ποιοι ήρθανε; Δεν ήξερα. Αλλά ήρθανε.
Βρήκα τη δύναμη να σταθώ στα πόδια μου, προχώρησα σταθερά κατά την πόρτα και την άνοιξα διάπλατα: ήτανε δυό παμπάλαιοι φίλοι.
«Περαστικοί ήμαστε κι ήρθαμε να σου πούμε μια καλησπέρα», είπε ο Μαχαιράς.
«Περνώντας είπαμε να σταθούμε μια στιγμή», είπε ο Ιλαρίων.
Σωριάστηκα στην καρέκλα μου κι ο Μαχαιράς πήρε κάθισμα δίπλα μου. Ο Ιλαρίων προχώρησε κατά το κελλάρι.
Έσκυψε πάνω μου ο Μαχαιράς και είπε:
«Μη σπαταλάς περισσότερο χρόνο. Καμμιά φορά η ζωή έτσι ξέρει να μας πλερώνει. Εκεί που σταματάς τη μάχη αντικρίζεις ερείπια. Πόνος δικός σου. Και πόνος που δεν είναι δικός σου. Πόνος των ιερών και των οσίων».
Πήρε ύφος ακόμη πιο σταθερό ο Μαχαιράς και συνέχισε:
«Όσους γυρέψανε να δώσουνε ζωή απ' τη ζωή τους στην ίδια τη ζωή - η ζωή τους πλέρωσε με βαθιές λαβωματιές. Τούτους να τους προσκυνάς!
Και να θαυμάζεις τους δυνατούς εκείνους που ζήσανε τις λαβωματιές τους μα δυνατότεροι απ' αυτές τις καταχτήσανε και τις προσθέσανε στη δύναμή τους. Έκαναν τις λαβωματιές τους μαργαριτάρια κι αστέρια και βγήκανε πιο πλούσιοι και πιο λαμπροί».

Απάνω σ' τούτο στράφηκε κι ο Ιλαρίων, τα χείλια και τα γένια του να στάζουνε κρασί. Κρατούσε μια κανάτα κι απίθωσε τρία ποτήρια στο τραπέζι. Γέμιζε τα ποτήρια κι έλεγε:
«Και τα κύματα του σκοταδιού ακόμη ένα μεγάλο κέρδος είναι. Που κάνει το φως της μέρας πιο λαμπερό. Τίποτα δε θα λάβουμε σαν κλείσουν οι αισθήσεις».
Ήπιε ακόμη ένα ποτήρι κρασί ο Ιλαρίων και συνέχισε:
«Ο καημένος ο άνθρωπος, πεθαμένος δυό χιλιάδες χρόνια, του δόθηκε ξάφνου η χάρη να βγει απ' το έρεβος και ν' ανοίξει τα μάτια για μια στιγμή. Μόνο μια στιγμή. Κι έβαλε σταλαγματιά σταλαγματιά το χρυσό φως του ήλιου να πέφτει απάνω στη φύση, να φανερώνει πολιτείες και να φωτίζει πλήθη πολύχρωμους ανθρώπους. Ένα θαύμα!
Ένα θαύμα είναι και το ποτήρι αυτό. Πιές το. Είναι κρασί! Πιές το κι είναι η μεγάλη ώρα!»
Τσουγκρίσαμε τα ποτήρια μας. Τσουγκρίσαμε πολλά ποτήρια. Ύστερα ο Μαχαιράς και ο Ιλαρίων φύγαν.

Τα δυο βουνά πήγανε στις θέσεις τους. Η γη μου ησύχασε. Σφιχταγκάλιασε ξανά τ' αρχαία μάρμαρα, ανάπνευσε βαθιά με τα δάση της και σκόρπισε φουχτιές διαμαντικά ν' αστράφτουνε στις θάλασσες της κάτω απ' τον ήλιο του καλοκαιριού.

Παντελής Μηχανικός
Από την ποιητική συλλογή «Τα δυο Βουνά», 1963
Λευκωσία

Παντελής Μηχανικός: Άγιος Ιλαρίων

2012-01-18T15:29:00.000-08:00

ΑΓΙΟΣ ΙΛΑΡΙΩΝ

Ραγδαία ευτυχία
πότισε την ψυχή μου
όταν ο πειρασμός του κορμιού σου
σχίζοντας πέπλα αιώνων
αυτομολούσε σ' αχαλίνωτα δάχτυλα.

Ένας τρελλός αγέρας
κρέμασε τα πέπλα και τις πορφύρες στα κατάρτια της θάλασσας
και τα σκαμπανεβάζει σφυρίζοντας
πελαγίσια τραγούδια.

Και προχωρήσαμε βαθιά βαθιά
και ξέσπασε ο κανονικός σεισμός
κι ανοίξανε τα έγκατα της γης μου
κι ανέβηκε πιτσικλισμένος από λάβα
αγριωπός λεβέντης ο γιος μου ο Ιλαρίων
φορτωμένος βουνά και δέντρα στους ώμους του
να χαίρεται κατά το βορρά τη θάλασσα
να μας βλέπει μικρούς κατά τη Λευκωσία
και να χωράει στην αγκαλιά του τον ουρανό.

Παντελής Μηχανικός
Από την ποιητική συλλογή «Τα δυο Βουνά», 1963
Λευκωσία

Παντελής Μηχανικός: Γράμμα εμπιστευτικό για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή - Και πάλι φωνάζει

2012-01-17T11:42:00.000-08:00

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΒΑΠΤΙΣΤΗ

Ακρίδες και μέλι δια τον Ιωάννην τον Βαπτιστήν. Και αυτός θα βαπτίσει τον Αμνόν.
Και όντως τον εβάπτισε και ο βαπτιστικός εσταυρώθη. Και ερωτώ τώρα εις τόνον ήπιον, τί εκαταλάβαμε, Ιωάννη Βαπτιστή, όσο μέλι και όσες ακρίδες και αν έφαγες, τί εκαταλάβαμε επειδή τον αμνόν δεν τον εστραύρωσες εσύ αλλά άλλοι.
Ω Ιωάννη, ω τρελλέ αδελφέ μου, δεν ήσουνα πιο δυνατός από εμέ. Εφώναζες και συ όπως εγώ. Και ύβριζες με πολλήν αυγλωττίαν την Ηρωδιάδα αλλά και αυτή δεν πήγαινε παρακάτω, σου έκοψε το καιφάλι και της το εσέρβιραν εις ασημένιο δίσκο. Μη μου πεις ότι έφταιγε η Σαλώμη όσον ωραία κι αν χόρευε. Αυτό ήταν το πρόσχημα.
Πολυαγαπημένε μου αδελφέ, έχασες και συ ο ίδιος το κεφάλι και τον βαφτιστικό σου τον σταύρωσαν. Και μένω τώρα εγώ μόνος μου να φωνάζω. Αλλά φωνάζουν μαζί μου και πολλοί άλλοι και οι περισσότεροι είμεθα τρελλοί και γίνεται θόρυβος και κρότος πολύς και κανείς δεν καταλαβαίνει τί λέγουμε - αλλά κι αν ακόμα καταλάβαιναν δεν θα μας έκαναν το χατήρι να καθήσουν να μας ακούσουν. Ευτυχώς λέω που οι μέλισσες πάνε ακόμη και μαζεύουνε τη γύρη και φτιάχνουνε μέλι. Ευτυχώς ακόμη που οι ακρίδες ξέρουν να πηγαίνουν να τρώνε το σιτάρι. Κι ο ποντικός να κρύβεται. Κι ο λαγός να τρέχει δρομαίως στις ανηφόρες. Ευτυχώς που ακόμη σχεδόν όλα τα δένδρα και πλείστα εκ των ζώων ξέρουν τί τους γίνεται.
Βέβαια εγώ δεν θα σου έκοβα το κεφάλι, αδελφέ μου Ιωάννη, αλλά ας τ' ομολογήσουμε, δεν θα τολμούσα να τα βάλω με τον Ηρώδη και θα πήγαινα να κρυβόμουνα. Όχι στα φανερά, πρέπει να ομολογήσω. Ποιος τώρα στα φανερά κάνει πράγματα επικίνδυνα. Και ποιος τολμά να σου πει ένα επικίνδυνο μπράβο. Δεν είναι τώρα καιρός για ύψη.
Είμεθα γυμνοσάλιαγκες τώρα όλοι, αγαπητέ μου αδελφέ Ιωάννη Βαπτιστή. Βεβαίως με πιάνουνε κι εμένα καμμιά φορά τα μπουρίνια και βάζω τις φωνές στα παιδιά ύστερα πάω και κρύβομαι ωσάν τον σκαντζόχερα. Πού οι χρυσοί καιροί που φώναζες εσύ! Και σ' έτρεμε φορές φορές η Ηρωδιάς κι έβλεπε άσχημα όνειρα στον ύπνο της. Οπότε μια μέρα στον ξύπνο της σου την έσκασε.
Αγαπητέ μου Ιωάννη, για να είμεθα ειλικρινείς, όσα δικαιολογητικά κι αν μου πεις, όση πρόοδος κι αν ισχυρισθεί κανείς ότι έγινε, ας το πούμε, τα έργα των χεριών σου υπήρξαν μηδαμινά. Δεν θα μου πεις τώρα ότι μιλώ προκλητικά εσύ που ήσουνα ένα τέρας προκλητικότητος.
Κι ο γλυκύς Ιησούς. Ήρθε και το άγιον πνεύμα εξ ουρανού και το φώτισε. Πού 'ν τον; Έζησε, αλήθεια, μέσα στο μεγαλείο. Και παράσυρε πολλούς στον ωραίο δρόμο. Αλλά πού 'ν τον; Του έχτισαν ακόμη και ναούς για να τον κοροϊδεύουν. Αυτόν. Ναούς ήθελε αυτός; Που θα τους ξανάδερνε με το ματσούκι του και θα τους σκορπούσε. Αλλά πόσα χρόνια ν' αντέξει κι αυτός. Σκουλήκια είμαστε κατά βάθος. Τρωκτικά. Τί δε θα μπορούσαμε να φάμε και να μην το σαπίσουμε.
Εν πάση περιπτώσει - και για να τελειώνουμε - αγαπητέ μου αδελφέ Ιωάννη Βαπτιστή: μπήξε ακόμη καμμιά από τις αγριοφωνάρες σου και μη φοβάσαι. Εξ άλλου εσύ ποτέ δεν φοβόσουνα κανένα. Μπήξε λοιπόν καμμιά από τις αγριοφωνάρες σου για να χαλάσουνε λίγοι ναοί, να εξοργισθούνε κάμποσοι Φαρισσαίοι και να χολοσκάσει καμμιά Ηρωδιάς. Κι αν δεν βρει το κεφάλι σου για να κόψει, δεν πειράζει, ας πάρει το δικό μου τούτη το φορά - είναι που είναι χαμένο. Μπήξε λοιπόν καμμιά φωνάρα να ευχαριστηθεί η ψυχή μου. Και μην ξεχνάς πως σε θαύμασα όταν με το κεφάλι κομμένο μέσα στο δίσκο, έρριξες μια δυνατή φτυσιά μέσα στα μούτρα του μαλάκα του Ηρώδη.

Παντελής Μηχανικός
Από την ποιητική συλλογή «Κατάθεση», 1975
Λευκωσία

ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΦΩΝΑΖΕΙ

Και πάλι φωνάζει έξω στην παγωνιά ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Το ξέρω πως αυτός παγώνει όταν εμείς καθόμαστε δίπλα στο τζάκι τρώγοντας κάστανα. Κι αυτός έξω στην παγωνιά φωνάζει, ουρλιάζει, βρίζει. Ξέρω πως είναι ακατάδεχτος, ξέρω πως ποτέ δεν θα 'ρτει να μου χτυπήσει την πόρτα, πως δεν θα γυρέψει ποτέ τη ζεστασιά, α, όχι αυτός, όχι.
Κι αν πάω έξω, να τον συναντήσω με δυό κάστανα ζεστά, ξέρω πως θα μου τα πετάξει στα μούτρα και θα με βρίσει. Αλλά με τραβάει σαν μαγνήτης.
Πάω έξω. Άρπαξε τα κάστανα, μου τα πετάει στα μούτρα και με βρίζει. Κι η ψυχή φεύγει από τα στήθια μου και του φιλεί τα πόδια.
Κι αυτός προχωράει μουγκρίζοντας μέσα στη νύχτα.
Σκέφτομαι πως θα ψοφήσει μέσα στην παγωνιά. Κι ο Ιωάννης σαν ν' ακούει τη σκέψη μου «πήγαινε» μου φωνάζει, «πήγαινε, ΨΟΦΙΜΙ, στη ζεστασιά σου».

Παντελής Μηχανικός
Κατάθεση, 1975
Κύπρος

Η δίδυμη φορητή εικόνα της Παναγίας Αγαπητικής και Μισητικής στην εκκλησία της Χρυσαλινιώτισσας στη Λευκωσία

2012-01-14T12:36:00.000-08:00

Εικόνα Παναγίας Αγαπητικής και Μισητικής

Πρόκειται για μια μοναδική δίδυμη φορητή εικόνα της Παναγίας, που βρίσκεται στην εκκλησία της Παναγίας της Χρυσαλινιώτισσας στη Λευκωσία, στην οποία η Παρθένος εικονίζεται να κοιτάζει προς δυο κατευθύνσεις.

Παναγία Αγαπητική ή Ενωτική

Η μία απ' αυτές είναι η Παναγία η Αγαπητιτζή ή Ενωτιτζή, και η άλλη η Παναγία η Μισητιτζή ή Χωριστιτζή. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ζητούν τη βοήθεια της Αγαπητιτζής, η γυναίκα για να κερδίσει ξανά την αγάπη του συζύγου ή του εραστή που την εγκατέλειψε και ο νέος που αγαπά χωρίς ανταπόκριση. Τούτο πετυχαίνεται με την πόση σκόνης από το ξύλο της εικόνας. Όσο για την άλλη Παναγία, τη Μισητιτζή, που είναι στραμμένη στην αντίθετη, δεξιά κατεύθυνση, έχει τις αντίθετες ιδιότητες.

Παναγία Μισητική ή Χωριστική

Για την εικόνα αυτή υπάρχει η αντίληψη από τις μανάδες, ότι απομακρύνει το κακό και τη διαφθορά από τις έφηβες κόρες τους. Γι' αυτή την ιδιότητα ειδικά η Μισητιτζή λέγεται και Ποϋριστιτζή (Πογυριστική). Για να δράσει ως Ποϋριστιτζή η Παναγία, πρέπει να της ανάψουν κερί οι μανάδες και να την ικετεύσουν να επηρεάσει τις έφηβες θυγατέρες τους.
Η λατρεία της εικόνας αυτής θυμίζει τη λατρεία της Επιστροφίας Αφροδίτης (Μέγαρα, Ελλάδα) και της Αποστροφίας Αφροδίτης (Θήβα) και ίσως υπάρχει και εδώ κάποια λανθάνουσα επιβίωση του πανάρχαιου τύπου του θεού του καλού και του θεού του κακού, χαρακτηριστικό των αντιλήψεων της Αρείας φυλής. Υπενθυμίζεται εδώ και η ανάλογη προς τη δίδυμη εικόνα της Χρυσαλινιώτισσας δοξασία για τους αγίους Αγαπητικόν και Μισητικόν στο χωριό Πάνω Αρόδες της επαρχίας Πάφου.

Πηγή: Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Η Μονή του Σταυρού του Αγιασμάτι στην Πλατανιστάσα της επαρχίας Λευκωσίας

2012-01-13T13:45:00.000-08:00

Η εκκλησία του Σταυρού του Αγιασμάτι βρίσκεται σε ερημική τοποθεσία στα βορειοδυτικά του χωριού Πλατανιστάσα της επαρχίας Λευκωσίας. Είναι κατάλοιπο μιας μικρής Μονής που μνημονεύεται και στην κτητορική επιγραφή πάνω από τη νότια είσοδο νου ναού και αργότερα στο χειρόγραφο Paris Gr. 1549 (Colbert 3048). Τη Μονή επισκέφθηκε ο Ρώσος μοναχός Βασίλι Βάρσκυ το 1735. Το επώνυμο του ναού σ' επιγραφή πάνω από τη βόρεια είσοδο του είναι Αγιασμάτι, ενώ στο χειρόγραφο του Παρισιού αναφέρεται «του Διοσμάτι εγκείνον του Τιμίου Σταυρού». Ο Βάρσκυ το αναφέρει «Σταυρός των Διοσμάτων ή Αγιασμάτων».
Ο ναός χτίστηκε με δαπάνη του ιερέα Πέτρου Περάτι και της συζύγου του Πεπάνης και ζωγραφίσθηκε από τον Φίλιππο Γουλ, με δαπάνη του ιδρυτή, πιθανόν το 1494 ή το 1505. Δυστυχώς η χρονολογία στην επιγραφή πάνω από τη νότια είσοδο του ναού έχει καταστραφεί. Ο ιερέας με τη σύζυγό του εικονίζονται σε τοιχογραφία της εξωτερικής πλευράς του νοτίου τοίχου να προσφέρουν το ναό που έχτισαν και διακόσμησαν στο Χριστό, με τη μεσιτεία της Παναγίας.

Ο ναός είναι μονόκλιτος ξυλόστεγος και περιβάλλεται και στις τέσσερις πλευρές από στοά που καλύπτεται από την ίδια δίχριτη στέγη του ναού. Ο ναός με εσωτερικές διαστάσεις 9,50 x 3,70 μ., έχει τρεις θύρες, στο μέσο του νότιου, του δυτικού και του βόρειου τοίχου. Τρεις θύρες, απέναντι από εκείνες του ναού, οδηγούν στην στοά. Άλλες δύο θύρες στον ανατολικό τοίχο τη στοάς εντοιχίσθηκαν κατά την επισκευή του ναού το 1967.
Ο ναός είναι εσωτερικά κατάγραφος. Στην κορυφή του ανατολικού αετώματος του είναι ζωγραφισμένος ο Χριστός «βασιλεύς της Δόξης» και κάτω απ' αυτόν το Ευαγγελισμός. Στο δυτικό αέτωμα στην αντίστοιχη θέση εικονίζεται ο Παλαιός των Ημερών και το Άγιο Πνεύμα και κάτω η Σταύρωση, που σαν σύνολο είναι η Αγία Τριάδα. Οι μακροί τοίχοι του ναού χωρίζονται σε δύο ζώνες, όπως και ο δυτικός τοίχος κάτω από τη Σταύρωση. Στην πάνω ζώνη εικονίζονται σκηνές από τη ζωή της Θεοτόκου (Γέννηση της Θεοτόκου, Εισόδια της Θεοτόκου) και του Χριστού: Γέννηση, Υπαπαντή, Βάπτιση, Ανάσταση του Λαζάρου, Βαϊοφόρος, Μεταμόρφωση (στο νότιο τοίχο), Μυστικός Δείπνος, ο Νιπτήρ, ο Προσευχή στο Κήπο της Γεθσημανή, η Προδοσία, ο Ιησούς Χριστός μπροστά στους Άννα και Καϊάφα, ο Χριστός «ερχόμενος εν το Σταυρώ» και η Αποκαθήλωση (στο δυτικό τοίχο), η Άρνηση του Πέτρου, ο Ιησούς μπροστά στον Πιλάτο, ο Εμπαιγμός, ο Επιτάφιος Θρήνος, η Ψηλάφηση του Θωμά, η Ανάληψη, η Πεντηκοστή και η Κοίμηση της Θεοτόκου (στο βόρειο τοίχο).

Στην πιο κάτω ζώνη εικονίζονται όρθιοι άγιοι, ο αρχάγγελος Μιχαήλ στην αβαθή αχιβάδα του νότιου τοίχου και η εύρεση του Τιμίου Σταυρού στην αχιβάδα του βορείου τοίχου. Ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ και οι ευαγγελιστές Ματθείος και Λουκάς εικονίζονται στο νότιο τοίχο κοντά στο εικονοστάσιο. Οι ευαγγελιστές Ιωάννης και Μάρκος και ο Ιωακείμ κι η Άννα στην αντίστοιχη θέση στο βόρειο τοίχο. Πίσω από το εικονοστάσιο ζωγραφίζονται και στις δυο ζώνες του βόρειου και νότιου τοίχου άγιοι και η θυσία του Αβραάμ (βόρειος τοίχος). Στην αψίδα εικονίζονται, πάνωη Θεοτόκος όρθια με τα χέρια υψωμένα σε δέηση και ο Χριστός σε μετάλλιο, ανάμεσα στους αρχαγγέλους, πιο κάτω η Μετάληψη και η Μετάδοση των αποστόλων και στη χαμηλότερη ζώνη οκτώ ιεράρχες στραμμένοι στο κέντρο της αψίδας. Πέντε από τους ιεράρχες, οι Τριφύλλιος, Βαρνάβας, Επιφάνιος, Σπυρίδων και Ηρακλείδιος, είναι Κύπριοι. Άλλοι Κύπριοι ιεράρχες που εικονίζονται είναι οι άγιοι Τύχων, Ιωάννης Ελεήμων και Μνάσων κι ο άγιος Ιωάννης ο Λαμπαδιστής.

Σύγχρονη με τη ζωγραφική του ναού είναι και η ζωγραφική που στολίζει το κεντρικό τμήμα των ζευκτών της στέγης του ναού (Άγιο Μανδήλιο, Άγιο Κεραμίδιο, κι οι άγιοι Ιάκωβος ο Πέρσης, Μερκούριος και Νέστωρ). Σύγρονο είναι και το εικονοστάσιο του ναού, στο επιστήλιο του οποίου είναι ζωγραφισμένα 11 στηθάρια με μορφές Αγίων.
Ο ίδιος ζωγράφος, ο Φίλιππος Γουλ, ζωγράφισε την «εις Άδου Κάθοδον» και τις σκηνές «Μη μου άπτου», «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα Έθνη», οι Μυροφόρες μπροστά στο κενό Μνημείο, στο μικρό τυφλό τόξο πάνω από τη δυτική είσοδοτου ναού, καθώς και τη σύνθεση «Άνωθεν οι Προφήται» στο τυφλό τόξο πάνω από τη νότια είσοδο του ναού κι ολόγυρα από αυτό. Επίσης και την αναθηματική τοιχογραφία στην εξωτερική πλευρά του νότιου τοίχου του ναού.

Ολόκληρη η εξωτερική πλευρά του δυτικού τοίχου είναι ζωγραφισμένη από άλλο ζωγράφο με τη σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας, ενώ δεξιά κι αριστερά από τη δυτική είσοδο είναι ζωγραφισμένοι ο Χριστός, ο άγιος Κωνσταντίνος και η αγία Ελένη (στη νότια πλευρά) και η Θεοτόκος, η αγία Μαρίνα, η αγία Παρασκευή και και αγία Βαρβάρα (στη βόρεια). Οι τελευταίες αυτές τοιχογραφίες έχουν επιζωγραφιστεί πριν 80 περίπου χρόνια κι αλλοιώθηκαν.
Ο ζωγράφος Φίλιππος Γουλ, πιθανότατα Συρορθόδοξος κάτοικος Κύπρου, ζωγράφισε και το ναό του αγίου Μάμα στον Λουβαρά το 1496. Ανάμεσα στα δυο μνημεία υπάρχουν αρκετές διαφορές. Αναμφίβολα δεν είναι μεγαλοφυής ζωγράφος και τα δάνειά του δεν τα έχει αφομοιώσει ολοκληρωτικά.

Στις ευαγγελικές σκηνές δέχεται δάνεια από δυτικά χειρόγραφα ενώ στις παραστάσεις των μεμονωμένων αγίων είναι πιο πιστός στην παράδοση. Η απόδοση των όρθιον μορφών είναι πιο επιτυχημένη και δείχνει τη χρησιμοποίηση καλών προτύπων.
Σύγχρονοι με το ναό είναι οι σκάμνοι του, ενώ η Αγία Τράπεζα είναι κάπως μεταγενέστερη.
Για να επισκεφτείτε την εκκλησία, επικοινωνήστε με τον κύριο Αριστοφάνη Παπαευσταθίου (Φανή) στο τηλέφωνο: 99514179

Jewish Cyprus: North Cyprus Jewish Center Caters to Growing Community

2012-01-12T11:14:00.000-08:00

"Here, you see this increased desire to search out spirituality"

Yards from one of the biggest hotel complexes on the island of Cyprus' northern coast, a Jewish family is building a faithful following.

Chabad-Lubavitch Rabbi Chaim and Devora Azimov moved to Kyrenia in March 2008 to open North Cyprus' first center dedicated to Judaism.

Today they assist more than 100 Jews who have moved to the area in recent years.
Housed in a spacious villa close to the sea, the center consists of prayer and meeting rooms, as well as living accommodations for the Azimovs and their two children.
"We are here to [strengthen] Jewish pride and Jewish life," says Chaim Azimov. "It's our job to be here for everyone."

Chabad Jewish Center, Lapta, North Cyprus

Having made their home in a secular and predominantly Muslim state, the Azimovs stay away from politics, remaining focused on their beliefs and day-to-day roles in the lives of their community members.

"We are not here to get involved in politics," says the rabbi. "Everyone is welcome. Our gates are always open. People here are very understanding."

A year-and-a-half after arriving on the island, the family has not faced discrimination in any form.

"I have never experienced any antipathy," adds Azimov. "We respect everyone whatever their religion, and I think people here do too. We try not to step on anyone's toes and try and make everyone feel comfortable."

Ancient Roots

Although the area has a long Jewish history, there are no indigenous Jews in North Cyprus at present. The number of Jewish residents, however, is growing slowly; many new arrivals from the United Kingdom, United States, Israel and Turkey are surprised that a community already exists.

"There are many people from the U.K,. for instance, living here and they think they are the only Jews," relates the Israeli-born Azimov. "Then they find another and another, and it grows like a jig-saw" puzzle.

Simon Harding, 46, chairman of the Cyprus Pumas rugby club and co-owner of a bistro in Alsancak, has been a member of the center for more than a year, after being contacted by Azimov shortly after it opened.

"When the rabbi first contacted me, I was quite surprised he was here," says Harding. "He simply said, 'Come on down,' and it was exciting to get involved.

"I think it's important in two ways: It gives people from the same background and same heritage the chance to meet and do the same things," he continues. Devora Azimov "is a great cook. We eat great food together. We eat chicken soup like my grandmother used to make."

Cyprus has long played an important role in Jewish history.

Jews lived on the island before and during Roman rule, with Cypriot Jews reported to have taken part in the great rebellion against Trajan's Rome in 117 C.E.

Ancient synagogues are known to have existed in Lapta and Salamis, and by the late Middle Ages, Jewish communities had developed in Lefkoşa, Paphos and Gazi Mağusa.

In the later part of the 19th century, several attempts were made to settle Russian and Romanian Jewish refugees in Cyprus. Fifteen Russian families under the leadership of Walter Cohen founded a colony in 1897 at Margo, south of Ercan. The abandoned village is now within a Turkish military zone, but a synagogue and Jewish cemetery remain.

During the Second World War, the island served as a haven for hundreds of Jews fleeing Europe. Following the liberation of the concentration camps on the continent, British forces set up a refugee camp in Pile, north of the present-day Dhekelia Sovereign Base Area, for Holocaust survivors and others attempting to enter the Holy Land.

Today in Kyrenia, Chabad-Lubavitch of North Cyprus hosts a Jewish preschool and weekly Shabbat services. The Azimovs also offer one-one-one study sessions, visit hospitals and prisons, lead adult education classes, and ensure a reliable supply of kosher food to the community and Jewish tourists.

"We are one big family," says the rabbi.

During last week's High Holiday services, the location was bursting from the seams.

"Rosh Hashanah was moving," details Devorah Azimov. "A woman living here for 24 years, who had no connection to Jewish life, came to High Holiday services for the first time."

Dan Webber writes for Cyprus Today, where a version of this article was originally published.

Source here

Αυτά προς το παρών από τους καλούς μας φίλους τους Ισραηλίτες. Τί να τους πούμε τώρα; Καλή αποίκηση στις κλεμμένες περιουσίες μας;

Οι «φίλοι» μας οι Ισραηλινοί αγοράζουν τις περιουσίες μας στην κατεχόμενη Κύπρο - Our Israeli "friends" are buying up Greek Cypriot land in occupied north Cyprus

2012-01-12T04:12:00.000-08:00

Τουρκοκυπριακή εφημερίδα αναφέρει ότι ισραηλινές εταιρείες αγοράζουν ελληνοκυπριακή γη στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Η τουρκοκυπριακή εφημερίδα Haberdar (11.01.12) αναφέρει ότι το λεγόμενο σχέδιο του Ισραήλ για εποίκιση στην Κύπρο έχει εφαρμοστεί σταδιακά από το 2004, μετά το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν.
Επικαλούμενη αξιόπιστες πηγές, η εφημερίδα αναφέρει ότι, με την εξασφάλιση πόρων σε Ισραηλινούς επιχειρηματίες, η ισραηλινή κυβέρνηση άρχισε να αγοράζει γη στην κατεχόμενη περιοχή της Κύπρου κοντά στις ακτές της νότιας Τουρκίας.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, Ισραηλινοί επιχειρηματίες συνεργάζονται με δικηγόρους στις κατεχόμενες περιοχές, δημιουργούν «εταιρείες φούσκα» και αγοράζουν γη που βρίσκεται στις περιοχές των κατεχόμενων χωριών Κώμη Κεπήρ, Καλογραία, Ακανθού, χερσόνησο Καρπασίας: Ριζοκάρπασο, Γιαλούσα και στα Λιβερά.
Η εφημερίδα επισημαίνει ότι Ισραηλινοί επιχειρηματίες έχουν χτίσει μια μεγάλη μαρίνα στην κατεχόμενη περιοχή του Ριζοκαρπάσου και ότι έχουν πραγματοποιήσει επαφές με αξιωματούχους του αποσχισθέντος καθεστώτος σε μια προσπάθειά τους να μετατρέψουν την μαρίνα αυτή σε «ελεύθερη ζώνη», αλλά δεν υπήρχε κανένα αποτέλεσμα μέχρι τώρα όσον αφορά αυτό το αίτημα.
Η εφημερίδα επίσης αναφέρει ότι όταν οι Ισραηλινοί επιχειρηματίες αγοράζουν ελληνοκυπριακές ακίνητες περιουσίες στα κατεχόμενα, βρίσκουν τους νόμιμους Ελληνοκυπρίους ιδιοκτήτες στους οποίους καταβάλλουν κάποια αμοιβή για την περιουσία, προκειμένου να μην έχουν οποιαδήποτε προβλήματα στο μέλλον.
Επιπλέον, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το ισραηλινό κράτος έχει διορίσει ένα ραβίνο που ονομάζεται Hayim Azimov στο κατεχόμενο χωριό Λάπηθος, όπου οι Ισραηλινοί έχουν δημιουργήσει συναγωγή σε μια πολυτελή βίλα στην οποία κρέμασαν μια πινακίδα που γράφει στα εβραϊκά ότι «αυτή είναι η σωστή διεύθυνση των Εβραίων».
Σε μια συνέντευξη του στην εφημερίδα Jerusalem Post, ο Ραβίνος Azimov που διευθύνει τη συναγωγή που ονομάζεται «Σαμπάντ Χάουζ» στη βόρεια Κύπρο επιβεβαίωσε ότι η περιοχή γίνεται γρήγορα ένας παράδεισος για εκείνους που ψάχνουν για παραθεριστικές κατοικίες. «Αυτή η περιοχή μόλις τώρα αρχίζει να ανοίγει», δήλωσε ο Azimov. «Και όσο πιο πολύ ανοίγει, τόσο πιο πολλοί Εβραίοι θα υπάρχουν εδώ. Το μεγαλύτερο μέρος ανάπτυξης γης στη βόρεια Κύπρο γίνεται από ισραηλινές επιχειρήσεις. Μερικοί από τους ντιβέλοπερς μένουν εδώ όλη τη βδομάδα και επιστρέφουν στο Ισραήλ για το Σαββατοκύριακο. Άλλοι μένουν περισσότερο, και έρχονται με τις οικογένειές τους». Πρόσθεσε.
Ο Πρόεδρος της Ένωσης Επενδυτών Ανάπτυξης Γης στη βόρεια Κύπρο, Hasan Sungur, δήλωσε ότι οι Ισραηλινοί συρρέουν για να αγοράσουν γη και περιουσίες στα κατεχόμενα, και είναι ελάχιστα πίσω σ' αγορές από τους Τούρκους της ηπειρωτικής Τουρκίας.

Turkish Cypriot daily says Israeli companies purchase Greek Cypriot land in the occupied part of Cyprus. Turkish Cypriot daily Haberdar (11.01.12) reports that the so-called plan of Israel to settle in Cyprus has been gradually implemented since 2004, after the referendum on the Annan Plan.

Citing sources, the paper reports that by securing resources to Israeli businessmen, the Israeli government started to buy land in the occupied area of Cyprus near Turkey’s southern coasts.

According to the paper, Israeli businessmen cooperate with lawyers in the occupied area, establish “bubble companies” and purchase land located in the areas of occupied villages of Komi Kepir, Kalogrea, Akanthou, Karpass, Risokarpaso, Yialousa and Livera.

The paper notes that Israeli businessmen have built a big marina in occupied Rizokarpaso area and held contacts with officials of the breakaway regime trying to turn this marina into a “free zone”, but there is no result until now as regards this demand.

It is reported that when Israeli businessmen purchase occupied Greek Cypriot properties, they find the legal Greek Cypriot owners of the properties and pay them in order for not having any problems in the future.

Moreover, the Israeli state has reportedly appointed a rabbi named Hayim Azimov in occupied Lapithos village, where Israelis established a place of worship in a luxury villa on which they hung a sign saying in Jewish that “this is the correct address of the Jews”
In an interview with the Jerusalem Post, Rabbi Azimov who runs Chabad House in north Cyprus confirmed that the area was quickly becoming a haven for those looking for holiday homes.
“This area is just starting to open up,” Azimov said. “And as it does, there will be more Jews here. Most of the development in north Cyprus is being done by Israeli firms, and some of the developers are here all week before they go back to Israel for the weekend. Others stay longer, and they come with their families.”

The president of the northern Cyprus Real Estate Agencies Union, Hasan Sungur, has claimed that Israelis are flocking to buy land and properties in the occupied areas, following close behind mainland Turks.

Ο εξισλαμισμός στην Κύπρο και η καταγωγή των Τουρκοκυπρίων

2012-01-09T08:03:00.000-08:00

Εκκλησία δίπλα από τζαμί: Μελάνδρα - Πάφος

Το φαινόμενο του εξισλαμισμού, από τα σημαντικότερα στη νεότερη ιστορία της Κύπρου, εμφανίστηκε ήδη κατά την Φραγκοκρατία όταν ένας Φλάτρο, της γνωστής ευγενούς οικογένειας του νησιού, αναφέρεται ότι είχε γίνει αμηράς των Μαμελούκων της Αιγύπτου μετά την εισβολή τους στην Κύπρο στα 1425-1426, όπως γράφει ο Γεώργιος Βουστρόνιος. Προφανώς αυτός δεν ήταν ο μόνος, κι ας μη έχουμε άλλες σχετικές ονομαστικές μαρτυρίες. Κανένας, όμως δεν φαίνεται να έζησε στο νησί ως το 1570, οπότε άρχισε η οθωμανική εκστρατεία. Ούτε κατά την περίοδο των αραβικών επιδρομών (649 - 963/4) είναι γνωστός εξισλαμισμός Κυπρίου που να έμεινε στην πατρίδα του, αν και πιθανώς μερικοί αιχμάλωτοι των Αράβων ή άλλοι Κύπριοι εξισλαμίσθηκαν εκτός Κύπρου, όπως και άλλοι Βυζαντινοί (π.χ. ο Λέων ο Τριπολίτης και ο Νταμιάνα που επέδραμε στην Κύπρο στα 912) και μολονότι κάποιες ιδεολογικές επαφές με το Ισλάμ υπήρξαν.

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίας Σοφίας - Πάφος

Ότι μερικοί δουλοπάροικοι, που ήλπιζαν βελτίωση των συνθηκών της ζωής τους υπό το οθωμανικό καθεστώς (και γι' αυτό είχαν καλέσει τους Οθωμανούς να τους ελευθερώσουν, τουλάχιστον δυο φορές προ του 1570) έρρεπαν στον εξισλαμισμό δεν αποκλείεται, δεν μαρτυρείται όμως. Δεν γνωρίζουμε την κοινωνική προέλευση των αποστατών και εξόριστων από την Κύπρο που στα 1566 συζήτησαν με τον Σελίμ Β' την δυνατότητα τουρκικής καταλήψεως του νησιού, ούτε των αποστατών που στα τέλη
Ιουλίου 1570 μετέφεραν πληροφορίες από

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίου Νικολάου - Χρυσοχού - Πάφος

τη Λευκωσία στον αρχιστράτηγο της εκστρατείας Λαλά Μουσταφά για την στρατιωτική κατάσταση της πρωτεύουσας, που τον επηρέασαν στα σχέδιά του ν' αρχίσει πρώτα την πολιορκία αυτής κι όχι της Αμμοχώστου.
Η επόμενη μαρτυρημένη περίπτωση εξισλαμισμού είναι εκείνη των 17 προσώπων που στα μέσα Αυγούστου 1570 εξισλαμίσθηκαν έναντι αμοιβής κατά το Ruus Defteri. Ακολουθούν οι περιπτώσεις του Φιλίππου Παλαιολόγου γιου της Ελένης, αδελφής του ιστοριογράφου Στέφανου Λουζινιανού, και του Δημητρίου Παλαιολόγου. Ο πρώτος συνελήφθη στις 9. 9. 1570 κατά την άλωση της Λευκωσίας. Στις 24. 10. 1570, τρία πρόσωπα από την Κερύνεια εξισλαμίσθηκαν στο οθωμανικό στρατόπεδο έξω από την Αμμόχωστο και πήραν τιμάρια 10.000 άσπρων ο πρώτος που ήταν ευγενής, 7.000 ο δεύτερος και 6.000 ο τρίτος, παίρνοντας τα ονόματα Mahmud Abdullah, Yusuf Abdullah και Mustafa Abdullah αντιστοίχως (Abdullah = Χριστόδουλος). Η Φρουρά της Κερύνειας που παρέδωσε την πόλη στις 19. 9.1570, πήρε αμοιβές και ασυδοσία χωρίς εξισλαμισμό: Gaspio [πρβλ. Κασπής], Piero γιός του Τζαμάρτα κ.λ.π. [στα μέσα του 19ου αι. στη Λάπηθο υπήρχε οικογένεια Τζαμάρτα]... Στις 26. 2. 1571 ένα μέλος της φρουράς της Κερύνειας τούρκεψε (Μουσταφάς) και πήρε ετήσια αμοιβή 4.000 άσπρα από φεουδαλική πρόσοδο, καθώς και τέσσερις γιοι Βενετών ευγενών της φρουράς της Αμμοχώστου (venedikli bey-zade), που πήραν 10.000, 8.000, 7.000 και 4.000 άσπρα αντιστοίχως. Στις 7. 3. 1571 άλλος γιος Βενετού ευγενούς από την ίδια πόλη (Μεχμέτ) πήρε 8.000 άσπρα. Στις 1 και 11. 4. 1571 ένας άλλος που έγινε Μεχμέτ, πήρε την διοίκηση του λιμανιού της Κερύνειας ως αμοιβή. Στις 8 και 25. 8. 1571, μετά την παράδοση της Αμμοχώστου, δυο ακόμη προσωπικότητες τούρκεψαν: ο ένας, Μεχμέτ, που πήρε 20.000 άσπρα ήταν ο κόμης Hercules Martinengo. Οι «αρχηγοί» του «Λαϊκού Κόμματος» στα 1600 Μεμί και Μουσταφά (που ανέλαβαν να καταλάβουν την Αμμόχωστο από τους Τούρκους και να την παραδώσουν στον δούκα της Σαβοΐας, που θα τους επέστρεφε τις οικογενειακές τους περιουσίες τις οποίες είχαν χάσει στα 1570 και θα διόριζε τον θείο τους μοναχό Παρθένιο στην πρώτη κενούμενη επισκοπή του νησιού), ήταν αποστάτες ευγενών οικογενειών που εξισλαμίσθηκαν «κατ' ανάγκην» στα 1570, χάνοντας όμως τουλάχιστον κάποιο μέρος από τις περιουσίες τους. Ο επίσκοπος Κυρηνείας Παρθένιος, που στα 1605 απαντάται στη θέση αυτή, πιθανώς να ήταν ο θείος των δυο αποστατών, που πρέπει να ζούσαν στην Αμμόχωστο, απ' όπου και άλλοι πολλοί Ιταλοί είχαν διαφύγει λίγο προ της παραδόσεώς της (1. 8. 1581) και εξισλαμισθεί. Αρκετοί από αυτούς κατοίκησαν στο χωριό Λουρουτζίνα όπου στα 1572 ανάμεσα στους φόρους που πλήρωναν περιλαμβανόταν και ο φόρος για τους χοίρους - άρα εθεωρούντο ακόμη Χριστιανοί.

Τζαμί πρώην εκκλησία Παναγίας Παντάνασσας - Χούλου - Πάφος

Οι περιπτώσεις ευγενών και μελών των αρχουσών τάξεων και αμάδων που εξισλαμίσθηκαν στα 1570/71, διατηρώντας μέρος της περιουσίας τους, είναι αρκετές και στοιχειοθετούν κοινωνικό ρεύμα και τακτική που δεν περιοριζόταν στην Κύπρο αλλά χαρακτήριζε τη συμπεριφορά την ηττημένων χριστιανικών ηγετικών τάξεων όλων των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής. Η συνεργασία με τον κατακτητή στην Κύπρο ήταν για τις τάξεις αυτές αναγκαιότητα, για να εμποδίσουν και/ή να περιστείλουν την πιθανή επικράτηση των δουλοπάροικών τους, που επειδή είχαν καλέσει τους Τούρκους, ανέμεναν να επικρατήσουν μέσω του νέου καθεστώτος. Στην ίδια κατηγορία υπάγονται και οι εξισλαμισμοί ευγενών χήρων κυριών που παντρεύονταν σπαχήδες Τούρκους και διατηρούσαν έτσι τη περιουσία τους, όπως η δέσποινα του φέουδου της Μάνιας κοντά στην Άσσια (οικογένεια Maniali-Hilmi), η δέσποινα του φέουδου της Ποταμιάς που μετά την άλωση της Λευκωσίας (9. 9. 1950) πήρε τον σπαχή Ibrahim Menteschoghlou, κι έτσι δημιουργήθηκε η οικογένεια Μεντεσιόγλου-Ποταμιαλή που ζει ως τώρα στην Ποταμιά διατηρώντας μέρος του φέουδου και στενές σχέσεις με χριστιανικές οικογένειες- παλαιότερα κυρίως συγγενικές.
Άλλοι Λουζινιανοί και μέλη άλλων ευγενών οικογενειών εξισλαμίζονταν στην αρχή επιφανειακά, με στόχο την επάνοδο στον Χριστιανισμό υπό κατάλληλες συνθήκες, όπως π.χ. ο Φίλιππος Παλαιολόγος που εξισλαμίσθηκε, αλλά ήταν στα 1580 αιχμάλωτος με την αδελφή του στην Κωνσταντινούπολη, πιθανώς διότι ο εξισλαμισμός του δεν φαινόταν ειλικρινής. Για να γλυτώσει από τον εξισλαμισμό η αδελφή του Στέφανου Λουζινιανού, Ισαβέλλα, παντρεύτηκε φτωχό ράφτη και ζούσε μαζί του στην Συλίκου στα 1580, ενώ ο γιος τους Φίλιππος κινδύνευε να γίνει γενίτσαρος. Στα 1595 δυο κόρες του ευγενούς Λουκιανού Δενόρες ή Ντενόρες ήσαν - από καιρό - αντιστοίχως στην Κωνσταντινούπολη παντρεμένες με νέο Τούρκο πρίγκιπα και ένα εξωμότη βοεβόδα λεγόμενο Φλαγγίνι, από τη γνωστή βενετική κυπριακή οικογένεια. Η μητέρα του σουλτάνου Αχμέντ Α' Χεντάν ήταν Κύπρια από την οικογένεια Flatro. Απ' αυτήν και άλλες όμοιας καταγωγής ο Κύπριος ευγενής ισπανικής καταγωγής Ιάσων Βουστρώνιος έπαιρνε πληροφορίες και τις πουλούσε στον βασιλιά της Ισπανίας.
Στην πρώτη εκατονταετία μετά την άλωση (1571 - 1670) οι εξισλαμισμένοι Κύπριοι ευγενείς μαζί με τους εξισλαμισμένους συγγενείς τους, που κατόρθωσαν να λάβουν σημαντικές θέσεις στην ανασυσταθείσα τότε Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία του νησιού και στην πυραμίδα της λαϊκής κοινωνίας, συνεργάζονταν στη νομή και εκμετάλλευση των πόρων και των θέσεων του τόπου: κατένειμαν τα πάντα μεταξύ τους - επισκοπικές έδρες, φορολογία, δασμούς, εμπόριο κλπ.

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίας Ανθούσας - Πελαθούσα - Πάφος

Ο εξισλαμισμός και ο εξελληνισμός είναι οι μόνες θρησκευτικές (εθνικές) ταυτότητες που επιτρέπουν οι κατακτητές στο νησί με το διάταγμα του μεγάλου βεζίρη Μεχμέτ Σοκόλλοβιτζ πασά τον Οκτώβριο του 1571 το οποίο εξέδωσε για την αμμοχωστιανή αντιπροσωπεία που τον επεσκέφθη. Με το διάταγμα ρυθμιζόταν το εφεξής καθεστώς της Κύπρου.Οι φορολογικές αρμοδιότητες της Εκκλησίας διεξάγονταν σε συνεργασία και με τον δραγομάνο του σεραγίου και τους γραμματικούς του που ανήκαν στις παλαιές οικογένειες και με τους εξισλαμισμένους συγγενείς τους.

Εικόνα Αγίας Ανθούσας

Μυστικά οι δυο ομάδες ως το 1670 διεξάγουν απεγνωσμένο αγώνα απελευθέρωσης της Κύπρου από τον τουρκικό ζυγό με τη βοήθεια δυτικών δυνάμεων, οργανώνοντας εξεγέρσεις και κινήματα κάθε λίγα χρόνια, τα οποία αποτυγχάνουν λόγω ανεπαρκούς βοήθειας των Δυτικών. Θύματα των αποτυχιών αυτών είναι οι στρατιωτικοί πληθυσμοί και οι χωρικοί, που πείθονται από τους ηγέτες, εξισλαμισμένους και εξελληνισμένους, να μετάσχουν στα κινήματα, αλλά υφίστανται τις συνέπειές τους: εξισλαμισμός ή σφαγή. Έτσι εξισλαμίσθηκαν στην αρχή φαινομενικά αρκετά σήμερα «τουρκικά» χωριά της βόρειας οροσειράς - Καμπυλή, Πλατάνι, Κορνόκηπος, Άρτεμη, Ψυλλάτος, Τζάος, Πλατανισσός, Γαληνόπωρνη, κλπ.- καθώς και χωριά της Πάφου. Αλλά, τα περισσότερα, εξισλαμίσθηκαν σ΄όλη την Κύπρο λόγω αδυναμίας τους να πληρώσουν το χαράτσι και τους άλλους φόρους που επέβαλλε και εισέπραττε το «σύστημα» διά του δραγομάνου και της εκκλησιαστικής φορολογικής - διοικητικής μηχανής (κοινόν των ρεαγιάδων). Κλασσική περίπτωση η δραστηριότητα του δραγομάνου Μαρκουλ(λ)ή, που οδήγησε, με την σκληρή φορολογική γράφτουσάν του, στον εξισλαμισμό χιλιάδες χωρικούς σ΄όλη την Κύπρο.

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίου Ανδρονίκου - Πόλις Χρυσοχούς

Αυτό είναι το δεύτερο επίπεδο του εξισλαμισμού που αφορά τις λαϊκές τάξεις και επηρεάζει πολυάριθμο πληθυσμό. Οι ευγενείς που είχαν εξισλαμισθεί στα 1571/71 κ. ε. τώρα ανήκουν στην ηγετική, όπως και προηγουμένος, τάξη και δεν ενδιαφέρονται για τη μοίρα των χωρικών που αθρόοι εξισλαμίζονται για να αποφύγουν το χαράτσι. Στα 1670 ο περιηγητής Hurtrel αναφέρει ότι ο πασάς της Κύπρου του είχε πει πως αν το ρεύμα αξισλαμισμού συνεχιστεί στον ίδιο ρυθμό -ήταν η εποχή του Μαρκουλ(λ)ή- οι Τούρκοι σε λίγο δεν θα έχουν ραγιάδες για να φορολογούν.και γι' αυτό σκέπτονταν να απαγορεύσουν τον εξισλαμισμό. Αντι' αυτού εφαρμόστηκε σταδιακά συμπλησιασμός των φορολογικών επιβαρύνσεων των εξισλαμισμένων προς τους Χριστιανούς ραγιάδες, κι έτσι ο εξισλαμισμός αποθαρρύνθηκε. Αλλά οι εξισλαμισμένοι χωρικοί, οι Μουσουλμάνοι ραγιάδες, όπως λέγονταν σ' ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία, διεκδικούσαν πλήρη, ή σχεδόν πλήρη, φορολογική απαλλαγή, και για να την επιτύχουν διεξάγουν σειρά από κινήματα, συχνά σε συνεργασία φανερή ή μυστική με τους Χριστιανούς χωρικούς. Παραδείγματα: το κίνημα του Χαλίλ αγά στα 1765/1766, το κίνημα του Μαρτίου του 1804 κατά του δραγομάνου Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου κλπ.

Τουρκοκύπριοι από τα Βρέτσια - Πάφος

Νέες διαστάσεις έλαβε ο εξισλαμισμός στα 1821, οπότε οι σφαγές των προκρίτων ώθησαν αρκετούς στην αποστασία, αρχικά φαινομενική, όπως συνέβαινε και προηγουμένως. Μερικοί, όπως ο Ανδρέας Σολομονίδης (βλέπε εδώ), που κατηγορήθηκε από τον Γ. Κηπιάδη κ.ά. ότι αποστάτησε για να επιτύχει οφέλη, συνέχισαν τους δεσμούς τους με την Εκκλησία και έμειναν μυστικά Έλληνες. Ο Ανδρέας Σολομονίδης μάλιστα υπέβαλε στα 1825 και στα 1828 μυστικά έγγραφα στις τότε ελληνικές κυβερνήσεις, ζητώντας τη συμπερίληψη της Κύπρου στο υπό ίδρυση Ελληνικό κράτος και διακηρύσσοντας την πίστη του στον Ελληνισμό με δραματικό και τραγικά σπαρακτικό ύφος. Οι απόγονοι αρκετών από τις επιφανείς οικογένειες που εξισλαμίσθηκαν στα 1821, επέστρεψαν στον Χριστιανισμό αργότερα όταν τα πνεύματα ηρέμησαν. Οι χωρικοί όμως στο μεγαλύτερο μέρος τους δεν μπόρεσαν να πράξουν το ίδιο, γιατί δεν ενθαρρύνθηκαν από τις γενικότερες συνθήκες και δη από την Εκκλησία, όταν υπό την Αγγλοκρατία επεδίωξαν να επιστρέψουν στο πάτριο θρήσκευμα και στον Ελληνισμό. Αν και όχι λίγοι χωρικοί Λινοβάμβακοι, όπως λέγονταν οι επιφανειακά εξισλαμισμένοι, κρυφοί Χριστιανοί, επέστρεψαν στο πάτριο θρήσκευμα μεταξύ 1878 και 1912 λόγω ελευθερίας εκφράσεως που επεκράτησε με τη βρετανική κατοχή, ωστόσο οι περισσότεροι δεν τόλμησαν ή δεν μπόρεσαν ή δεν πρόλαβαν να κάμουν το ίδιο. Με λίγες εξαιρέσεις η Εκκλησία αδιαφόρησε ή και αντέδρασε στην επιστροφή τους, θεωρώντας τους απολωλότα πρόβατα όπως γράφει ο Γ. Σ. Φραγκούδης στην Κυπρίδα (1881).

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίου Κηρύκου - Λαπηθιού - Πάφος

Όταν στα 1908 ο διοικητής Λάρνακος Mitchell γράφει στο περιοδικό Nineteenth Century τη μελέτη του περί Λινοβαμβάκων, τους ανεβάζει σε 8.000 -10.000, αλλά προφανώς αγνοεί τα πέραν της επαρχίας του δεδομένα, που μαρτυρούσαν ως πρόσφατα (1955) ότι η τεράστια πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων ήσαν κρυπτοχριστιανοί, φαινομενικά εξισλαμισμένοι, Λινοβάμβακοι, που τούρκεψαν υποχρεωτικά, σε βάθος και οριστικά με την πόλωση που επέφερε το κίνημα της ΕΟΚΑ και οι μετέπειτα εξελίξεις. Ήθη, έθιμα, γλώσσα, μυστική λατρεία, λαϊκή παραδοσιακή μουσική και ποίηση, ενδυμασία, συγχρωτισμός με τους Ελληνοκυπρίους, φοίτηση αρκετών σε ελληνικά σχολεία κλπ, μαρτυρούσαν περίτρανα την πραγματική προέλευση και κουλτούρα των τραγικών αυτών ανθρώπων, που η απρονοησία και η έλλειψη ιστορικής συνειδήσεως στην ελληνοκυπριακή ηγεσία τους άφησε έρμαιο στα χέρια του σκληρού πυρήνα της τουρκοκυπριακής ηγεσίας. η τελευταία με συστηματική εργασία επέτυχε την προσέλκυση και αφομοίωση των πλείστων, εντάσσοντάς τους έτσι στον γεωπολιτικό σχεδιασμό της επεκτατικής ηγεσίας της Τουρκίας ή δημιουργώντας σε μεγάλο βαθμό η ίδια αυτόν τον επεκτατισμό. Ως το 1922 η επιστροφή των κρυπτοχριστιανών στο Χριστιανισμό ήταν δυνατή. Αλλά η Μικρασιατική καταστροφή του 1922 και τα κινήματα στην Κύπρο του 1931 και δη του 1955, αποξένωσαν τους πλείστους και τους ώθησαν από φόβο στις αγκάλες του Τουρκισμού που καραδοκούσε.

Τζαμί πρώην εκκλησία Αγίας Ειρήνης - Τίμη - Πάφος

Ενώ είναι γεγονός ότι αριθμός εξισλαμισθέντων ήταν μη ορθοδόξου προελεύσεως αλλά λατινικής και άλλων -Μαρωνίτες, Αρμένιοι, Ιταλοί, Γάλλοι κλπ.-ωστόσο η απαγόρευση της Λατινικής Εκκλησίας από τους Τούρκους μετά το 1571 τους έστρεψε αναγκαστικά σε μυστική επαφή με την μόνη υπάρχουσα Εκκλησία, την Ορθόδοξη. Αυτή τους παρείχε τα μυστήρια μυστικά, τελούσε μυστικά τους γάμους, τις βαπτίσεις και τις κηδείες τους, τους έδινε μυστικά οίνον και άρτον για μετάληψη, μύρο, κλπ., κυρίως μέσω των αγροτών ιερέων, στο επίπεδο των χωριών αλλά και στις πόλεις. Εν τούτοις μετά το 1878 (έναρξη της Αγγλοκρατίας) η Εκκλησία απέτυχε να ολοκληρώσει το έργο που είχε θεμελιωθεί επί Τουρκοκρατίας από τους ίδιους τους εξισλαμισθέντες πιστούς της και δεν ανέλαβε συστηματική πρωτοβουλία επιστροφής τους - μ΄ελάχιστες εξαιρέσεις. Η σκληροπυρηνική τουρκοκυπριακή ηγεσία με ισχυρούς θεσμούς -σχολεία, τζαμιά, προπαγάνδα, έντυπα κλπ. -και οικονομική ακόμη βοήθεια προς τους εξισλαμισθέντες, επιτυγχάνει την αποξένωσή τους από την ελληνοκυπριακή κοινότητα (παράδειγμα οικονομικής βοήθειας η εξόφληση των χρεών των Τηλλύρων Λινοβαμβάκων από τον πλούσιο Λαρνακέα έμπορο Κενάν στα τέλη του 19ου αι., και στις αρχές του 20ού, κάτι που δεν έπραξαν οι ελληνοκυπριακοί ηγετικοί κύκλοι από τους οποίους ζήτησαν οι Τήλλυροι). Αντίθετα προς την κατάσταση που μαρτυρείται από τα προξενικά έγγραφα του 19ου αι., οπότε ζητούν απεγνωσμένα τη βοήθεια των προξένων στη Λάρνακα, οι Λινοβάμβακοι τώρα δεν ανθίστανται πια στον πλήρη εκτουρκισμό, αφού αισθάνονται εγκαταλειμμένοι από εκείνους από τους οποίους περίμεναν βοήθεια, και ρυμουλκούνται από τους παλαιούς δυνάστες των (έτσι αποκαλούσαν στα 1765 τους Τούρκους οι εξεγερμένοι τότε εξισλαμισμένοι Κύπριοι χωρικοί κατά τον Georg Niehbur). Οι Τούρκοι τώρα τους παρέχουν «σανίδα ασφαλείας», μια σταθερή ηθικοθρησκευτική ταυτότητα που επί αιώνες εστερούντο ζώντας σε επικίνδυνη διελκυστίνδα.

Τουρκοκύπριοι από το Κιβισίλι - Λάρνακα

Εκεί όπου απέτυχαν η Λατινική Εκκλησία -που με αποστολή στη Λεμεσό στις αρχές της Αγγλοκρατίας προσπάθησε μάταια να επαναφέρει στο λατινικό δόγμα τους εξισλαμισθέντες των γύρω χωριών, που αισθάνονται κρυφά Ορθόδοξοι και όχι Καθολικοί, -και η Ορθόδοξη Εκκλησία -που είχε όλο τον καιρό και την προσφορά των Λινοβαμβάκων στη διάθεσή της, αλλά όχι την βούληση και την οργάνωση-, με την βρετανική βοήθεια, σιωπηρή και αδιόρατη, αλλά βέβαια θετική θριάμβευσε η μειονοτική σκληροπυρηνική τουρκοκυπριακή ηγεσία, για ν' ανατρέψει μέσω αυτών των φανατικών πλέον Τούρκων, την ιστορική εξέλιξη του νησιού και της περιοχής.

Κώστας Π. Κύρρης

Τέσσερις περιπτώσεις χωριών της Κύπρου, που σχετίζονται με το ζήτημα του εξισλαμισμού:

Πρώτον, είναι εκείνα τα χωριά των οποίων η ύπαρξη μαρτυρείται επαρκώς, πολύ πριν την παρουσία Τούρκων στην Κύπρο. Χωριά, δηλαδή που υφίσταντο και πριν το 1570 και που πολύ αργότερα εμφανίζονται ως αμιγώς τουρκοκυπριακά. Το τουρκοκυπριακό χωριό Φοίνικας, για παράδειγμα, στην επαρχία Πάφου, ήταν κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας έδρα μίας των Διοικήσεων (Κομμανταριών) του τάγματος των Ιωαννιτών ιπποτών. Η τουρκοποίησή του οφείλεται κυρίως στο ότι, μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς, σε χωριά που αποτελούσαν κέντρα τοπικών διοικήσεων ή διαμερισμάτων, είχαν εγκατασταθεί Τούρκοι διοικητικοί υπάλληλοι. Τέτοια χωριά είτε σταδιακά εκτουρκίστηκαν πλήρως, είτε κατέστησαν μικτά, όπως η Λεύκα, η Αυδήμου, η Χρυσοχού κ.α.

Δεύτερον, είναι εκείνα τα χωριά που είναι αμιγώς τουρκοκυπριακά αλλά φέρουν αγιολογικά χριστιανικά ονόματα, όπως Άγιος Ιωάννης, Άγιος Συμεών κ.α. Τα χωριά αυτά θα πρέπει να ήσαν επίσης ιδρυμένα πριν το 1570, πριν την ύπαρξη, δηλαδή, στην Κύπρο κανενός Οθωμανού κατοίκου, εφόσον οι αγιολογηικές τους ονομασίες παραπέμπουν στη Βυζαντινή περίοδο.

Τρίτον, αρκετά επίσης χωριά με αγιολογικά ονόματα, όπως για παράδειγμα ο Άγιος Θεόδωρος Λάρνακας, υπήρξαν μικτά, με τα δυο στοιχεία, ελληνικό και τουρκικό, να συνυπάρχουν αρμονικά. Σύμφωνα προς μαρτυρίες των αρχών της περιόδου της Αγγλοκρατίας (τέλη του 19ου αιώνα) σε τέτοια χωριά γίνονταν και μικτοί γάμοι αρκετά συχνά. Μικτά κατέστησαν και πολλά χωριά, με ονόματα που είναι συνήθως αρχαίας ελληνικής ρίζας και που η ύπαρξή τους μαρτυρείται πολύ πριν την παρουσία των Τούρκων στην Κύπρο. Τέτοια χωριά πριν την τουρκική κατάκτηση ήσαν φέουδα και αμέσως μετά συνέχισαν να ήσαν φέουδα αλλά με οθωμανικές διοικήσεις, οπότε η παρουσία τοπικών Τούρκων αφεντάδων συνέλαβε στον εξισλαμισμό αριθμού κατοίκων τους.

Τέταρτον, μικρά και σχετικά απομονωμένα χωριά, των οποίων οι κάτοικοι αναγκάστηκαν, λόγω της μεγάλης καταπίεσης και τυραννίας να γίνουν κρυπτοχριστιανοί. Να είναι δηλαδή δηλωμένοι Μουσουλμάνοι, ενώ στα κρυφά παρέμεναν Χριστιανοί. Παραδείγματα τέτοιων χωριών υπάρχουν αρκετά, όπως λ.χ. τα χωριά Βρέτσια, στην επαρχία Πάφου, Παλαιές (Κάτω) Κιβίδες στην επαρχία Λεμεσού, η Γαληνόπωρνη στην Καρπασία κ.α. Τα Βρέτσια φέρουν αρχαίο ελληνικό όνομα, η Γαληνόπωρνη βυζαντινό, οι Κιβίδες ήσαν φέουδο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Ο Ρώσος μοναχός Βασίλειος Μπάρσκυ είναι μεταξύ διάφορων ξένων επισκεπτών της Κύπρου, της περιόδου της Τουρκοκρατίας, που δίνει μαρτυρίες για εξισλαμισμούς. Αναφέρει ότι στα μεγαλύτερα χωριά υπήρχε αλληλοβοήθεια και μεγαλύτερη ικανότητα αντίστασης, αλλά τα μικρότερα ήσαν εκείνα που δέχονταν τη μεγαλύτερη καταπίεση, είχαν τη λιγότερη δυνατότητα αντίστασης και εκτουρκίζονταν.

Πηγή: Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Το χωριό Φοίνικας στην επαρχία Πάφου: κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας ήταν έδρα τοπικής διοίκησης των Ιωαννιτών ιπποτών. Κατέστη τουρκικό κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Σήμερα είναι ακατοίκητο και ερειπωμένο.

Ο Άγιος Ιλάριος Αρχιεπίσκοπος Σαλαμίνος - Saint Hilarios Bishop of Salamis

2012-01-08T10:10:00.000-08:00

O Κύπριος Άγιος Ιλάριος αναφέρεται ως ένας από τους αρχιεπισκόπους της Σαλαμίνος (Κωνσταντίας) από το Φράγκο Στέφανο Λουζινιανό. Στό έργο του «Περιγραφή της Κύπρου…» που εκδόθηκε το 1580 στό Παρίσι γράφει ότι η μνήμη του Αγίου Ιλάριου, του αρχιεπισκόπου της Σαλαμίνος έχαιρε ιδιαίτερης τιμης καί ευλάβειας από τους Κυπρίους και μάλιστα εξαιτίας της ευσέβειας και της σοφίας του. Λέγεται ότι με τα συγγράμματά του και τις αγαθοεργίες του ο Άγιος Ιλάριος κατέπεισε πολλούς αιρετικούς να απορρίψουν τις πλάνες τους.

Στο παρεκκλήσι της Παναγίας του Κάμπου, που βρίσκεται δύο χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού Χοιροκοιτία στην επαρχία της Λάρνακας βρίσκεται η τοιχογραφία του Αγίου Ιλάριου που βλέπετε πιο πάνω. Η τοιχογραφία είναι ζωγραφισμένη στο βόρειο άκρο του τόξου που στηρίζει την καμάρα της εκκλησίας. Κάτω από την τοιχογραφία, υπάρχει αναθηματική επιγραφή με το όνομα του μοναχού Ιλάριου, ο οποίος παρίσταται στην κάτω αριστερή γωνία γονυπετής να παρακαλεί τον ομώνυμο Άγιο. Η επιγραφή φέρει τη χρονολογία 1552.

Είναι άγνωστο το πότε έζησε o Άγιος Ιλάριος και η μνήμη του έχει σήμερα λησμονηθεί.

The Cypriot Saint Hilarios is mentioned by the Frank Estienne Lusignan as being among the Archbishops of Salamis. In his book Description de toute l'isle de Cypre, which was published in Paris in the year 1580, he writes the following about this Saint: " His memory was held in special reverence by the Cypriots for his piety and learning. He is said by his writings and good works to have induced many heretics to renounce their errors".

In the chapel of Panagia tou kampou, located two kilometers northwest of the village of Choirokoitia in the province of Larnaca there is a a fresco of Saint Hilarios which is shown above. The mural is painted on the northern edge of the arc that supports the arch of the church. Beneath the mural, there is a dedicatory inscription made by a monk also called Hilarios, who appears in the lower left corner kneeling entreating the saint of the same name. The inscription bears the date 1552.

It's unknown when Saint Hilarios lived and today his memory has been forgotten.

Άγιος Ευστάθιος επίσκοπος Αμαθούντος - Saint Eustathius Bishop of Amathus

2012-01-07T07:58:00.000-08:00

Ο Κύπριος Άγιος Ευστάθιος αναφέρεται από τον Στέφανο Λουζινιανό ως επίσκοπος Αμαθούντος, και ως άγιος που γιορταζόταν παγκύπρια με αγρυπνία. Ο Λουζινιανός προσθέτει ότι ήταν άνδρας δίκαιος, ευσεβής και άγιος, που πέθανε στην πόλη της Αμαθούντος, εθεωρείτο δε θαυματουργός. Είναι άγνωστης χρονολόγησης. Αγνοείται από τους συναξαριστές. Η μνήμη του δεν εορτάζεται πλέον.

Cypriot Saint Eustatius is mentioned by Stephen de Lusignan (Estienne de Luzignan)* as Bishop of Amathus, and as a saint whose memory day was celebrated in the whole of Cyprus with vigil. Lusignan adds that he was a righteous, pious and holy man, who died in the city of Amathus. He was considered as a miracle maker. The date of his existance on this earth is unknown. He does not have a Synaxarium. His memory is no longer celebrated.

*Stephen Lusignan, was a monk and a historian of the 16th century. The substantive contribution of Stephen Lusignan to Cypriot historiography lies in his two most basic works: the Chorograffia dell' isola de Cipro and the Description de toute l'isle de Cypre.

The Chorograffia and its augmented French translation, that is, the Description, was written with a view for the sensitisation of European public opinion immediately after the conquest of the island by the Ottomans in 1571 and the efforts to collect the necessary sum for the redemption of Cypriots captured by the Turks. The period of five years which separates the dates of publication of the two texts provided Stephen Lusignan with scope for deepening his thinking and for correcting his earlier errors, so that the Description has all the characteristics of a patient work of maturity.

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Αγκώνας κοντά στο χωριό Ορμίδεια της επαρχίας Λάρνακας

2012-01-07T05:30:00.000-08:00

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Αγκώνας βρίσκεται 2 χμ. περίπου βορειοανατολικά του χωριού Ορμίδεια, ανατολικά του δρόμου που συνδέει το χωριό αυτό με το χωριό Αυγόρου. Η προσωνυμία αυτή οφείλεται στη θέση που βρίσκεται εκκλησία, στην αγκώνα, δηλαδή στη γωνιά δρόμου. Ήταν η εκκλησία του μεσαιωνικού χωριού της Αγκώνας, ενός οικισμού που είχε κατοικηθεί από την περίοδο των αραβικών επιδρομών και που σήμερα δεν υφίσταται πλέον.

Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου της Αγκώνας στην Ορμήδεια κλάπηκε δυο φορές και επιστράφηκε στην εκκλησιά από τους κλέφτες.

Η εκκλησία είναι μονόκλιτη καμαροσκέπαστη με νάρθηκα καλυμμένο με τρούλλο χωρίς νάρθηκα. Ο ναός αποτελείται από δύο μέρη, το νάρθηκα-τρούλλο του 12ού αιώνα και το ανατολικό μονόκλιτο μέρος με καμάρα, που αποτελεί μεταγενέστερη επέκταση του 15ου και του 16ου αιώνα. Ο δυτικός τοίχος που χώριζε το νάρθηκα από τον κυρίως ναό κατεδαφίστηκε κι έτσι σήμερα νάρθηκας και ναός παρουσιάζονται σαν ενιαίος χώρος. Μια θύρα στο μέσω του δυτικού τοίχου του νάρθηκα οδηγεί στο ναό. Μια άλλη θύρα υπάρχει στο μέσο του νότιου τοίχου της εκκλησίας.

Αρχικά ο ναός και ο νάρθηκας ήταν κατάγραφοι. Δυστυχώς επανειλημμένα ασβεστοχρίσματα και ελειοχρωματισμοί κατά τα τελευταία χρόνια έχουν καλύψει τις τοιχογραφίες που σώζονταν μέχρι πριν από λίγα χρόνια. Σήμερα διακρίνονται ακόμη στον ημικυκλικό τοίχο της αψίδας έξι ιεράρχες, κάτω από τόξα, ανά τρεις δεξιά και αριστερά του παράθυρου της αψίδας. Πάνω από το παράθυρο είναι ζωγραφισμένη η Άκρα Ταπείνωση. Όλα πρόσωπα είναι δυστυχώς κατεστραμμένα. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας ήταν ζωγραφισμένη η Θεοτόκος όρθια δεομένη, ανάμεσα στους αρχαγγέλους.

Η αγία Κυριακή, 16ός αιώνας.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια διασωζόταν σε πολύ καλή κατάσταση το άνω ήμισυ το Αρχαγγέλου Μιχαήλ και τμήματα της Θεοτόκου. Δυστυχώς σήμερα έχουν εξαφανιστεί κάτω από άσπρη λαδομπογιά. Εξαφανίσθηκαν επίσης και δύο άγιοι που βρίσκονταν στα βόρεια και νότια της αψίδας. Υπολείμματα τοιχογραφιών διακρίνονταν κάτω από γύψο στο νότιο τοίχο και κάτω από ασβεστοκονίαμα στο βόρειο τοίχο. Σήμερα ολόκληρος ο ναός έχει ελαιοχρωματιστεί. Διακρίνεται ακόμη στο δυτικό τοίχο του νάρθηκα κάτω από τον ελαιοχρωματισμό αγία, ίσως η αγία Παρασκευή, ενώ στη νότια όψη της βορειοδυτικής παραστάδος του νάρθηκα διακρίνεται η αγία Κυριακή. Στο βόρειο τοίχο νου νάρθηκα διακρίνονται υπολείμματα τοιχογραφίας, ίσως του αγίου Νικολάου. Στο ναό υπάρχει εικονοστάσιο του 1882 και εικόνα της Παναγίας σε κακή κατάσταση, του 1656. Οι τοιχογραφίες του ναού χρονολογούνται στον 16ό αιώνα.

Πηγή: Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Ο Άγιος Κωνσταντίνος ο Αλαμάνος και ο ναός του στο χωριό Ορμήδεια της επαρχίας Λάρνακας

2012-01-06T13:28:00.000-08:00

Ει΄ και πατάσσει Κωνσταντίνον το ξίφει και νεκρός, εχθρών σύ πατάσσεις Κυρίου. Πρώτη Ιουλίου Κωνσταντίνος, τω κεφαλίων ετμήθη

Ούκ έστι πόλις ή τόπος όπου των Ορθοδόξων ημών ου προχέονται υπέρ ευσεβείας τα αίματα, λέει κάπου με βαθεία συγκίνηση και Χριστιανική καύχηση ευλαβής της Ορθοδοξίας Ιεράρχης. Δεν υπάρχει δηλαδή πόλη ή τόπος στο χώρο της Ορθοδοξίας που να μην έχει βαφεί με μαρτυρικό αίμα.

Τα λόγια αυτά, λόγια μεγάλα και αληθινά που ισχύουν για όλη την Ορθοδοξία, ισχύουν και για την Κύπρο. Από τον καιρό που οι Άγιοι Απόστολοι Παύλος και Βαρνάβας ίδρυσαν την Εκκλησία της Κύπρου χιλιάδες μορφές Αγίων Μαρτύρων πότισαν με το αίμα τους την πίστη τους στον Ιησού Χριστόν.
Μέσα στο νέφος των Μαρτύρων και Αγίων της πίστεως μας οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους για την αγάπη του Χριστού, περιλαμβάνεται και ο Άγιος Κωνσταντίνος ο Αλαμάνος.

Μέσα στο πολυάριθμο πλήθος των Αγίων της Εκκλησίας μας, κατατάσσονται και οι ΄Αγιοι Αλαμάνοι. Αυτοί οι Άγιοι κατάγονταν από διάφορα μέρη και ήταν 300 τον αριθμό. Πήγαν στην Αγίαν Πόλην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσουν, και αφού προσκύνησαν όλα τα αγιάσματα βγήκαν από την Ιερουσαλήμ και πήγαν στην έρημο του Ιορδάνη όπου ασκήτεψαν για αρκετόν καιρό. Μιά μέρα αφού βρήκαν ένα πλοίο, μπήκαν όλοι μέσα και ταξιδεύοντας έφτασαν στην Κύπρο, στο λιμάνι της Πάφου. Όμως το πλοίο κτυπήθηκε από μεγάλη θαλασσοταραχή και τσακίστηκε. Όλοι οι Άγιοι εν τούτοις με τη χάρη του Θεού διασώθηκαν χωρίς να πάθουν τίποτα και διασκορπίστηκαν σε όλο το νησί. Ο Άγιος Κωνσταντίνος μαζί με άλλους τρεις συντρόφους είχε εγκατασταθεί σε μια σπηλιά σε κάποιο μέρος που λεγόταν της Τραχιάδος ή Τραχιάς. (Ο χώρος αυτός βρίσκεται μεταξύ των χωριών Ορμήδειας και Άχνας). Ο Άγιος Κωνσταντίνος ζούσε ζωήν αποστολική και μαζί με τους άλλους τρεις κήρυτταν το Χριστό Θεόν Αληθινό. Η πίστη τους που ήταν γερά θεμελιωμένη τους βοήθησε να απαλλαγούν από κάθε σαρκικό πάθος και η κατανυκτική προσευχή και νηστεία τους έκανε να φαίνονται επίγειοι άγγελοι και ουράνιοι άνθρωποι. Με αυτήν την προσευχή οι Άγιοι οδηγήθηκαν στην αδιάκοπη προσωπική σχέση και κοινωνία με το Θεό. Η προσευχή λοιπόν είναι προσωπικός διάλογος του ανθρώπου με το Θεό και μάλιστα γεμάτος από αγάπη, γιατί η αγάπη αποτελεί το βασικό καρπό της προσευχής. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος υπογραμμίζει την αξία της προσευχής για τη ζωή του ανθρώπου, όταν λέγει: “Μνημονευτέον Θεού μάλλον ή αναπνευστέον” δηλαδή η ύπαρξη μας χρειάζεται να αναφέρει πολύ περισσότερο το Όνομα του Θεού και επομένως την παρουσία Του παρά να αναπνέει. Και ο Απόστολος τονίζει την ανάγκη του “αδιαλείπτως προσεύχεσθε” (Α' Θεσ ε΄17). Μιά τέτοια προσευχή γίνεται η μόνιμη κατάσταση του ανθρώπου, που κατευθύνει σωστά, αναπτύσσει πνευματικά και καλλιεργεί ηθικά τη ζωή του. Κάθε έργο όμως ιερό, έργο που αποβλέπει στη σωτηρία της ψυχής του ανθρώπου, ο διάβολος δεν το ανέχεται και προσπαθεί να ανατρέψει και να οδηγήσει τον άνθρωπο στην αμαρτία. Και αυτός προέτρεψε τον τότε ηγεμόνα της Κύπρου, Σαβίνο, ο οποίος ήταν αμείλικτος διώκτης του Χριστιανισμού, να διατάξει να συλλάβουν τους Αγίους και να τους παρουσιάσουν μπροστά του, αφού έμαθε για το θεάρεστο έργο τους. Αφού συνελήφθησαν οι Άγιοι τους παρουσίασαν δέσμιους ενώπιον του ηγεμόνος. Και εκεί ο Άγιος Κωνσταντίνος ο οποίος ήταν και ο Αρχηγός της ομάδας ομολόγησε ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού και Θεός ο Σωτήρας και Λυτρωτής όλων των ανθρώπων. Ο Σαβίνος αφού άκουσε την ομολογία του Αγίου οργίστηκε και διέταξε να τους οδηγήσουν αμέσως στα μαρτύρια. Οι στρατιώτες άρπαξαν τους Μάρτυρες και τους έσυραν έξω. Τους ξεγύμνωσαν και τους παρέδωσαν στους δήμιους που περίμεναν. Κι αυτοί με ωμά βούνευρα άρχισαν να τους χτυπούν αλύπητα. Το αίμα τρέχει από τα σκελετωμένα από τη νηστεία κορμιά και πορφυρώνει τη μαρτυρική γη. Οι Όσιοι όμως μένουν άκαμπτοι και αλύγιστοι. Αιμόφυρτους τους πήραν και τους πέταξαν στη φυλακή. Όταν σε λίγο συνήλθαν από τους τρομερούς πόνους άκουσαν τον Κωνσταντίνο να τους καλεί να σηκωθούν επειδή ήρθε η ώρα να συναντήσουν τον Κύριο. Τότε ύψωσε τα χέρια του στον ουρανό και ευχαρίστησε τον Θεό που τους έδωσε θάρρος να αντέξουν το μαρτύριο. Παρακάλεσε επίσης το Θεό να τους ενισχύσει να μείνουν ακλόνητοι στην Πίστη και στο θέλημα μέχρι θανάτου. Η νύκτα πέρασε με προσευχές και υμνωδίες......... Τα ξημερώματα οι δήμιοι μπήκαν στη φυλακή και τους έσυραν έξω με ύβρεις και βλασφημίες. Οδηγήθηκαν και πάλι ενώπιον του ηγεμόνος. Ο Σαβίνος τους προέτρεψε να θυσιάσουν στα είδωλα. Αρνουμένων και πάλι των Αγίων διέταξε να τους κρεμμάσουν με το κεφάλι προς τα κάτω και να ξύσουν με σιδερένια νύχια τις σάρκες των Ομολογητών. Η διαταγή εκπληρώθηκε και η γη βρέχεται από το αίμα τους. Μερικοί δήμιοι λυγίζουν. Οι Μάρτυρες όμως μένουν αλύγιστοι και συνεχίζουν με θερμή προσευχή στον Ιησού Χριστό. Η αντοχή των Μαρτύρων και η γαλήνη πού είναι ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους εκνευρίζει περισσότερο τα όργανα της κακίας και του ψεύδους και εφαρμόζουν ολοένα πιο σκληρά και οδυνηρά βασανιστήρια. Το ξύσιμο της σάρκας το αντικαθιστούν οι σιδερένιες πυρωμένες τάβλες κι΄αυτές τα καρφιά στα πόδια. Οι προσπάθειές τους όμως και πάλι απέβησαν άκαρπες, διότι η Χάρης του Θεού τους επισκίασα. Την άλλη μέρα ο διοικητής καταλυπημένος και ντροπιασμένος ζητά να παρουσιαστούν ξανά μπροστά του οι Άγιοι. Μιά εξέδρα είχε στηθεί στην Τραχιάδα λίγο έξω από την Άχνα. Εκεί ανέβασαν τους Μάρτυρες. Μια νέα ανάκριση ακολουθεί. Στην ανάκριση νέες κολακείες, υποσχέσεις και απειλές. Η απάντηση των Αγίων παραμένει σταθερή και ο Σαβίνος διατάσσει να αποκεφαλιστούν. Οι άγιοι όμως αντιμετώπισαν με χαρά την απόφαση του ηγεμόνος διότι ήρθε επιτέλους η στιγμή που θα συναντούσαν τον Κύριο. Το βράδυ της ίδιας ημέρας ευλαβείς Χριστιανοί από το γειτονικό χωριό Ορμήδεια περισυνέλεξαν τα τίμια λείψανα και τα έθαψαν με τιμές στον τόπο όπου βρίσκεται ο μεγαλοπρεπής Ναός του. Από τον τάφο τους, όπως διηγούνται οι χωριανοί, άρχισε μετά από καιρό να αναβλύζει νερό. Κάποιοι έσκαψαν λίγο την άκρη του τάφου και ο τόπος γέμισε από νερό θεραπευτικό - αγίασμα. Η φανέρωση του πράγματος συνέβηκε ως εξής: Ένας ψωραλέος μαντρόσκυλος που περνούσε από εκεί σαν είδε το νερό έτρεξε και έπεσε μέσα. Όταν βγήκε, ύστερα από κάμποση ώρα ο ιδιοκτήτης του πρόσεξε πως ο σκύλλος του ήταν τελείως καλά. Ανακοίνωσε το συμβάν στους χωριανούς και αυτοί άρχισαν από τότε να το χρησιμοποιούν όχι μόνο για την θεραπεία των ζώων τους αλλά και τη θεραπεία των ασθενειών τους. Ο Λ. Μαχαιράς μας αναφέρει ότι και ένας από τους ηγεμόνες της νήσου του καιρού εκείνου, που υπέφερε από δύο αρρώστιες δυσεντερία και κουφαμάρα πήγε και λούστηκε στο αγίασμα και έγινε καλά. Αυτός ο ηγεμόνας έκτισε αργότερα από ευγνωμοσύνη τη μεγάλη εκκλησία στο όνομα του Αγίου Κωνσταντίνου. Είναι αξιοσημείωτο να αναφέρουμε ότι ο τάφος του βρίσκεται στο δεξιό μέρος του Αγίου Βήματος της εκκλησίας και ότι μέρος των Αγίων λειψάνων του βρίσκονται σε λειψανοθήκη πάνω στην Αγία Τράπεζα. Επίσης πρέπει να αναφέρομε ότι παλαιότερα, πριν το 1900, υπήρχαν δύο εκκλησίες στη θέση όπου βρίσκεται ο σημερινός μεγάλος Ναός. Οι εκκλησίες αυτές ήταν αφιερωμένες στον Άγιο Κωνσταντίνο και στους Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό. Η εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου όπου κτίστηκε από τον ηγεμόνα κατεδαφίστηκε μαζί με το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων για να κτιστεί ο σημερινός Ναός. Η κατεδάφιση αυτών των εκκλησιών επέφερε στο χωριό τότε πολλά δεινά όπως φτώχεια ασθένειες και θανάτους. Έκτοτε σταμάτησε σιγά-σιγά να αναβλύζει το αγίασμα του Αγίου.

Χέξασθε λοιπόν ταύτας και ως ευχής χάριν και αγάπης της ης έχομεν προς υμάς τα Πνευματικά τέκνα, και ως ψυχωφελείς υμάς. Δέξεσθε, και μιμήθητε όσον το δυνατόν τας αυτών αρετάς, αυξήσατε την ευλάβεια ημών προς αυτούς, και πρωστρέχετε συνεχώς εις τον Θείο Ναό αυτών με τα προμίας, δέεσθε αυτών μετά κατανύξεως, πανηγυρίζετε την αυτών μνήμη.
Η μνήμη του Αγίου Κωνσταντίνου του Αλαμάνου καθώς και των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού εορτάζεται τη 1 Ιουλίου.

Πρεσβείες του Αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Κωνσταντίνου ελέησον και σώσον ημάς αμήν.

Ο ιερός ναός του Αγίου Κωνσταντίνου Ορμήδειας, κτίστηκε το 1901. Τα εγκαίνια του ναού τελέστηκαν από τον τότε τοποτηρητή του αρχιεπισκοπικού θρόνου Αρχιεπίσκοπον Λεόντιον την έκτην Οκτωβρίου 1935. Παλαιότερα στον χώρο όπου κτίστηκε ο μεγαλοπρεπής ναός τούτος υπήρχαν δύο εκκλησίες οι οποίες ήταν μία του Αγίου Κωνσταντίνου και η άλλη των Αγίων Αναργύρων. Η εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου όπως μας την περιγράφει ο ιστορικός χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς, χρονολογείτε γύρο στον 11ον με 12ον αιώνα τον οποίον τον περιγράφει ως περικαλλήν ναό. Μέσα στην εκκλησίαν αυτήν όπου βρισκόταν ο τάφος του Αγίου Κωνσταντίνου σύμφωνα πάντοτε με τον Λεόντιο Μαχαιρά, ήταν προσκυνηματικός. Σήμερα δυστυχώς δεν υπάρχει πρόσβαση στον τάφον διότι έχει κτιστεί η εκκλησία στο μέρος αυτό. Η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων υπολογίζετε να κτίστηκε τέλος του 18ου αιώνα με αρχές του 19ου. Δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία για τον ανέγερση του ναού τούτου αλλά μαρτυρίες από τους χωριανούς και από κάποια εικόνα των Αγίων Αναργύρων του 19ου αιώνα.

Επιμέλεια: Πρεσβύτερος
Παπα Σέργιος Σεργίδης

Ο Άγιος Αλέξανδρος επίσκοπος Αμαθούντος - Saint Alexander Βishop of Amathus

2012-01-06T10:27:00.000-08:00

Ο Κύπριος άγιος Αλέξανδρος ήταν επίσκοπος Αμαθούντος και έζησε κατά το τελευταίο τέταρτο του 8ού αιώνα. Στα 787 πήρε μέρος μαζί με άλλους Κυπρίους ιεράρχες στην Ζ' Οικουμενική σύνοδο στη Νίκαια, η οποία αποκατέστησε την τιμή των ιερών εικόνων. Είναι ο δεύτερος επίσκοπος Αμαθούντος της εποχής των αραβικών επιδρομών (648 -964/4 μ.Χ.) του οποίου γνωρίζουμε το όνομα (ο πρώτος είναι ο Ιωάννης, μετά το 654 μ.Χ), παρά τα κενά των πηγών, ο Άγιος Αλέξανδρος αναφέρεται στα Πρακτικά της συνόδου, Mansi concil XII, 994 - 995.

Ο Άγιος Αλέξανδρος επίσκοπος Αμαθούντος αγνοείται από τους συναξαριστές και η μνήμη του δεν εορτάζεται.

Cypriot Saint Alexander was Bishop of Amathus and lived during the last quarter of the 8th century. In 787 he took part along with other Cypriot bishops at the Seventh Ecumenical Synod in Nice, which restored the honour of holy icons. He is the second bishop of Amathus of the era of the Arab raids (648 -964 /4 AD) whose name we know (the first is John, after 654 AD), despite the shortcomings of the sources, Saint Alexander is mentioned in the records of the Synod, Mansi concil XII, 994 - 995.

Saint Alexander bishop of Amathus does not have a Synaxarium and his memory is not celebrated.

Ζαχαρίας ο Χανεντές: Κλασική Ανατολική Μουσική από την Πόλη του 18ου Αιώνα - Zakharya Khandedeh: Classical Eastern Music from Constantinople of the 18th Century

2012-01-05T03:48:00.000-08:00

Ζαχαρίας Χανεντές, συνθέτης του 18ου αιώνα. Η ερμηνευτική προσέγγιση βασίστηκε στο κατ' εξοχήν ησυχαστικό ήθος των συνθέσεών του όπως αυτό επιβίωσε στις παραδόσεις του βυζαντινού μέλους, της οθωμανικής και της περσικής μουσικής, μέσα από τις οποίες αναπτύσσεται όλο το έργο του. Ετσι, στις ηχογραφήσεις εκτός από το μουσικό σχήμα ΕΝ ΧΟΡΔΑΙΣ συμμετέχουν : ο τ. Αρχων Λαμπαδάριος της Μ.Χ.Ε. και πρωτοψάλτης του Ι.Ν. Αγ. Θεράποντος Θεσσαλονίκης Ελευθέριος Γεωργιάδης, οι κορυφαίοι Τούρκοι μουσικοί δρ. Σουλεϊμάν Εργκιουνέρ - νέϊ, διευθυντής της ορχήστρας της τουρκικής ραδιοφωνίας και καθηγητής στο Κονσερβατουάρ της Πόλης και οι σολίστ της τουρκικής ραδοφωνίας Μελιχάτ Γκιουλσές - τραγούδι, Νετζίπ Γκιουλσές - τραγούδι, Βαχίτ Αναντολού - μπεντίρ, Οζέρ Οζέλ - ταμπούρ. Τέλος οι εξαίρετοι Πέρσες μουσικοί Κιά Ταμπασσιάν - σετάρ και Ζιά Ταμπασσιάν - τουμπέκ & ντάφ. Την έκδοση συνοδεύουν κείμενα που αναφέρονται στο μουσικό περιβάλλον της εποχής, σε βιογραφικά στοιχεία του Ζαχαρία Χανεντέ, στον γενικό σχολιασμό του έργου του, καθώς και το κείμενο του καθηγητή βυζαντινής λογοτεχνίας και μεσαιωνικού πολιτισμού στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Byzantine Festival in London Αθανασίου Αγγέλου που αναφέρεται στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Ερευνα, τεκμηρίωση, καλλιτεχνική διεύθυνση : Κυριάκος Καλαϊτζίδης. Το μουσικό σχήμα ΕΝ ΧΟΡΔΑΙΣ είναι ένα εργαστήρι ήχων της καθ' ημάς Ανατολής με έδρα τη Θεσσαλονίκη και με κύριο άξονα αναζήτησης και δημιουργίας τις λόγιες και λαϊκές μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου. Από την ίδρυσή του (1993) συνδυάζοντας την έρευνα με τη ζωντανή μουσική πράξη έχει πλήθος συμμετοχών σε εκδηλώσεις πανηγυρικού χαρακτήρα και φεστιβάλ σ' όλη την Ελλάδα. όπως και σε πόλεις της Βαλκανικής, αλλά και της υπόλοιπης Ευρώπης.

Zakharya Khandedeh (Zaharya Hanende) - Great Composers of the Mediterranean. Zakharya Khanendeh, of Greek descent, renowned in his day for his rare vocal qualities, was also an 18th century composer of merit, whose works illustrate the musical wealth of multicultural Istanbul. Recorded, with the participation of Persian and Turkish soloists, at Thessaloniki, Mondreal, Istanbul and live at Athens Concert Hall. Artistic Direction: K. Kalaitzides, Texts: prof. A. Aggelou, K. Kalaitzides. “En Chordais” 1912, Thessaloniki 2001 / Kalan Music 344, Istanbul 2004.

ΤΙΤΛΟΣ - TITLE

01. ΝΕΪ - ΜΠΕΣΤΕΝΙΓΚΙΑΡ ΤΑΞΙΜΙ
02. ΜΠΕΣΤΕΝΙΓΚΙΑΡ ΠΕΣΡΕΦΙ

03. ΒΙΟΛΙ - ΡΑΣΤ ΤΑΞΙΜΙ

04. ΡΑΣΤ ΜΠΕΣΤΕ

05. ΚΑΝΟΝΑΚΙ - ΧΟΥΣΕΪΝΙ ΤΑΞΙΜΙ

06. ΧΟΥΣΕΪΝΙ ΜΠΕΣΤΕ

07. ΣΕΤΑΡ - ΧΙΤΖΑΖ ΤΑΞΙΜΙ

08. ΧΙΤΖΑΖ ΜΠΕΣΤΕ

09. ΤΑΜΠΟΥΡ - ΟΥΖΑΛ ΤΑΞΙΜΙ

10. ΟΥΖΑΛ ΓΙΟΥΡΟΥΚ ΣΕΜΑΪ

11. ΟΥΤΙ - ΧΟΥΣΕΪΝΙ ΤΑΞΙΜΙ

12. ΧΟΥΣΕΪΝΙ ΑΓΙΡ ΣΕΜΑΪ

13. ΣΑΜΠΑ ΣΑΖ ΣΕΜΑΪ

14. ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΝ ΔΟΞΑΝ

15. ΟΙ ΤΗΣ ΧΑΛΔΑΙΑΣ ΚΑΜΙΝΟΥ

ΛΗΨΗ ΕΔΩ - DOWNLOAD HERE

Μόνο για δοκιμή. Αν σας αρέσει αγοράστε το - Only for testing. If you lile it, buy it.

Πριγκίπισσα Ζήνα Κάνθερ ντε Τύρας: Η ξεχασμένη μεγάλη ευεργέτιδα της Κύπρου και του Ελληνικού Έθνους

2012-01-02T13:45:00.000-08:00

Μια ζωή, που μοιάζει με παραμύθι... Ένα κορίτσι από πάμφτωχη οικογένεια, καταλήγει στα καμπαρέ, παντρεύεται ένα εκατομμυριούχο και τελικά αποκτά τον τίτλο της πριγκίπισσας! Η «Μεγάλη Επίσημη» του Γρηγόρη Μπιθικώτση, η Πριγκίπισσα Ζήνα Κάνθερ ντε Τύρας, είναι ένας μύθος που σήμερα ζει απομονωμένη στην έπαυλή της στην περιοχή Λικαβητού στη Λευκωσία. Όσο κι αν προσπάθησα, δεν κατάφερα να την προσεγγίσω. Η σύγχρονη σταχτοπούτα ζει συντροφιά με τη μοναξιά της.

«Μια γυναίκα φεύγει, μια σωστή κυρία, τα βήματα της σβήνουν μια θλιβερή ιστορία» της τραγουδούσε τη δεκαετία του εξήντα ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και της φιλούσε το χέρι. Η «θλιβερή ιστορία» της Ζήνα Κάνθερ ξεκίνησε στο χωριό Τάλα της Πάφου, «όπου αμυγδαλιές, λεμονιές, πορτοκαλιές, βερικοκιές, συκιές, απλώνονταν παντού. Απέραντοι αμπελώνες και δημητριακά. Λουλούδια μοσχοβολούσαν στις αυλές. Επίγειος παράδεισος το χωριό μου». Έτσι το περιγράφει στο βιβλίο της όπου παρουσιάζεται με δύο πρόσωπα, τη σημερινή Πριγκίπισσα που δέχεται την εξομολόγηση μιας χωριατοπούλας που είναι στην ουσία η δικιά της ζωή.

«Μέσα σε τούτο τον παράδεισο είδα το φως του κόσμου. Δεν πρόλαβα να νιώσω τις ομορφιές του και με κατέκλυσε μια απίθανα απέραντη και απερίγραπτη δυστυχία. Καταποντίστηκα στην αγκαλιά της και τα πάντα σκεπάστηκαν με τα μαύρα χρώματα της απελπισίας. Τα πρώτα χρόνια της ζωής μου με γιομίζουν πάντα με θλιβερά συναισθήματα. Η δυστυχία βασίλευε στο σπίτι μου από τον πρώτο χρόνο που παντρεύτηκαν ο πατέρας και η μητέρα».

Μεγάλωσε με τους τσακωμούς των γωνιών, το ξυλοδαρμό τις απειλές, τους

εξευτελισμούς.

«Ήταν οι φιλενάδες που τις άλλαζε σαν τα πουκάμισα ο πατέρας. Όλες προσπαθούσαν να τον καλοπιάσουν, για να τον δέσουν πιο καλά και να τον χωρίσουν από την γυναίκα του. Η ζωή της μητέρας κατάντησε αβάστακτη. Ο πατέρας δεν περιοριζόταν στην γκρίνια και τις φωνές. Άρχισε να τη δέρνει με πραγματική μανία. Η μητέρα κυλιόταν στο χώμα καταματωμένη, με πληγές στο πρόσωπο, σ' όλο το κορμί. Ήταν τόσο σκληρός που έφθανε να τρίβει το πρόσωπό της κάτω στη γη μόνο και μόνο για να το παραμορφώσει». Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας είναι επώδυνες. Τις περιγράφει η ίδια: «Σε τούτο το περιβάλουν γεννήθηκα γύρω στο 1930. Ήμουν το στερνοπαίδι. Η μάνα ήταν σαράντα χρονών και όλα τα παιδιά είχαν φύγει απ' το σπίτι εκτός από την δεκαεπτάχρονη τότε αδελφή που έκανε όλες τις δουλειές του σπιτιού, είχε και την φροντίδα μου. Έτσι η μητέρα μπορούσε να δουλεύει έξω σκληρά όλη τη μέρα. Ψηνόταν στη ζέστη να καθαρίσει, να μαζέψει χαρούπια, να σκουπίσει αυλές, να κάνει ένα σωρό δουλειές. Δεν την φόβιζαν οι κατατρεγμοί, η κούραση, η πείνα, η δίψα, η σκληρότητα του πατέρα, η κακία του κόσμου. Τα 'παιρνε αψήφιστα. Περπατούσε μίλια ολόκληρα για να πάει δουλειά, διψούσε και δεν το 'λεγε. Πεινούσε και δεν ζήταγε βοήθεια από κανένα. Ο πατέρας ζητούσε διαζύγιο κι απειλούσε να την σκοτώσει».

Έφυγε η μάνα από το σπίτι για να εξασφαλίσει ένα κομμάτι φαΐ. Τα δυο παιδιά έμειναν απροστάτευτα με τον πατέρα.
«Από μικρή έμαθα να δουλεύω. Είναι αμέτρητες οι φορές που γύριζα θεονήστικη στο σπίτι, ξυπόλυτη και με ραγισμένη καρδιά. Είχα γίνει επτά χρονών και δεν είχα φορέσει ακόμη παπούτσια». Στο σχολείο πήγε μέχρι τη τετάρτη τάξη. «Κανείς δε μας αγαπούσε. Κανείς δεν μας πονούσε. Όλοι μας εκμεταλλεύονταν. Η θέση μας ήταν απελπιστική. Πέντε ολάκερα χρόνια δουλεύαμε σκληρά και πεινούσαμε. Πικρό ήταν το ψωμί που τρώγαμε. Αφόρητη η ζωή μας. Μέρα γλυκιά δεν χαρήκαμε. Μας πήρε η απελπισία. Τότε σκεφτήκαμε με τη μητέρα να κατεβούμε στη πόλη για να δουλέψουμε. Εκεί, θα 'χαμε, τουλάχιστο, σίγουρο το μεροκάματο και μια ζωή χωρίς το καθημερινό φαρμάκι της πείνας. Η κούραση δεν μας ένοιαζε. Πικρό είναι το ψωμί, πικρό το μεροκάματο.
Με χίλιους κόπους και βάσανα μαζέψαμε μερικά λεφτά για τη πρώτη εγκατάστασή μας και πήγαμε στη πόλη. Δεν ήταν και εκεί καλύτερα. Εργάστηκα εσωτερική σε μια οικογένεια. Δούλεψα ένα χρόνο χωρίς να πληρώνομαι».
Κατέληξε στη Λεμεσό. Για δυο χρόνια δούλεψε σε κλινική. Ήταν ευχαριστημένη από τη ζωή και τη δουλειά της. «Έβλεπα μ' εμπιστοσύνη το μέλλον. Ήμουν βέβαιη ότι είχαν τελειώσει τα βάσανα, πως δε θα ξανάπινα φαρμάκια, πως δε θα 'χα πια στεναχώριες και πίκρες. Κι όμως μια μέρα ζήτησα άδεια να πάω να δω τη μητέρα. Την είχα πεθυμήσει. Φεύγοντας από την κλινική είχα έντονο το προαίσθημα πως δεν θα ξαναγύριζα».

Πραγματικά. Γνώρισε ένα νέο 23 χρονών, τη ζήτησε από την μάνα της. Εκείνη στην αρχή αντέδρασε. Στο τέλος έδωσε την συγκατάθεσή της. «Το σπουδαίο είναι πως μόνο εμένα δεν είχαν ρωτήσει αν ήθελα το Λεύκο. Έτσι βιαστικά τα κουβέντιασαν, τα συμφώνησαν και μας αρραβώνιασαν. Εγώ τα 'χα χαμένα. Αποφάσισα όμως να υποταχτώ στο ριζικό μου και να μην αποδιώξω το Λεύκο. Ίσως, σκέφτηκα, να 'ναι καλύτερα έτσι κι αυτή η ξαφνική πρόταση να οδηγήσει σε μια ήσυχη κι' ευτυχισμένη ζωή. Μπορεί η μοίρα να 'θελε έτσι να με αποζημιώσει για τα δεινά που είχα υποστεί».

Η μοίρα όμως , της έπαιξε άσχημο παιχνίδι. Νοίκιασε ένα δωμάτιο με το Λεύκο και περίμενε με τα πρώτα λεφτά να στεφανωθούν. «Δεν είχα ονειροπολήσει ποτέ να γίνω ερωμένη. Ήθελα πάντα τον άντρα σαν σύζυγο. Ωστόσο, η μοίρα το θέλησε αλλιώς και από μερικά τυχαία γεγονότα έφτασα στη θέση εκείνη που κάθε άλλο παρά συμπαθείς μου ήταν. Δεν το συχωρούσα στον εαυτό μου. Τέσσερις πέντε μήνες μετά τη συμβίωση μας έμεινα έγκυος. Η μητέρα του με κανένα τρόπο δε με ήθελε για νύφη. Αυτός ο γάμος δεν θα γίνει ποτέ όσο ζω, μου 'πε». Και πράγματι αυτός ο γάμος δεν έγινε ποτέ. Μόνη γέννησε ένα γιο. Τον άφηνε σε μια γυναίκα όλη μέρα που δούλευε και τον μάζευε το βράδυ.

«Ύστερα από σαράντα μέρες, αναγκάστηκα να βρω άλλη γυναίκα. Η πρώτη έκλεβε το γάλα κι είχε το παιδί αφημένο στη τύχη του. Σε λίγους μήνες το βάφτισα Σωκράτη». το παιδί μεγάλωνε σε ξένα χέρια. Το έβλεπε μόνο μια ώρα το βράδυ όταν έφυγε από την δουλειά. Πέρασαν μήνες όταν γνώρισε τον Αλέξανδρο. Είχε φτάσει σε αδιέξοδο οικονομικό. «Έχω εγκαταλειφθεί από όλους. Δεν μπορώ να θρέψω το παιδί μου. Τα λεφτά που παίρνω δεν μου φτάνουν. Χρωστώ ενοίκια, χρωστώ στον μπακάλη. Δουλεύω σκληρά και δεν μου περισσεύει δεκάρα. Θέλω δυο ώρες πορεία κάθε μέρα για να πηγαίνω και να βλέπω το παιδί μου», του εξομολογήθηκε μια μέρα. Εκείνος τη βοήθησε. Της πλήρωσε τα χρέη. Η γυναίκα που της πρόσεχε το παιδί της ζήτησε να το υιοθετήσει. «Μ' είχαν πάρει τα δάκρυα για τη σκληρότητά της. Ύστερα σου λένε πως μόνο οι φτωχοί νιώθουν τον άνθρωπο. Αλίμονο! Ο Θεός να σε φυλάει να μην βρεθείς σαν την καλαμιά στον κάμπο και να σε δέρνουν όλοι οι άνεμοι. Έτσι και σε ρίξει η μοίρα σου στην αχαριστία των ανθρώπων, να μην περιμένεις ποτέ ούτε χάρη ούτε απολύτρωση. Πρέπει μόνο να φτιάξεις τη ζωή σου. Αν δεν μπορείς, αν δεν έχει όρεξη να παλέψεις, αν δεν είσαι δυνατός, τότε χάθηκες».

Μεγάλη ήταν η πικρά που πήρε από την οικογένειά της. Η μεγάλη της αδελφή της ζήτησε λεφτά για να παντρευτεί. Της τα έστειλε αμέσως. « Έκλαψα πολύ και πικράθηκα αφάνταστα όταν έμαθα ότι ο γάμος γίνηκε χωρίς να με καλέσουν. Πήγαν όλα τ' αδέλφια και μόνο εγώ έλειπα. Ούτε η μητέρα δεν με θυμήθηκε. Πόση αγνωμοσύνη Θεέ μου!»

Ερωτεύτηκε τον Αλέξανδρο. «Ήταν ένας έρωτας γεμάτος πάθος και φλόγα. Άξιζε κάθε πάθος και θυσία ο πανέμορφος εκείνος νέος. Με συγκλόνιζε. Μια άλλη θα ζούσε όσο μπορούσε πιο έντονα τη μοναδική τούτη περιπέτεια. Εγώ την έκανα πίκρα και οδυνηρή προσμονή». Και όταν μετά από χρόνια αποφάσισε να ενωθεί μαζί του με τα δεσμά του γάμου, της τον πήρε ο χάρος.

Μια πρόταση για δουλειά σε νυχτερινό κέντρο την έβαλε σε σκέψεις. «Όλη μέρα το βασάνιζα το μυαλό μου. Δεν ήξερα τί ακριβώς ήταν τα νυχτερινά κέντρα. Μου έκρυψαν την αλήθεια. Μου παράστησαν για παράδεισο μια ζωή που είναι κόλαση. Με ξεγέλασαν και πήρα την μεγάλη απόφαση. Το ντεμπούτο μου στη Λεμεσό έκανε μεγάλη εντύπωση. Είχα καταπληκτική επιτυχία. Το κέντρο δούλευε φουλ. Έμεινα εκεί για πολλούς μήνες. Κράτησα τη θέση μου και δεν έδωσα ποτέ αφορμή για παρεξήγηση. Με τριγύριζαν πολλοί και μάλιστα με υπομονή. Τους απομάκρυνα με ευγένεια. Γενική ήταν η ομολογία πως δεν ήμουν σαν τις άλλες κοπέλες των καμπαρέ».

Έκανε μαθήματα ρυθμικής και γυμναστικής πέντε ώρες την ημέρα. Η φήμη της είχε απλωθεί σ΄όλη την Κύπρο. Δούλεψε στη Λεμεσό, στη Λάρνακα, στη Λευκωσία. Συντηρούσε ένα γιο και μια μάνα. Όσο που την έφτανε ο μισθός. «Δεν έλειπαν από το κέντρο τα αρπακτικά όρνια. Πολλοί ήθελαν τη καρδιά και το κορμί μου. Με κερνούσαν και επέμεναν να πιω. Με ζητούσαν στο χορό, μ' έσφιγγαν και κολλούσαν πάνω μου. Στο τέλος μου κάνανε φανερά την πρότασή τους. Ήξερα ότι έπρεπε να κάνω υπομονή και να 'μαι ευγενική για να μην χάσω τη δουλειά μου. Δεν μοιάζεις με τις άλλες καλλιτέχνιδες των κέντρων αυτών μου έλεγαν. Είσαι κάτι το αφύσικο μέσα στη γεμάτη ανηθικότητα ατμόσφαιρά τους».

Μια καινούρια ζωή ξεκίνησε με τη γνωριμία της με το μέλλοντα σύζυγο. «Ήρθε ένα βράδυ σαν φωτεινός αερόλιθος να διαλύσει τα σκοτάδια, να ταράξει το τέλμα και να με γλυτώσει από την κόλαση. Έργο της Θείας πρόνοιας θεωρώ τον ερχομό του. Είχα αδειάσει όλο το ποτήρι της πίκρας χωρίς να βαρυγκωμήσω. Ο Θεός έκρινε πως αρκούσαν τα μαρτύριά μου. Πως ήταν καιρός να διαβώ τη «στενή πύλη το παραδείσου. Αυτός είναι που έστειλε το σωτήρα μου».
Τον γνώρισε στο κέντρο που δούλευε. «Γίναμε φίλοι. Πίναμε, τρώγαμε, με πήγαινε ως τη πόρτα του σπιτιού και μ' άφηνε». Κι όταν βρέθηκε μετά από ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα στο νοσοκομείο, βαριά τραυματισμένος , έτρεξα κοντά του. Τον βοήθησε να κόψει το ποτό. Ήταν αλκοολικός. Πέρασε αρκετός καιρός από τότε, όταν τη ζήτησε σε γάμο. Για μας δεν υπήρχε πια νύχτα. Ο ήλιος δεν θα βασίλευε ποτέ. Οι εφημερίδες έκαναν ανάγνωσμα τον γάμο μας. Έγραφαν για τη φτωχή σταχτοπούτα που πήρε ένα βαθύπλουτο.

Μιλούσαν για τυχερό γάμο. Τα διάβαζα κι έπεφτα από τα σύννεφα. Τίποτα δεν ήταν αλήθεια. Ποτέ δεν τον είχα ρωτήσει τί περιουσία είχε. Μου αρκούσε που ήταν καλός και ευγενικός άνθρωπος».
Το γαμήλιο ταξίδι έγινε στη Βηρυτό. «Τότε άρχισε να ξαναπίνει. Του μιλούσα, αλλά δε με άκουγε. Τον εκλιπαρούσα να μην καταστρέψει την υγεία του, αλλά του κακού. Έπινε ό,τι έβρισκε μπροστά του, μαζί με φάρμακα». Έτσι περνούσε τη ζωή της με το σύζυγο ολοένα και περισσότερο να βυθίζεται στο τέλμα του αλκοολισμού. «Μάταιες όλες μου οι προσπάθειες! Έβλεπα πως μέρα με τη μέρα έχανα τον άντρα μου. Πονούσα πολύ. Δεν είχα φανταστεί έτσι τον έγγαμο βίο».

Τρεις μήνες μετά το γάμο της πήρε αμερικάνικο διαβατήριο και από το δικηγόρο του άντρα της έμαθε πως ήταν ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Ήταν διοικητής μεταλλείων και πετρελαιοπηγών σε πολλά μέρη. Τα καθαρά κέρδη ήταν τεράστια. Όμως, τα προβλήματα του αλκοολισμού στιγμάτιζαν της ζωή της. Ο σύζυγος έκανε μήνες σε κλινικές του εξωτερικού. Έβγαινε με ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο. «Η ζωή μας περνούσε ήσυχη χωρίς επεισόδια. Συχνά πηγαίναμε στη Νέα Υόρκη για να δούμε κανένα θεατρικό έργο». Κι εκεί που όλα κυλούσαν ήσυχα, ερχόταν μια νέα κρίση αλκοολισμού. Πάλι κλινικές , και τρεχάματα.
«Αλλαγές σπιτιών, αλλαγές τόπων, ταξίδια, αεροπλάνα, σιδηρόδρομοι, νέοι άνθρωποι, νέοι ορίζοντες. Αλλά παντού, η ίδια ζωή και πάντοτε, η αγωνία μήπως ξαναρωστήσει κι αρχίσει πάλι το ποτό. «Ήμουν η σύζυγος μαζί και η νοσοκόμα που ξαγρυπνούσε στο πλευρό του. Ήμουν υποχρεωμένη να δέχομαι αδιαμαρτύρητα κάθε ιδιοτροπία του. Ήμουν αποφασισμένη για όλα και δεν παραπονέθηκα ποτέ. Καμιά άλλη δεν θα μπορούσε να κρατήσει τόσο πολύ». Όλο αυτό το χρόνο άρχισαν και τα προβλήματα με τους διαχειριστές της περιουσίας του. «Όσες φορές ήθελα να κάνω κάποιο φιλανθρωπικό έργο και επιχειρούσα να βοηθήσω κανένα δυστυχή έμπαιναν στη μέση. Αναγκαζόμουν να δίνω μάχη».

Παντρεύτηκε σε ηλικία τριάντα χρονών. Πέρασε δίπλα του χρόνια καθημερινής προσπάθειας και αγωνίας. «Ο εφιάλτης της κλινικής μας παρακολουθεί παντού. Ο προσωπικός γιατρός είναι ο καθημερινός επισκέπτης μας.Φάρμακα, χάπια, ενέσεις, προσοχή, παρακολούθηση. Εκείνος μου 'χε χαρίσει μια νέα ζωή. Μ' είχε σώσει από τη κόλαση και το άγχος της φτώχειας. Αλλά ταυτόχρονα μ' είχε ρίξει σε μια άλλη κόλαση και σ' ένα άλλο λαβύρινθο το ίδιο αδιέξοδο. Αυτή ήταν η ζωή μου. «Δεν έχει πλοίο, δεν έχει οδό» για μένα! Γεννήθηκα και θα μείνω για πάντα μια Πηνελόπη».

Έτσι σκιαγραφείται στο βιβλίο «Μια ζωή μέσα στον άνεμο». Το 1952 παντρεύτηκε τον Αμερικανό εκατομμυριούχο Κριστιάν Κάνθερ. Το 1967 απέκτησε, έπειτα από πνευματική υιοθεσία από τον Πρίγκιπα Παύλο Παλαιολόγο- Κριβέ τον τίτλο της Πριγκίπισσας ντε Τύρας.

Η φιλανθρωπική της δράση στην Κύπρο και στην Ελλάδα, όσο και σε χώρες του εξωτερικού ήταν τεράστια. Μεταξύ των έργων της περιλαμβάνονται η ανέγερση σχολείων, η οικονομική ενίσχυση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, νοσοκομείων, Δήμων και κοινοτήτων, το κτίσιμο εκκλησιών. Δαπάνησε εκατομμύρια λίρες. Χορήγησε σπίτια σε φτωχές οικογένειες και ορφανά, άνοιξε και συντήρησε τραπεζικούς λογαριασμούς στο όνομα νεαρών κοριτσιών, σπούδασε παιδιά, επιχορήγησε την κατασκευή αθλητικών σταδίων και σωματίων.

Δικαίως θεωρείται η μεγαλύτερη ίσως ευεργέτιδα της Κύπρου. Η πρωτοφανής φιλανθρωπική της δράση τιμήθηκε κατά καιρούς με διάφορες διακρίσεις, όπως ο σταυρός του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Μάρκου (Πατριαρχείο Αλεξανδρείας 1964), ο τίτλος του Ιππότη του Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου, ο τίτλος της γενικής Γραμματέας του Τάγματος του Αγίου Κωνσταντίνου. Της έχουν επιδοθεί χρυσά κλειδιά πόλεων της Ελλάδας και του εξωτερικού, έχει συναντηθεί με εξέχουσες πολιτικές και θρησκευτικές προσωπικότητες, όπως τον Πάπα Ιωάννη Παύλο, Πατριάρχες. Στενή ήταν η φιλία της με το Γρίβα και βοήθησε γενναιόδωρα στην ανέγερση του ιδρύματός του στην Αθήνα. Γνωστή και η δράση της στον απελευθερωτικό αγώνα του 55. Για την πολιτική της δραστηριότητα κατά καιρούς λέχθηκαν και γράφτηκαν πολλά.

Όσοι την γνώρισαν μιλούν για μια θερμή καρδιά γεμάτη καλοσύνη για τον άνθρωπο. Γι' αυτό κάποιο επιτήδειοι την εκμεταλλεύτηκαν. Όποιος ζητούσε βοήθεια την Πρόσφερε απλόχερα χωρίς διακρίσεις. «Κανείς» όμως σήμερα δεν τη θυμάται. Κάποιο παλιοί φίλοι στη Λεμεσό με το άκουσμα του ονόματός της νοστάλγησαν τις παλιές καλές εποχές. Τότε που έλαμπε με μεγαλοπρέπεια, που γινόντουσαν δεξιώσεις για χάρη της, που μιλούσε όλη η Κύπρος για τις φιλανθρωπίες και την ανθρωπιά της. Γι' αυτό και συχνά την πλήρωνε ακριβά σε επιτήδειους. Έδινε απλόχερα. Ήθελε να σκορπίζει χαρά. Ίσως αυτή τη χαρά που η ίδια τόσο πολύ στερήθηκε.

Όσες μέρες διάβαζα το βιβλίο της κι όσο μετέφερα τη ζωή της στο χαρτί νοερά σιγοτραγουδούσα «Ξύπνησα νύχτα και μες στη σκέψη μου άναψαν φώτα.Ήρθες κι εσύ έτσι απροσκάλεστη στου νου την πόρτα. Κοντά μου ήρθες, δειλά μου έδωσες τ άσπρο σου χέρι. Μεγάλη Επίσημη, που τόσα χρόνια ήσουν χαμένη...». Αυτή είναι η Πριγκίπισσα Ζήνα Κάνθερ ντε Τύρας «μια σωστή κυρία, τα βήματά της κρύβουν μια θλιβερή ιστορία».

Της Αντιγόνης Δρουσιώτου

Πηγή: Mηνιαίο περιοδικό "'Ομικρον" Μάρτιος 1997

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Παραδόσεις γύρω από το Κάστρο τ' Άϊ Λαρκού (Αγίου Ιλαρίωνος) της Κερύνειας

2011-12-30T09:21:00.000-08:00

Οι θησαυροί του

Είναι γνωστά όσα διαδίδονται για θησαυρούς σχετικά με παλαιά μνημεία. Στην Αμμόχωστο· στο ανατολικό μέρος προς το λιμάνι και μεσ' από το τείχος υπάρχει ένα άγαλμα λιονταριού ενετικής εποχής. Ο λαός λοιπόν πιστεύει πως εκεί ακριβώς που κοιτάζει το λιοντάρι, άμα σκάψει κανείς, θα βρει θησαυρό. Είναι, όμως, δύσκολο ν' ανακαλυφθεί ο θησαυρός γιατί δεν μπορεί κανείς να καθορίσει ακριβώς πού βλέπει το λιοντάρι. Επίσης στην Άχνα· έξω στο νότιο μέρος, εκεί που είναι μια μεταβυζαντινή εκκλησία η «Παναγία της Τρασσειάς (Τραχιάς)» πιστεύει ο κόσμος πως τρεις «σαϊθκιές (τρία κτυπήματα με βέλος)» μακριά από την εκκλησία υπάρχει θησαυρός κλπ. Έτσι και για το Κάστρο του Άϊ Λαρκού αναφέρεται η ακόλουθη παράδοση:
Μέσα στο κάστρο είναι μια πόρτα που ανοίγει τον καιρό που λαλεί (λέει) ο παπάς την Λαμπρή τον «Καλόν Λόγον» και που οδηγά σε μέρη τρισκότινα, που είναι μεγάλοι θησαυροί. Μια φορά κατά τύχη βρέθηκε ένας βοσκός την ώρα που άνοιξεν η πόρτα και μπήκε μέσα. Γέμισε τη βούρκα (δερμάτινο σακκί) του με πολύτιμα πράγματα και βγήκε, μα θυμήθηκε πως ξέχασε εκεί την ματσούκα (γλίτσα) του και γύρισε ξανά να την πάρει. Ο Καλός Λόγος, όμως, τελείωσε, η πόρτα έκλεισε μονάχη της κι' ο βοσκός σφαλώθηκε μέσα. Εκεί, προσμένοντας ο βοσκός τη μέρα της Λαμπρής που θ' άνοιγε πάλι η πόρτα, έτρωγε κάθε μέρα μια ρώγα ενός ροδιού, που βρέθηκε στη βούρκα του. Τον άλλο χρόνο την ώρα του Καλού Λόγου που άνοιξεν η πόρτα, ο βοσκός βρήκε μα, συνηθισμένος καθώς ήταν στο σκοτάδι, μόλις αντίκρυσε το πρωί το φως του ήλιου, πέθανε.

Το πάρσιμο του Κάστρου

Όταν πολιορκούσαν το κάστρο την τελευταία του φορά, η βασίλισσα ήταν στην αψηλότερη του κορφή κι' έγνεθε νήμα και καθώς είδε πως οι εχθροί κυρίεψαν το κάστρο κι' ανέβαιναν ολοένα κι' απάνω, κρημνίστηκε από κει και σκοτώθηκε.
Μια άλλη παραλλαγή της ίδιας παράδοσης λέγει: Οι εχθροί το πολιορκούσαν δυο χρόνια και δεν μπορούσαν να το κυριέψουν και στα στερνά μεταχειρίστηκαν δόλο. Ένας στρατιώτης φόρεσε γυναικεία φορεσιά, έβαλε στην κοιλιά ρούχα πολλά κι΄έκανε πως ήταν ετοιμόγεννη γυναίκα και παρακαλούσε κλαίγοντας να της ανοίξουν το κάστρο να μπει να γεννήσει. Μια από τις 101 δούλες την σπλαχνίστηκε και παρακάλεσε την αφέντισσα της την βασίλισσα να της ανοίξει γιατί ήταν κρίμα. η Βασίλισσα με τα πολλά της παρακάλια πείστηκε, μα, μόλις άνοιξεν η πόρτα, ώρμησαν όλοι οι εχθροί, που ήταν κρυμμένοι και πήραν το κάστρο. Η βασίλισσα κι' οι εκατό μία δούλες της κρημνίστηκαν και σκοτώθηκαν.

Το χτίσιμο του Κάστρου

Το κάστρο χτίστηκεν από μια πολύ όμορφη βασίλισσα, που για το χτίσιμό του είχε πολύ ασκέρι· λένε πως τα υλικά- άμμο, πέτρες, νερό κλπ- οι εργάτες τ' έδιναν χέρι με χέρι από τη θάλασσα κι' έφταναν ως την αψηλότερη κορυφή του κάστρου. μα η όμορφη βασίλισσα ήτανε πολύ σκληρή. Άμα το αποτελείωσε κι' ήρθεν η μέρα που θα πλήρωνε το μισθό, φώναζε ένα- ένα τους εργάτες στα υπόγεια να τους πληρώσει, αλλά αντί αυτού, είχε στρατιώτες ωπλισμένους και τους σκότωναν και τους πετούσαν απ' την άλλην μεριά του κάστρου. Τα κόκκαλά τους βρίσκονται στο δυτικό μέρος του κάστρου και μπορεί κάποιος να τα δει μέχρι και σήμερα γιατί κρατάνε από τότε.

Η βασίλισσα ζούσε αφέντρα στο κάστρο με τις εκατό μία δούλες της. Είχεν εκατό σπίτια κι' ένα ακόμα κρυφό, που είχε στη στολή της την «μαλαματένην», τα χρυσαφικά της, τους θησαυρούς της και μένει ως την σήμερον ακόμα κρυφό κι' άγνωστο στον κόσμο.

Στις 838.897 ο πληθυσμός της Κύπρου: Ένας στους πέντε πολίτες είναι ξένος

2011-12-29T14:14:00.000-08:00

Ο πληθυσμός της Κύπρου ανήλθε σε 838.897 άτομα την 1ην Οκτωβρίου 2011 σε σύγκριση με 689.565 στην προηγούμενη απογραφή το 2001, δηλαδή σημείωσε αύξηση 21,7% τα τελευταία 10 χρόνια, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού 2011, τα οποία ανακοίνωσε σε σημερινή δημοσιογραφική διάσκεψη η Στατιστική Υπηρεσία. Σημειώνεται ότι η επαρχία με τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση το 2011 σε σχέση με το 2001 είναι η Πάφος με ποσοστό αύξησης 33,0%, ακολουθεί η Λάρνακα με 24,4%, η Αμμόχωστος με 23,1%, η Λεμεσός με 19,6% και τέλος η Λευκωσία με 19,0%.

Μπορεί ο πληθυσμός της Κύπρου να αυξήθηκε κατά περίπου 22% από το 2001 μέχρι σήμερα, ωστόσο η αύξηση αυτή δεν αντικατοπτρίζει των αριθμό γεννήσεων των Κυπρίων. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της απογραφής του πληθυσμού που διενεργήθηκε τους προηγούμενους μήνες καταδεικνύουν δραματική μείωση στις γεννήσεις και αύξηση του αριθμού των ξένων υπηκόων που διαμένουν στο νησί. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ένας στους πέντε πολίτες είναι ξένος. Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα, στη συνολική αύξηση του πληθυσμού συνέβαλε και το αυξημένο ποσοστό των ξένων υπηκόων που ανέρχεται στο 21,4% του συνολικού πληθυσμού. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2001 ήταν 9,4%.
Σύμφωνα με την επεξεργασία των στοιχείων που προέκυψαν από τη στατιστική υπηρεσία προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι ο μέσο όρος των μελών της κυπριακής οικογένειας μειώθηκε δραματικά.
Συγκεκριμένα, από το 3,6% που ήταν το 2001, το μέσο μέγεθος νοικοκυριού έπεσε στο 2,76, δηλαδή από μια μητέρα, ένα πατέρα, ένα παιδί και ίσως άλλο ένα παιδί με τη γλώσσα της στατιστικής το 2001, σήμερα η μέση κυπριακή οικογένεια αριθμεί πατέρα, μητέρα και ίσως ένα παιδί. Επίσης, εξάγεται αβίαστα τα συμπέρασμα ότι αυξάνονται αυτοί που μένουν μόνοι, τόσο οι ηλικιωμένοι όσο και οι νέοι.
Παράλληλα, μειώνεται δραματικά το ποσοστό γονιμότητας που υποχρεωτικά οδηγεί στην υπογεννητικότητα.

Συνολικά έχουν καταγραφεί 179.547 ξένοι υπήκοοι. Από αυτούς 112.424 άτομα (62,6%) προέρχονται από χώρες της ΕΕ και οι υπόλοιποι 67.123 (37,4%) από τρίτες χώρες.
Ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων υπηκόων που έχει καταγραφεί προέρχεται από χώρες της ΕΕ, συγκεκριμένα, Ελλάδα με 31.044, Ηνωμένο Βασίλειο με 26.659, Ρουμανία με 24.376 και Βουλγαρία με 19.197.
Ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων υπηκόων από τρίτες χώρες προέρχεται κυρίως από Φιλιππίνες με 9.744, Ρωσία με 8.663, Σρι Λάνκα με 7.350 και Βιετνάμ με 7.102.
Η πρώτη επαρχία σε ξένους υπηκόους είναι η Πάφος με 34,9% και ακολουθούν η Λεμεσός με 20,6%, η Λάρνακα με 20,4%, η Αμμόχωστος 20,3% και η Λευκωσία με 18,9%.
Από τους 838.897 καταγεγραμμένους κατοίκους της ελεύθερης Κύπρου μόνο οι 659.35 είναι Κύπριοι πολίτες.

Το κατεχόμενο χωριό Βασίλι της περιφέρειας Καρπασίας

2011-12-29T03:13:00.000-08:00

Το Βασίλι είναι κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου, στη γεωγραφική περιφέρεια της Καρπασίας. Συνορεύει με τον Βαθύλακα στα ανατολικά, το Λεονάρισο στα δυτικά, την Άγιο Ανδρόνικο στα βόρεια και την Κώμα του Γιαλού στα νότια.
Για την ονομασία του χωριού υπάρχουν δύο εκδοχές. Σύμφωνα με τον Γ.Σ. Φραγκούδη, το χωριό ονομάζετο Άγιος Βασίλειος και είναι αφιερωμένο στον ομώνυμο Άγιο τον οποίο και η εκκλησία του χωριού τιμά. Η δεύτερη εκδοχή λέει ότι το χωριό έλαβε την ονομασία του από τον πρώτο οικιστή του που ονομαζόταν Βασίλης. Έτσι έλεγαν «πάμε στο σπίτι του Βασίλι» και αργότερα που γύρω από το σπίτι του κτίστηκαν και άλλα σπίτια και δημιουργήθηκε οικισμός και απέθανε ο πρώτος οικιστής, οι άνθρωποι έλεγαν «πάμε στο Βασίλι». Έχουμε πολλές περιπτώσεις που ο πρώτος οικιστής δίνει τ΄όνομά του στο χωριό και το αρσενικό όνομα του τρέπεται σε ουδέτερο για να δηλώσει τον τόπο που αυτός πρωτοκατοίκησε.
Σύμφωνα με τον ντε Μας Λατρί το Βασίλι υπήρξε φέουδο κατά τη Λουζινιανο- βενετική περίοδο και ανήκε στον Antonio de bon.
Το χωριό βρίσκεται σημειωμένο και σε χειρόγραφο της περιόδου της Βενετοκρατίας, ως Vasili, και περιλαμβάνεται μεταξύ των χωριών που ανήκαν διοικητικά στο διαμέρισμα της Καρπασίας. Σε χάρτη της περιόδου της Βενετοκρατίας σημειώνεται ως Suasili. Προφανώς πρόκειται για λάθος, όπου το γράμμα u αντικαθιστά το γράμμα v. Συνεπώς Svasili (=S. Vasili, άγιος Βασίλης). Τούτο λύνει και το ζήτημα της ονομασίας του χωριού, που αποδεικνύεται ότι έφερε το όνομα του αγίου Βασιλίου. Η ονομασία του χωριού είναι σαφώς αγιολογική, γι' αυτό και η ίδρυσή του πρέπει να τοποθετηθεί στα Βυζαντινά χρόνια.
Το Βασίλι βρίσκεται πολύ κοντά στο Λεονάρισσο γεγονός που οδήγησε κάποιους μελετητές να τα θεωρήσουν ως ένα και όχι δυο ξεχωριστά χωριά. Ο Τζέφρυ δεν βρήκε τίποτε το ενδιαφέρον στο χωριό με τα κατεσπαρμένα σπίτια του, όμως παρατήρησε πως η γειτνίασή του με το Λεονάρισο «κάνει τα δυο χωριά να εμφανίζονται ως ένα». Τα ίδια περίπου αναφέρει και ο Γ.Σ. Φραγκούδης ο οποίος όμως ονομάζει τον οικισμό Άγιο Βασίλειο: «Μιαν ώραν μετά ταύτα απαντώμεν το Λεονάρισσον, όπερ μετά του πλησίον Αγίου Βασιλείου αποτελεί σχεδόν μίαν και την αύτήν κώμην».

Στην περιοχή του χωριού υπάρχει αδιερεύνητος αρχαιολογικός χώρος που, σύμφωνα προς τις ενδείξεις και επιφανειακές παρατηρήσεις, εκτείνεται από το νότιο- νοτιοανατολικό άκρο του χωριού προς την κοιλάδα χαμηλότερα και προς τη θάλασσα. Στην τοποθεσία «Μαζερή», νοτιοανατολικά του χωριού, υπάρχουν υπόγειοι λαξευτοί τάφοι. Τάφοι υπάρχουν επίσης στα κράσπεδα του χωριού. Προφανώς στην περιοχή υπήρχε αρχαίος οικισμός που άκμασε σε διάφορες εποχές, από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τα Ελληνιστικά.
Στα νοτιοανατολικά του χωριού εκτείνεται μία από της ωραιότερες αμμώδεις παραλίες της Κύπρου, που είναι γνωστή ως «Λούματα» διότι σε παλαιότερες εποχές οι βοσκοί έλουζαν εκεί τα κοπάδια τους. Στους αμμόλοφους ευδοκιμούν τα κρίνα του γιαλού και άλλα είδη κυπριακής χλωρίδας.
Το χωριό γνώρισε πληθυσμιακή αύξηση μέχρι το 1946. Από τότε ξεκίνησε η σταδιακή μείωση. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

1881 183 κάτοικοι
1891 227 κάτοικοι
1901 277 κάτοικοι
1911 324 κάτοικοι
1921 336 κάτοικοι (308 Ελληνοκύπριοι και 28 Τουρκοκύπριοι)
1931 358 κάτοικοι (331 Ελληνοκύπριοι και 27 Τουρκοκύπριοι)
1946 471 κάτοικοι (421 Ελληνοκύπριοι και 50 Τουρκοκύπριοι)
1960 391 κάτοικοι (όλοι Ελληνοκύπριοι)
1973 362 κατοικοι (όλοι Ελληνοκύριοι)

Μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή τον Αύγουστο του 1974, στο χωριό παρέμειναν εγκλωβισμένοι οι περισσότεροι κάτοικοί του. Ο αριθμός τους ανερχόταν στους 260 τον Οκτώβριο του 1975. Το 1976 λειτούργησε για σύντομο διάστημα το δημοτικό σχολείο του γειτονικού Λεονάρισσου, όπου φοίτησαν και παιδιά εγκλωβισμένων από το Βασίλι. Οι κάτοικοι όμως του χωριού εκδιώκοταν με γοργό ρυθμό από τους εισβολείς και προφυγοποιούνταν στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου. Τον Αύγουστο του 1976 παρέμειναν μόνο 30 κάτοικοι του χωριού, ενώ μέχρι τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου εκδιώχθηκαν όλοι.
Στο χωριό κατοίκησαν Τουρκοκύπριοι και, κυρίως Τούρκοι έποικοι από τη Μικρά Ασία. Πρόσφατες πληροφορίες αναφέρουν ότι η εκκλησία του χωριού που είναι αφιερωμένη στον Άγιο Βασίλειο έχει μετατραπεί σε τζαμί. Οι Τούρκοι στην προσπάθειά τους να τουρκοποιήσουν όλα τα τοπωνύμια των κατεχομένων περιοχών της Κύπρου, μετονόμασαν και το Βασίλι σε Gelinçik που σημαίνει παπαρούνα.

Ο άης Βασίλης και τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα της Κύπρου

2011-12-26T03:06:00.000-08:00

Πλούσια είναι στην Κύπρο η λαογραφία η σχετική με τον καλό άγιο Βασίλη και πολλά είναι τα έθιμα τα σχετικά με τη γιορτή του που συμπίπτει με τη πρώτη μέρα του χρόνου. Το λήμμα αυτό εξετάζει ακριβώς τα έθιμα αυτά, που αρκετά είναι παγκύπρια, άλλα τοπικά ή με παραλλαγές από περιοχή σε περιοχή, που άλλα επιζούν μέχρι σήμερα κι άλλα έχουν εγκαταλειφθεί.

Την παραμονή της πρωτοχρονιάς οι γυναίκες κάνουν κόλλυβα. Στο Ριζοκάρπασο προσθέτουν σ' αυτά αμυγδαλόψιχα, σπυριά ροδιού, σταφίδες και σησάμι και τα λένε «βασιλούθκια». Πάνω σ' αυτά τοποθετούν τη βασιλόπιττα με ένα κερί αναμμένο. Η τελευταία ζυμώνεται την παραμονή των Χριστουγέννων μαζί με τ' άλλα Χριστόψωμα (γεννόπιττες). Η βασιλόπιττα είναι ένα μεγάλο ψωμί με σησάμι (ή χωρίς) κι ένα ζυμαρένιο σταυρό, μέσα της δε περιέχει ένα νόμισμα. Στο Ριζοκάρπασο ζύμωναν κι ένα ανθρωπόμορφο ψωμί που 'λεγαν «Βασίλη» και το κρεμούσαν με κόκκινη κορδέλα από την «καρελιά» (αλλού «ταπατζιά» και το φύλαγαν μέχρι την επόμενη χρονιά.

Τα πιο πάνω κόλλυβα είναι μέρος του δείπνου που ετοίμαζαν οι γυναίκες την παραμονή της πρωτοχρονιάς για τον άη Βασίλη. Σε μερικές περιοχές (Ανώγυρα Λεμεσού κ.α) τοποθετούν και κλωνάρια ελιάς κι ένα δοχείο με κρασί. Ακόμη συνηθιζόταν να τοποθετούν κοντά στο δείπνο και το πορτοφόλι του νοικοκύρη και μια «χτενιά» (τσατσάρα). Στη Κυθρέα η βασιλόπιττα ετοποθετείτο σ' ένα κόσκινο στο σέντε (χώρος φύλαξης των δημητριακών) του σπιτιού. Κοντά της τοποθετούσαν κι ένα καντήλι που άναβε όλη νύκτα. Ο άης Βασίλης που πιστεύεται ότι θα επισκεφτεί το σπίτι, θα δοκιμάσει το δείπνο που του ετοίμασαν, θα χτενίσει τα γένια του και θα ευλογίσει τα αγαθά του σπιτιού. Λίγα κόλλυβα ρίχνονται στις φάτνες των βοδιών (παλαιότερα μαζί με φύλλα ελιάς), τα δε βόδια πιστεύεται πως τότε μιλούν και λένε: Φάτε να φάμεν τζι' ένι που τους κόπους μας (υπάρχουν μικρές παραλλαγές της φράσης αυτής). Στο Ριζοκάρπασο ρίχνουν λίγα κόλλυβα στις στέγες των σπιτιών. Στην Πιτσιλιά βράζουν τα κόλλυβα κατά τα Κάλαντα των Φώτων.

Σε μερικά χωριά (ιδίως της Πάφου, όπως Γουδί κ.ά.) συνηθίζεται να ρίχνουν λίγο σιτάρι πάνω στο θυμάρι της στάμνας του νερού, την παραμονή. Με την υγρασία του νερού το σιτάρι βλαστά και λέγεται «Βασίλης» (σ' άλλες περιοχές Βασίλης λέγεται η Βασιλόπιττα). Στο Άγιο Δημήτριο Μαραθάσας το πρωί της Πρωτοχρονιάς συναγωνίζονται οι γυναίκες ποια θα πρωτοπάει στη βρύση με τη στάμνα της για να πάρει τα «κάλλη της βρύσης». Ρίχνουν πρώτα λίγο σιτάρι στη γούρνα και λίγο πάνω στο θυμάρι της στάμνας, που φέρει και ένα κλωνάρι ελιάς. Μετά νίβονται και λένε: Καλημέρα βρύση, δος μου που τα κάλλη σου, να σου δώσω που τα δικά μου. Σ' άλλες περιοχές φυτεύονται σιτάρι, κριθάρι, φακές κ.ά. σε πιάτο που περιέχει βρεγμένο με νερό βαμβάκι. Υπάρχει μαρτυρία ότι παλιότερα τοποθετούσαν σιτάρι σε καλάθι ή κοφίνι με κλαδιά ελιάς και το έβρεχαν καθημερινά ώστε να βγάζει ρίζες που λέγονταν «τ' άσπρα γένια του άη Βασίλη». Το φυτρωμένο σιτάρι στο πιάτο τοποθετείται μαζί με το δείπνο για να το ευλογήσει ο Άγιος κι αυτό. Την εικονική αυτή σπορά μερικοί την κάνουν γύρω στα Χριστούγεννα, άλλοι την Πρωτοχρονιά κι άλλοι του αγίου Σπυρίδωνα (12 Δεκεμβρίου). Του αγίου Αντωνίου (17 Ιανουαρίου) οι βλαστισμένοι σπόροι μεταφυτεύονται την ημέρα των Καλάντων, ενώ ραντίζονται ταυτόχρονα με αγιασμό, ενώ ο ιδιοκτήτης του αγρού, μαζί με όλους τους παρευρισκόμενους ψάλλει το εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε... Από την ανάπτυξη των σπόρων αυτών οι γεωργοί βγάζουν συμπεράσματα για τη βλάστηση και τη παραγωγή της χρονιάς.

Άλλο έθιμο, της νύκτας της παραμονής της Πρωτοχρονιάς. είναι η εμπυροσκοπία με φύλλα χλωρής ελιάς. Κάθονται γύρω από την αναμμένη «τσιμινιά» (τζάκι) και ρίχνουν πάνω στα κάρβουνα χλωρά φύλλα ελιάς (κάποτε τα σαλιώνουν) λέγοντας ταυτόχρονα διάφορες επικλήσεις στον άγιο Βασίλη για να φανερώσει αν τους αγαπά πρόσωπο που κατονομάζουν:

Άη Βασίλη βασιλιά

τζιαι πρωτολουτουρκίτη
επήες πέρα των περών
τζ' ηύρες την τύχην, των τυχών
ήυρε τζι' εμέν την τύχην μου
τζιαι πέτης πως την σσαιρετώ
τζιαι νάρτει πόψε να την δω
δείξε τζιαι φενέρωσε
για τούτην την δουλιάν
αν μ΄αγαπά (ο...η...)

Υπάρχουν πολλές παραλλαγές αυτής της επωδού.

Αν το φύλλο της ελιάς, αφού θερμανθεί, ανατραφεί με κρότο, τούτο είναι ένδειξη αγάπης εκείνου που ονομάστηκε προς το πρόσωπο που έριξε το φύλλο, ειδάλλως αγάπη δεν υπάρχει. Λίγα από τα κλωνάρια αυτά της ελιάς (που κόβονται μόλις ακουστεί η καμπάνα του εσπερινού) αναρτώνται σ΄ορισμένες περιοχές (Πάφος, Τηλλυρία, Μαραθάσα, Σολιά) στις πόρτες και τα παράθυρα των σπιτιών. Το ίδιο έθιμο είχαν κι οι Βυζαντινοί καθώς και οι Πόντιοι. Στη Πάφο κ.ά. κλωνάρια ελιάς τοποθετούνται πάνω στα χοιρινά κρέατα για να μην ουρήσουν εκεί οι Καλικάντζαροι.

Επειδή υπάρχει υπάρχει η λαϊκή αντίληψη ότι όπως θα περάσει η μέρα της πρωτοχρονιάς θα περάσει κι ολόκληρος ο χρόνος, οι Κύπριοι προσέχουν τη μέρα αυτή. Αν και είναι αργία, δουλεύουν λίγο για να 'χουν δουλειά ολόκληρο τον χρόνο. Δεν δανείζουν χρήματα τη μέρα αυτή, απεναντίας προσπαθούν να πάρουν. Οι άνδρες που παίζουν χαρτιά στα καφενεία προσπαθούν πολύ να κερδίσουν, κλπ.

Σχετικό με την πιο πάνω αντίληψη είναι και το ποδαρικό. Αυτός που πρώτος θα μπει στο σπίτι πρέπει να μπει με το δεξί πόδι (για να 'ρχονται όλα δεξιά) και να ' ναι και τυχερός. Σε μερικές περιοχές χτυπούσαν τα μεσάνυχτα οι καμπάνες, σημαίνοντας την άφιξη του νέου χρόνου. Ένα παιδί που εθεωρείτο τυχερό έκανε το ποδαρικό στα σπίτια, των οποίων οι ένοικοι το φίλευαν με γλυκό ή χρήματα, την «πουλουστρίνα». Στο Ριζοκάρπασο οι πόρτες παρέμεναν κλειστές κατά το υπόλοιπο της μέρας, για να μην μπει στο σπίτι κάποιος κακότυχος και φέρει την κακοτυχία.

Ένας τρόπος να βρεθεί ο τυχερός της χρονιάς είναι το κόψιμο της βασιλόπιττας, που την κόβει σε κομμάτια ο αρχηγός της οικογένειας και τα μοιράζει στους παρευρισκόμενους. Τυχερός είναι εκείνος που θα βρει το νόμισμα στο κομμάτι του. Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές του τρόπου που διανέμονται τα κομμάτια. της βασιλόπιττας. Συνήθως κόβεται πρώτα το κομμάτι του Χριστού, ύστερα εκείνο της Παναγίας, κι ακολουθούν εκείνα του άη Βασίλη, του φτωχού, του σπιτιού, του νοικοκύρη, της νοικοκυράς και των παιδιών, αρχίζοντας από το μεγαλύτερο. Άλλοι κόβουν κομμάτια για συγγενείς που απουσιάζουν. Στην Πιτσιλιά η βασιλόπιττα κόβεται τα Κάλαντα.

Σε μερικά μέρη πιστεύουν πως όποιος φταρνιστεί κατά την πρωτοχρονιά θα ζήσει και την επόμενη χρονιά. Στο Ριζοκάρπασο πάλι, συνήθιζαν να κρεμάζουν στα δοκάρια του σπιτιού ή της μάντρας μια «αβρόσσιλλα» (σκιλλοκρεμμύδα) και την άφηναν εκεί όλο το χρόνο. Πολλές φορές ξαναβλάσταινε κι έβγαζε φρέσκα φύλλα, συμβόλιζε δε τη θαλερότητα του σπιτιού.

Στην Κώμα του Γιαλού και στη Κώμη Κεπήρ συνήθιζαν να μαζεύουν διπλούς βολβούς σκιλλοκρεμμύδας και τους ρίχνουν την πρωτοχρονιά στις μάντρες για να γεννήσουν οι προβατίνες δίδυμα.

Αν έμπαινε στο σπίτι στο σπίτι σκύλος την πρωτοχρονιά, νομιζόταν κακός οιωνός. Αν έμπαινε βόδι, το αντίθετο.

Σε μερικά χωριά συνήθιζαν να παίρνουν την πρωτοχρονιά κόλλυβα στα νεκροταφεία κι ο παπάς μνημόνευε τους νεκρούς.

Υπάρχουν τέλος, και πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα που εισήλθαν στην κυπριακή ύπαιθρο από τις πόλεις, κυρίως μέσω των ιερέων, των δασκάλων και της χειρόγραφης παράδοσης. Τα Κάλαντα συνηθίζεται να τα τραγουδούν, με τη συνοδεία οργάνων και κυρίως βιολιού πολλές φορές, από σπίτι σε σπίτι. Οι ένοικοι του σπιτιού φιλεύουν εκείνους που τραγουδούν τα Κάλαντα είτε με χρήματα είτε με είδος, όπως γενόπιττα στο Ριζοκάρπασο.

Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές των πρωτοχρονιάτικων Καλάντων ή του Τραγουδιού του άη Βασίλη.

Από τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Η ιστορία του ασκητή: Κυπριακό παραμύθι

2011-12-21T13:58:00.000-08:00

Μιαν φοράν είσσεν έναν ασκητήν τζι' ενήστευκεν τρεις ημέρες τζιαι τρεις νύκτες τζι' επαρακάλεν τον Θεόν να του δείξει τα μυστήριά του. Στες τρεις ημέρες ήρτεν άγγελος πεμπάμενος που τον Θεόν τζι' αρώτησεν τον γιατί πηράζει τον Θεόν. Λαλεί του τζι' ο ασκητής «θέλω να μάθω τα μυστήρια του Θεού». «Αί» λαλεί του, «εν το ξέρεις πως τα μυστήρια του Θεού εν πολλά;». «Θέλω» λαλεί του ο ασκητής, «να δω την δικαιοκρισίαν του Θεού». «Καλάν» λαλεί του ο άγγελος, «έλα μετά μου». Έπκιασέν τον ο άγγελος τζι' επήρεν τον εις το σπίτιν νου* ππιντή*. Πρωτύττερις* όμως ο άγγελος εΐνην* άθθρωπος. Επήασιν εις στο σπίτι του ππιντή:

- Ώρα καλή σου
- Καλώς τους
- Εν έσσει νάκκο* τόπο να μείνουμεν τζ' εμείς οι ξένοι;
- Όϊ γυιέ μου, λαλεί τους, λάμνετε* στο καλόν τζι' εν έχω τζιαι πέρκιμον* εύρετε πούποτε* αλλού.
- Μα πού να πάμεν, λαλεί του ο άγγελος, έτο* αφούς ήρταμεν δαχαμαί* βαρ' μας εσού πούποτε να μείνουμε τζιαι κάμνεις ψυσσικόν*.
- Αί, λαλεί τους ο ππιντής, έτο τζειν' το σσελωνάρι* τζι' αν σας κάμνει μείνετε.
- Καλάν, γυιέ μου, λαλεί του ο άγγελος.
Εμείνασιν. Την νύχταν ο ππιντής εν τους εδοτζίμασεν* με ψουμίν, με φαείν, με ρούχα, με τόποτε. Μέσ' το σσελωνάριν είσσεν έναν τοίχον τζι΄ήταν χα - χα να ππέσει. Την νύχταν εσηκώστην ο άγγελος τζι΄εστερέωσέν τον καλά, να μεν δώκει κάτω. «Ά», λαλεί του ασκητή, «ό,τι θωρείς να μεν λαλείς τίποτε.
Που το πωρνόν εξημέρωσεν, εσηκώστησαν τζι' εφύαν. Επίασιν εις έναν άλλον χωρκόν. «Τωρά», λαλεί του, «εν να πάμεν εις στο σπίτιν νου πολλά πλούσιου, που' σει πολλά καλήν χνώμην*. Επήαν έσσω* του πλούσιου· όσσον τζι' είεν* τους τζιαι τζείνος τζι' η γεναίκα του εβουρήσαν* να τους καλωσορίσουν. «Ω τζιαι καλώς ορίσετε τζι' έσσει τζιαι σπίτι να μείνετε τζιαι να φάτε τζιαι να ξηποσταθήτε». Τέλος πάντων, να μεν τα πολλολοούμεν, περιποίησες πολλές. Την νύχταν εστρώσαν τους τζι' εππέσαν*. Άμαν τζι' ετζοιμήθησαν, εσηκώστην ο άγγελος, ήταν το μωρόν τους μέσ' την σούσα*, έπκιασέν το που τον λαιμόν τζι' έπνιξέν το. Ο ασκητής τωρά θωρεί τον.
Εσηκώστησαν που το πωρνόν τζι' εφύαν. Επήασιν εις έναν άλλον χωρκόν. Εμείνασιν έσσω νου πλούσιου πάλε. Ού! πλούσια τα ελέη σου· πάλ' εδώκαν τους τζιαι φαείν τζι' ο,τι άλλον εθέλαν. Την νύχτα που τζοιμήθησαν, ο ασκητής θωρεί τον άγγελον που σηκώννεται τζιαι πκιάννει έναν χανάππιν* γρουσόν που τους εδώκαν τζι' ήπκιαν τζί έδωκεν το στον αέραν*.
Εφύαν τζιαι που δαχαμαί. Επήαν ηύραν μιαν ελιάν μιάλην πολλά, που 'ταν κούφκιος ο κορμός της. Λαλεί του ο άγγελος του ασκητή· «έλα να σε χώσω δα μέσα τζι' εν να δεις πολλά πράματα». Έχωσεν τον ο άγγελος τζι' έφυεν. Ύστερα που λλίην* ώραν ήρτεν ένας βαθύπλουτος με το χτηνόν* του, έδησεν το χτηνόν του πα* στην ελιάν τζι' εκατέβηκεν · ήπκιεν νερόν που την βρύσην, που ταν τζαχαμαί τζι' αρκίνησεν να μετρά τα ριάλια*, πούσεν μεσ' στο σατσίν του για να δει πόσα παίρνει στο παναΰριν · τα ριάλια πόσσω* του έπκιασέν τα κουτουρού* τζι' έθελεν να δει τωρά πόσα έπκιασεν. Γιόν* τα μέτραν εξυππάστην* το χτηνόν του τζι' έκοψεν τζι' έππεσεν εις το βούρος*. Ο πλούσιος άμαν* τζι' είεν το χτηνόν του τζι' έκοψεν, άφηκεν τα ριάλια τζαχαμαί* τζι' έππεσεν εις στο βούρος τζιαι τζείνος για να το πκιάσει. Ύστερα που λλίην ώραν ήρτεν ένας άλλος, έπκιασεν το σατσίν με τα ριάλια τζι' επήεν μεσ' στ' όρος να μεν τον δουν. Επέρασεν κάμποση* ώρα τζι' ήρτεν ένας φτωχός κακορίζικος δκιακονιτής που τζαχαμαί τζι' άμαν τζιαι είεν την βρύσην τζιαι τον νοσσιόν* έκατσεν να ξηποσταθεί τζιαι να πκιει τζιαι λλίον νερόν. Ο πλούσιος έπκιασεν το χτηνόν του τζιαι επάαιννεν βουρητός εις στην ελιάν νάβρει τους ππαράες* του. Παρατηρά... εν θωρεί τίποτε. «Ρε πατσιόγερε*», λαλεί του, «είντα 'ν που τάκαμες τα ριάλια μου πούταν δαχαμαί;» -«τα ριάλια σου; ... εν εία τίποτε, γυιέ μου», λαλεί του, «'ετσι πράμαν εγιώ». -«Εν είες ρε βρομόγερε, ρε χτιτζιάρη, λαλεί του, «κανένας που δαχαμαί εν έρεξεν* τζιαι πκοιός είθεν να το πκιάσει;...». Ο γέρος πάλε είπεν του πως εν έπκιασεν έτσι πράματα, έβκαλεν τζι΄ο πλούσιος τον σσιπέττον* του τζι' εσκότωσέν τον τζι΄ έφυεν. «Ω», λαλεί ο ασκητής, «τούτ΄εν η δίκαιη κρίση του Θεού που μου 'πεν πως εν να μου δείξει!...». Ο ασκητής όσσον τζι' είπεν έτσι μέσα του, ίσσια θωρείς το μαντηλούϊν* που 'σσεν το νερόν μέσα τζι' έτρεξέν το ούλον. Γιατί εξήχασα να σας πω πως ο ασκητής ήταν δίκαιος τζι' εκράτεν νερόν μεσ' το μαντηλούϊν τζι' εν έστασσεν· ίσσια όσσον τζι' είεν τζι' έτρεξεν, εκατάλαβεν πως αμάρτησεν.

Ήρτεν ύστερα πάλε ο άγγελος τζιαι λαλεί του: «τωρά εν να σε πάρω να δεις τζιαι τον αμαρτωλόττερον άθθρωπον τζιαι τον δικαιόττερον. Εν να σταθείς τζαχαμαί τσείν* την πόρταν που 'ν να βκαίννει ο κόσμος τζιαι τζείνος που 'ν να βκει πρώτος εν ο αμαρτωλόττερος τζιαι τζείνος που 'ν να μπει την νύχταν τελευταίος εν ο δικαιόττερος».

Επήεν που το ξηφώτιν*, έκατσεν εις την πόρταν, θωρεί ο πρώτος άθθρωπος πούβκηκεν ήταν ένας ψαράς μ' έναν κοπελλούϊν, γυιόν του, τζι' επάαιννεν εις το ψάριν*. Επήεν εις το ψάριν ο ψαράς τζι' έριξεν την μισίνα* του να πκιάσει ψάριν. «Α, πατέρα», λαλεί του το κοπελούϊν «εν τα τζύμματα της θάλασσας τα πκοιο πολλά, όξα ο άμμος, όξα τ' άστρη τ' ουρανού;». -«όϊ, γειέ μου, λαλεί του ο ψαράς, «με* τα τζύμματα της θάλασσας εν τα πκοιο πολλά, με ο άμμος, με τ' άστρη τ' ουρανού. Η εσπλαχνία του Θεού εν η πκοιο πολλή!»

Την νύχταν ο ασκητής εκερτέραν* -εκαρτέραν να ρέξει* ο δικαιόττερος... ρέσσει ο ψαράς! «Ω», λαλεί ο ασκητής, «τζι' ο αμαρτωλόττερος τζι' ο δικαιόττερος άθθρωπος εν ο ίδιος!..» Ήρτεν ο άγγελος: «Αί» λαλεί του, «είες τζιαι τον αμαρτωλόν, είες τζιαι τον δίκαιον;» λαλεί του, «εν ημπόρεισα να καταλάβω· ο ίδιος ήταν που το πωρνόν αμαρτωλός τζι' ως την νύχταν εείνην δίκαιος;... μέσα σε μιαν ημέραν έσωσεν την ψυσσήν του;» -«Ναι», λαλεί του ο άγγελος, «γιατί είπεν του παιδκιού του πως μήτε* τα τζύμματα της θάλασσας εν τα πκοιο πολλά, μήτε ο άμμος, μήτε τ΄άστρη τ' ουρανού, παρά η εσπλαχνία του Θεού, τζιαι με τον λόον* του έσωσεν τη ψυσσήν του». -«Καλάν», λαλεί του, «τζιαι του ππιντή, που εν μας έδωκεν με να φάμεν, με να πκιούμεν, γιατί τούσασες* τον τοίχον του να μεν - ι- πέσσει;» -«Α» λαλεί του, «μεσ' τον τοίχον είσεν μιαν χώστραν* με ριάλια τζι' αν έππεφτεν ο τοίχος είθεν να τάβρει τζείνος ο ππιντής τζιαι να κάψει τον κόσμον· εστερέοσά τον τζι' εγιώ ώστι* να τάβρει κανένας καλός που την γενιάν του τζιαι κάμει καλόν». -«Αί τζείνου πάλε» λαλεί του ο ασκητής, «που μας έκαμεν τόσην περιοίησην είντα τούπνιξες το μωρόν του;» -«Ο άθθρωπος και τζείνος τζι' η γεκαίκα του εν καλά πλάσματα, μα τζείν' το μωρόν είθεν να ινεί* κακούργος τζιαι δολοφόνος τζιαι για χάρην του οι γονιοί του είθεν να χάσουν τζείν' τους μιστούς* όλους που τον Θεόν τζιαι για τούτον εσκότωσα το μωρόν τους για να γλιτώσω τη ζωή του αθώου πούταν να πάρει με τα σσέρκα* του τζιαι για να μείνουν οι μιστοί τους γονιούς του». -«Αί, τζιαι του άλλου που το γρουσόν το χανάππιν είντα τόδωκες εις τον αέραν;» -«Γιατί» λαλεί του, «τζι' οι δκυο, τζι' ο άντρας τζι' η γεναίκα εν καλής χνώμης, τζιαι μέσ' τζείν' το χανάππιν ήταν να βάλει η δούλα τους ψατζήν για να τους εσκοτώσει τζιαι να κλέψει τα ριάλια τους, για τούτον έδωκά το στον αέρα για να τους γλιτώσω που το κρίμαν της δούλας». -«Αί καλάν» λαλεί του ο ασκητής, «τζείνος ο πλούσιος είντα σκότωσεν τζείν' τον αθώον τον γέρον, αφούς εν ήταν τζείνος που έπκιασεν τα ριάλια του;» -«τα ριάλια του πλουσίου ήταν κλεμμένα που τον κόσμον που αδίκαν. Ο άθθρωπος που τ' ήβρεν τζιαι πήρεν τα, εκλέψαν του τζιαι τζείνου την περιουσίαν του τζιαι για τούτον έκλεψε τζιαι τζείνος του πλουσίου για να πκιορωθεί* το ρηθέν· τ' άδικα ουκ ευλογούνται. Το ίδιον τζιαι για τον γέρον που εσκότωσεν ο πλούσιος, αφούς τζείνος εσκότωσεν τους γονιούς του τζιαι τωρά εσκοτώθην τούτος για να πκιορωθεί το ρηθέν· μάχαιραν δώσεις μάχαιραν λάβεις».

Γλωσσάρι κυπριακής διαλέκτου

νου = ενός
ππιντής = φιλάργυρος
εΐνην = έγινε
πρωτύττερις = πιο πριν
νάκκο = λίγο
λάμνετε = πηγαίνετε
πέρκιμον = μακάρυ
πούποτε = κάπου
έτο = νά δες

δαχαμέ = εδώ πέρα

ψυσσικόν = κάτι που γίνεται ή δίνεται για τη σωτηρία της ψυχής
σσελωνάρι = αχυρόνας
εδοτζίμασεν = πρόσφερε (δοκίμασε να τους προσφέρει)
χνώμη = χαρακτήρας
έσσω = μέσα στο σπίτι (από το αρχαίο έσω)
όσσον = μόλις
είεν = είδεν
εβουρήσαν = έτρεξαν (από το αρχ. ουρίζω, φέρομαι με ούριον άνεμον.
εππέσαν = ξαπλώσαν
σούσα = κούνια
χανάππιν = είδος κυπέλλου
έδωκεν το στον αέρα = το πέταξε

λλίην = λίγην

χτηνόν = ζώο

πα = πάνω

ριάλια = χρήματα
πόσσω του = από το σπίτι του
κουτουρού = χωρίς μέτρηση, απερίσκεπτα
γιον = σαν
εξυππάστην = ξαφνιάστηκε, αιφνιδιάστηκε

έππεσεν εις το βούρος = τ' έβαλε στα πόδια

άμαν = όταν

τζιαχαμαί = εκεί

κάμποση = πολλή, αρκετή

νοσσιός = σκιά

ππαράες = λεφτά

πατσιόγερος = τρελόγερος

χτιτζιάρης, βρομισμένος, φθισικός

έρεξεν = πέρασε

σσιπέττος = ντουφέκι

μαντηλούϊν = μικρό μαντήλι

τσείν = σ' εκείνη

ξηφώτιν = χαραυγή

κοπελλούϊν = μικρό αγόρι

επάαιννεν εις το ψάριν = πήγαινε να ψαρέψει

μισίνα = πετονιά

όξα = ή

με = ούτε

εκαρτέραν = περίμενε

ρέξει = περάσει

μήτε = ούτε

λόος = λόγος

τούσασες = του έφταξες

χώστρα = κρύπτη

ώστι = μέχρι

ινεί = γίνει

μιστούς = ανταμοιβή

σσέρκα = χέρια

πκιορωθεί = εκπληρωθεί

Αρχάγγελος Ρόδου: Το χωριό όπου μιλούν κυπριακά και η κυπριακή εικόνα της Παναγίας της Τσαμπίκας

2011-12-17T07:57:00.000-08:00

Αρχάγγελος Ρόδου

Ο Αρχάγγελος έχει 7.000 κατοίκους πληθυσμό και είναι το μεγαλύτερο χωριό της Ρόδου. Βρίσκεται στη νότια πλευρά του νησιού σε απόσταση 28χλμ. από την πόλη της Ρόδου. Κτίστηκε τα μεσαιωνικά χρόνια σε μακρινή απόσταση από την παραλιακή θέση, για να προστατεύει τους κατοίκους από τις πειρατικές επιδρομές.
Χαρακτηριστικό των κατοίκων είναι η προσήλωσή τους στις παραδόσεις. Ακόμη και σήμερα που η περιοχή έχει αναπτυχθεί τουριστικά και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά θέρετρα της Ρόδου, οι κάτοικοι διατηρούν ζωντανά τα ήθη και έθιμα των προγόνων τους, χωρίς να επηρεάζονται από το μοντέρνο τρόπο ζωής.

Ο Αρχάγγελος είναι ένα συναρπαστικό χωριό. Έχει πολλές δικές του παραδόσεις, και δική του ξεχωριστή διάλεκτο, η οποία ξεχωρίζει από οπουδήποτε αλλού στο νησί! Οι κάτοικοι του Αρχαγγέλου είναι επίσης διαφορετικοί σε πολλούς τρόπους από τους ανθρώπους που θα βρείτε σε άλλα μέρη του νησιού. Και ο λόγος; Επειδή κατάγονται από την Κύπρο και έχουν φέρει μαζί τους τα κυπριακά ήθη και έθιμα, την κυπριακή νοοτροπία, αλλά προπάντων τη κυπριακή διάλεκτο την οποία έχουν διατηρήσει δια μέσου των αιώνων και την χρησιμοποιούν μέχρι και σήμερα. Όχι μόνο αυτό αλλά μάλιστα μιλούν ατόφια το παφίτικο κυπριακό ιδίωμα το οποίο χαρακτηρίζεται από τη τάση του να αφαιρεί φωνήεντα από τις λέξεις και τον τραχύ και βαρύ τρόπο ομιλίας.

Γι' αυτό το λόγο είναι πολύ πιθανό οι αρχικοί κάτοικοι του Αρχάγγελου να είναι μέτοικοι από την Πάφο αφού χρησιμοποιούν λέξεις και τρόπο ομιλίας που μόνο στην Πάφο ακούγονται.

Η διάλεκτος του Αρχαγγέλου ονομάζεται Αρχαγγελίτικα. Τα Αρχεγγελίτικα είναι ακριβώς όπως την κυπριακή διάλεκτο με το χαρακτηριστικό ιδίωμα της Πάφου μαζί με τοπικές λέξεις. Είναι πολύ εύκολα ένας Κύπριος να συνομιλήσει στα κυπριακά με τους Αρχαγγελίτες, και ακούγοντάς τους να μιλούν θα νομίζει ότι βρίσκεται σε κάποιο χωριό της Πάφου και όχι στην Ρόδο.

Πιο κάτω συμπεριλαμβάνουμε ένα κατάλογο από κυπριακές λέξεις που έχουν διατηρηθεί δια μέσου των αιώνων στον Αρχάγγελο και που χρησιμοποιούνται και μέχρι σήμερα.

Αρχαγγελίτικες κυπριακές λέξεις

αβανιά: συκοφαντία, κακολογία

αξαμώννω: μετρώ διαστάσεις
αρκάτζι: ρυάκι
αντζιά = οικιακά σκεύη
άγγρι το, αγκρίζω: δυσαρέσκεια, δυσαρεστώ
άγκωνας: αγκώνας του χεριού
αθέρα: λεπτό αιχμηρό ξυλαράκι
ατζία: μυτερή άκρη ξύλου αλλά και ψωμιού
αλλάβερσι: μακάρυ
αξανάστραφα: ανάποδα
άνηλιος: είδος σάυρας
άκκι πέττι: τέλος πάντων
βίλλα: αρσενικό μόριο, φαλλός
βολά: φορά
βαζάνι: μελιτζάνα
βούρα: τρέξε
βαβάτσινα: βατόμουρα
γαλουλίζω: περπατώ γέρνοντας μια δεξιά και μια αριστερα
γιαν: σαν
γιαρράς: πληγή
για λλόου μου: για μένα
δακκαμακιά: δαγκωματιά - μπουκιά
δαμάλι: νεογέννητο βόδι
δακκώ: δαγκώνω
δεμάτι : μεγάλη δέσμη σταχυών, χόρτων ή κλαδιών
δουκάνα/η: εργαλείο για τ'αλώνια, μεγάλο βαρύ ξυλο με πέτρες και σίδερα για να αλέθει τα στάχυα
δώμα: οροφή σπιτιού
εν τον κάμιω ζάφτι: δεν μπορώ να τον ελέγξω, δεν τον κουμαντάρω
έλα του νου σου: βάλε μυαλό
εμάλλιασεν η γλώσσα μου: επανέλαβα πολλές φορές το ίδιο πράγμα χωρίς αποτέλεσμα
ένα τσιγκρί (τσιμπί): πολύ λίγο
εποκότησε, εποφκάρτη: δεν τα κατάφερε, δεν τα πρόλαβε
ζέχνω: ζευγαρίζω,οργώνω
ζοντάκρα: τανάλια

ίλλα τζιαι καλά, ίλλα μου: σώνει και καλά
καμμώ: κλείνω τα μάτια μου
καλαδέρκια: τα παιδιά που οι γονείς του ενός είναι νονοί του άλλου
καννί: καλάμι
καπνίζω: θυμιατίζω
καμός: καημός
καντούνι: γωνιά
καπνιστήρι: το θυμιατό
κκέλης: φαλακρός
κορατζιάζω: διψώ υπερβολικά
κάχρι: μίσος
καρά(ο)λας: σαλιγκάρι
καρτσί: απέναντι
κάσκα: το κράνος
καταλυώ: τελειώνω
κόξα: μέση
κιλίκι: κατάντια
κερακκιά (τερατζιά): χαρουπιά
κλουθώ: ακολουθώ
κούννα: το κουκούτσι ενός καρπού
κωλοσύρνω: τραβώ
λακερντί: κουβέντα,συζήτηση
λαμπάζω: φοβάμαι, υποφέρω πολύ
λάς: ο λαός
λαψάνα: χόρτο (βρούβα)
λατσώνω τα ρούχα μου: γεμίζω με λάσπη τα ρούχα μου
μιλλέττι: σόι
μαρτί: αρνάκι εξημερωμένο που ακολουθεί αυτόν που το τρέφει
μητσίς: μικρός
μιάλος-η-ο: μεγάλος-η-ο
μίλλα: λίπος
μουλλώνω: σιωπώ
μούζη: καπνιά, μαυρίλα
μάχουμαι: προσπαθώ, πειράζω
μουσκοκαρκιά: γαρύφαλλο
μισίνα: πετονιά
ξανοίω: κοιτάζω με τρόπο τον άλλο για να βγάλει από το στόμα του κάτι που δεν θέλει να πει.
ξεροτηάνηση: τσιγαρισμένο κρεμμύδι σε μπόλικο λάδι
ξεροτήανο: τηγανίτα
ξεσκουλλώ: ξεσκεπάζω, σκίζω
ξυλιάζω - εξύλιασα: πάγωσα από το κρύο (έγινα ξύλο)
παστός: ο νυφικός θάλαμος στην Πάφο. Ονομάζεται μάνασσα στην υπόλοιπη Κύπρο
πασπατεύκω: ψάχνω στα τυφλά
πάντα: ή άκρη
πατατούκα: το παλτό, η κάπα
πατανία: κουβέρτα
ράστιν: κατά σύμπτωση
ρίφι: κατσικάκι
ρότσα: πέτρα
σαλαβατώ: μαστιγώνω, λέγω φράσεις που δεν γίνονται αντιληπτές
σαλα(ω)νώ: σείωμαι, σαλεύω, μετακινούμαι συνέχεια
σανία: ειδική ξύλινη σανίδα για τοποθέτηση ψωμιών πριν το φούρνο
σινί: ταψί
σφοτζελλώ: μουντζώνω
τανώ: τεντώνω, απλώνω, τείνω χείρα βοήθειας
τατάς: νονός
ττέλι: το μεταλλικό σύρμα, καλώδιο
τρουλλώνω: παραγεμίζω
τσαττώ: συναντώ κάποιον απρόσμενα. π.χ. ετσάτισσα πάνω του
Τσιμ(ι)νιά: τζάκι
φακούρα η: μεγάλο πανί με το οποίο περιτυλίγουν τα σπάργανα
φακκώ: κτυπώ, τρακάρω
χαβούζα: μεγάλη δεξαμενή
χαζίρικα: αγαθά μη δουλεμένα, χωρίς μόχθο
χωραήτης: απο τη χωρα δηλ την πόλη δηλ απο την Ρόδο ή Λευκωσία
χαμνός: χαλαρός, νερουλός
χάττιν: Αν έχεις χάττιν κάμε το. Μόνο με σουλτανικό διάταγμα μπορείς να το κάνεις
χαττάς: δυστύχημα από απροσεξία
χάσκω: χαζεύω
χασκιάζω: κάμνω το άλλο να μείνει με ανοικτό το στόμα σαν αποκοιμισμένος
χρουσόμηλο: βερύκοκο
χτιτζιό: η φθήση. Χτιτζιάζω από τη ζήλα μου. Χτιτζιάρης: φθησικός
ψατζί: φαρμάκι, δηλητήριο
ώρα καλή: κυπριακός χαιρετισμός

Όμως, ο Αρχάγγελος δεν συνδέεται με την Κύπρο μόνο με την καταγωγή των κατοίκων και τη διάλεκτό του. Προστάτης του χωριού είναι η Παναγία η Τσαμπίκα της οποίας η εικόνα έφθασε από την Μονή του Κύκκου με τον ακόλουθο θαυμαστό τρόπο:

Η εικόνα της Παναγίας της Τσαμπίκας βρισκόταν αρχικά στο Μοναστήρι της Παναγίας του Κύκκου (Κύπρος). Από την Κύπρο, με θαυματουργικό τρόπο, η εικόνα έφευγε και πήγαινε στο βουνό Ζαμβύκη του Αρχάγγελου της Ρόδου. Η απώλεια της εικόνας προκάλεσε αναστάτωση στους μοναχούς του Κύκκου που κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για να την εντοπίσουν.

Στο βουνό Ζαμβύκη η Παναγία κρύβεται από τα βλέμματα των Χριστιανών σε ένα κυπαρίσσι. Όμως πολύ ταπεινά και απλά φανερώνεται σε βοσκό που μένει στην απέναντι περιοχή της βρύσης του Αιμαχού (Γιεμαχιού). Ο βοσκός είδε το φως της Παναγίας αλλά αρχικά δεν έδωσε καμία σημασία. Το είδε και την επόμενη βραδιά. Όταν όμως το είδε και για τρίτη φορά αποφάσισε να ανεβεί στο απέναντι βουνό, για να δει από κοντά με τα μάτια του, τι ήταν αυτό το φως.
Όταν έφθασε στο ύψωμα ο βοσκός μαρμάρωσε στο θέαμα που είδε να προβάλλεται μπροστά του. Είδε την εικόνα της Παναγίας να φωτίζεται από ακοίμητο κανδήλι στο «κυπαρίσσι το αεράτο» (έτσι λέγεται το δέντρο που είχε σταθμεύσει η Μεσίτρια των ανθρώπων). Από το γεγονός αυτό πήρε η εικόνα και το όνομα της, αφού η λέξη «τσάμπα», στην τοπική διάλεκτο της Ρόδου σημαίνει σπίθα, φωτιά.

Αυτό το κυπαρίσσι σώζεται μέχρι σήμερα και στη ρίζα του υπάρχει μια τρύπα που σε πολύ τακτά χρονικά διαστήματα βγάζει ζεστό και κρύο αέρα.

Τελικά οι Κυκκώτες εντόπισαν την εικόνα στο νησί της Ρόδου και την μετέφεραν πίσω στην Κύπρο. Η εικόνα όμως και πάλι γύρισε πίσω στο βουνό της. Οι Κύπριοι όταν την ξαναέφεραν πίσω για να είναι σίγουροι ότι είναι η εικόνα τους, την έκαψαν λίγο από πίσω για να έχουν κάποιο σημάδι που θα την αναγνώριζαν πιο εύκολα. Η εικόνα όμως και για τρίτη φορά έρχεται στη νέα της κατοικία (το σημάδι σώζεται πολύ καθαρά μέχρι σήμερα).

Η εικόνα από τότε δεν έφυγε ποτέ από τη Ρόδο. Όταν ζητήθηκε να μεταφερθεί για προσκύνημα σε άλλα μέρη της Ελλάδος αυτή επέστρεψε και πάλι πίσω. Όταν το 2002 μ.Χ. κτίστηκε παρεκκλήσι προς τιμή της Παναγίας της Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό στην Κύπρο και οι κάτοικοι ζήτησαν να γίνει το εγκαίνιο του την 24η Ιουλίου, ο Μητροπολίτης Ρόδου, κ.κ. Κύριλλος, συνοδευόμενος από τρείς κληρικούς, έφερε την εικόνα στην Κύπρο, τέλεσε το εγκαίνιο του ναού και η εικόνα για πρώτη φορά έφυγε από τη θέση της για τρεις μέρες.

Το Μοναστήρι της Παναγίας της Τσαμπίκας, γιορτάζει το Γενέσιο της Θεοτόκου την 8η Σεπτεμβρίου και την Γ΄ Κυριακή των Νηστειών (Σταυροπροσκύνησης).

Το παρεκκλήσι της Παναγίας της Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό Νήσου στην Κύπρο

Θεέ μου, έλα στη θέση μου: Του Αθανάσιου Κατταδάκη

2011-12-13T07:43:00.000-08:00

Το πρόβλημα στις μέρες μας δεν είναι ποιος λόγος ταιριάζει στη μεγάλη γιορτή των Χριστουγέννων κι αν αυτός μπορεί να εκφράσει το ουσιαστικό νόημα του εκπληκτικού γεγονότος της ενανθρώπισης του Θείου λόγου. Το πρόβλημα είναι αν ο σημερινός άνθρωπος μπορεί να πιάσει το σήμα του.

Ασφαλώς ένας λόγος πανηγυρικός και μεγαλόπρεπος θα ήταν ό,τι πρέπει για τη μεγάλη γιορτή. Πιο πολύ θα ταίριαζε ο λυρικός τόνος του ποιητικού λόγου. Αλλά ποιο γλυκότονο «αλληλούια» μπορεί να σταθεί πλάι στο κοντάκιο «Η παρθένος σήμερον τον Υπερούσιον τίκτει » του Ρωμανού του Μελωδού;

Είναι, όμως, και ο λόγος της θεολογίας, λόγος με πολύ υψηλό νόημα, πολύ ταιριαστό για την περίπτωση. Τα Χριστούγεννα είναι ένα γεγονός έκτακτης θεολογικής απεραντοσύνης και αμείλικτης πρόσκλησης του νου για το πώς «ο αχώρητος εχωρήθη εν γαστρί». Γιατί η θεολογία μας πάει από την αρχή στην καρδιά του γεγονότος , όπου «ο Λόγος σαρξ εγένετο» (ευαγγελιστής Ιωάννης), «εαυτόν εκένωσεν μορφήν δούλου λάβων» (απόστολος Παύλος). Ο Θεός, δηλαδή, με ένα αβυσσαλέο άλμα αγάπης γίνεται άνθρωπος, για να ξαναφέρει τον άνθρωπο στην αρχική θεία αγαπητική προοπτική του.

Παράλληλα, ο Κύριλλος Αλεξανδρείας θα σηματοδοτήσει τα Χριστούγεννα ως «Χαμήλωμα του Υιού του Θεού», ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός θα τα πει «τρόπο οικονομικής συγκατάβασης του Θεού στα ανθρώπινα» και οι αεροπαγιτικές συγγραφές θα τα επισημάνουν ως έκφραση «συγκλονιστικής θείας φιλανθρωπίας». Η μυστική θεολογία κατόπιν, με τον Νικόλαο Καβάσιλα, θα τονίσει ότι τα Χριστούγεννα είναι από τα γεγονότα που ο άνθρωπος τα προσεγγίζει μόνο «εν σιγή». Όλα αυτά είναι τα κλειδιά της Θεολογίας. Το δυστύχημα, εδώ, είναι ότι από καιρό ο άνθρωπος δεν μπορεί να τα χειριστεί. Οι υπέροχες αυτές καταθέσεις μοιάζουν γρίφοι γι' αυτόν και η μεθοδευμένη παραπληροφόρηση στο θέμα αυτό φρόντισε να του τα βγάλει και από ξεπερασμένα έως μεσαιωνικά.

Τρεις δρόμοι για λόγο χριστουγεννιάτικο σχεδόν κλειστοί. Και το τραγικό που η εκκλησιαστική και θεολογική γλώσσα διαφεύγει συχνά στον δρόμο της σχολαστικής, της πληκτικής ηθικολογίας και εθιμολογίας. Καταλαβαίνει κανείς τί μπορεί να είναι τα τελευταία, αν τα προηγούμενα θεολογικά είναι στ' αυτιά του σημερινού ανθρώπου «χαλκός ήχων και κύμβαλον αλαλάζον».

Κι όμως. ο σημερινός άνθρωπος, ίσως ιδιαίτερα αυτός, και έχει ανάγκη να γευτεί το ουσιαστικό πνεύμα της εκπληκτικής αυτής θείας συγκατάβασης. Όσο κι αν φρόντισαν κάποιοι να του ψαλιδίσουν «της ψυχής του τα φτερά τα προτινά και τα μεγάλα». Θα έλεγα, μάλιστα, πως μόνος του δείχνει τον δρόμο από τον οποίο θέλει να προσεγγίσει το μέγιστο αυτό άθλημα της θείας φιλανθρωπίας. Τον ονομάζει απομυθοποίηση και τρομάζει τους θεολόγους. Πνιγμένοι, βλέπετε, σε έναν πατερικό βερμπαλισμό, διό και άγευστοι πετερικού βιώματος, ναρκωμένοι από λειτουργικές μυστικοπάθειες, σε μικροστεγανά αναπαλαιωτικής ορθοδοξίας, αδυνατούμε να επικοινωνήσουμε με τον κόσμο γύρο μας και υποψιαζόμαστε μόνο το αίτημά του. Απομυθοποιητικά θέλει να ακούσει ο σημερινός άνθρωπος για τα Χριστούγεννα, που σημαίνει απλά, «κενωτικά», πράγμα που πάει κατευθείαν στην καρδιά του κορυφαίου γεγονότος.

«Εαυτόν εκένωσεν μορφήν δούλου λάβων». Άδειασε τη θεία του ύπαρξη στην ασημαντότητα ενός νηπίου, αυτού που ύμνησαν οι άγγελοι, που προσκύνησαν οι ποιμένες και, ένα χρόνο αργότερα, οι μάγοι με τα δώρα. Το βλέπει καθαρά, όλα του το φωνάζουν, δεν είναι ένα τυχαίο παιδί, δεν είναι ένα οποιοδήποτε νήπιο. Του είναι τόσο καθαρά μέσα του όλα αυτά, που δεν νιώθει ότι του προσθέτουν τίποτε τα φτιασίδια της θεολογίας. Είναι και πιο πρακτικός, έκτακτα ρεαλιστής, συνειδητοποιεί ότι το μυστήριο αυτό είναι απύθμενο, κι όσο κι αν προσπαθεί κανείς, πέρα από την αρχή του δεν θα κατορθώσει να προχωρήσει.

Ζητεί, λοιπόν, κοινωνία νοήματος του ουσιαστικού πνεύματος αυτής της ιστορίας. Κι έρχεται εδώ ο άγιος Αχρίδος Θεοφύλακτος και του προτείνει απομυθοποιητικό, κενωτικό δρόμο. «Μένων ο ην, εγένετο ο ουκ ην». Έμεινε αυτό που ήταν- Θεός -και έγινε και αυτό που δεν ήταν- άνθρωπος. Εγκαινίασε έτσι άλλον τρόπο ύπαρξης. Έδειξε τη ζωή σαν δυναμική μετακίνησης στη θέση του άλλου. Μας είπε ότι η ζωή είναι ένας αδιάκοπος απεγκλωβισμός από τον ατομοκεντρισμό του εγώ και μια μετακίνηση στο αδελφικό εσύ, ότι η ζωή είναι μια αδιάκοπη πρόκληση αγαπητικής εξόδου.

Ένα τέτοιο χριστουγεννιάτικο σήμα και ποιος άνθρωπος δεν το καταλαβαίνει, και ποιος άνθρωπος, σήμερα, δεν το πιάνει. Μόνο που ο σημερινός άνθρωπος είναι πιο απαιτητικός. Δεν του φτάνει να βλέπει αυτό το σήμα σαρκούμενο μόνο από τον νηπιάσαντα Υιό του Θεού, τους απόστολους, τους μάρτυρες, τους πατέρες της Εκκλησίας, τους αγίους, τους ασκητές, τους νεομάρτυρες και τους άλλους της χρυσής αλυσίδας της ιστορίας της Εκκλησίας. Θέλει να το δει μορφοποιημένο και στη ζωή των σημερινών χριστιανών και προσέχει περισσότερο αυτούς που λέγουν τα μεγάλα λόγια για την Ορθοδοξία. Διερευνά να βρει αντικρίσματα μετακίνησης από το ατομοκεντρικό εγώ στο αδελφικό εσύ στην ζωή τους, αντικρίσματα αγαπητικής εξόδου στη δοκιμασία του άλλου, που το νήπιο της Βηθλεέμ, όταν μεγάλωσε, είπε ότι «αντιπροσωπεύει έναν από τους αδελφούς του τους ελάχιστους».

Πιάνει, λοιπόν, και ο σημερινός άνθρωπος το πνεύμα και το νόημα των Χριστουγέννων, αλλά και χρεώνει τους χριστιανούς, εμάς τους ορθοδόξους ιδιαίτερα, να του το δώσουμε μορφοποιημένο σε μια επίκαιρη δυναμική αγαπητικής εξόδου, όπως οι νεομάρτυρες, οι ασκητές, οι άγιοι, οι πατέρες της Εκκλησίας, οι μάρτυρες, οι αποστόλοι, ο Χριστός. Αυτός που «μένων ο ην, εγένετο ο ουκ ην». Ο Θεός που μετακινήθηκε στη θέση του ανθρώπου, για να δείξει στον άνθρωπο ότι η ζωή θα πει να κινείσαι αγαπητικά προς τον συνάνθρωπό σου, να μετακινείσαι στη θέση του.

Του Αθανάσιου Κατταδάκη

Από το περιοδικό «Θεός & Θρησκεία »

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Γιορτάζουμε και πάλι του Χριστού τη Γέννα

2011-12-12T15:27:00.000-08:00

Γιορτάζουμε και πάλι του Χριστού τη Γέννα. Τη γιορτή της Αγάπης, της θυσίας, της προσφοράς του Θεού προς τον άνθρωπο. Τη γιορτή που επαγγέλλεται την ειρήνη στον καθένα μας αλλά και σ' ολόκληρο τον κόσμο. Δεν εξαντλείται όμως η γιορτή σε υλικές και επιδερμικές εκδηλώσεις. Είναι πρώτιστα τα Χριστούγεννα βιωματικό γεγονός μεστό πολλών μηνυμάτων. Και σαν τέτοιο πρώτα μνημονεύομαι την αγάπη. Αγάπησε ο Θεός τον κόσμο και γι' αυτό ενανθρώπησε. Ταυτόχρονα έδειξε σε μας ο Υιός του Θεού συγκατάβαση άπειρη. Και ακόμη, ερχόμενος σε μας, μας χάρισε την ειρήνη. Έτσι η αγάπη, η συγκατάβαση και η ειρήνη έχουν την απαρχή τους την Βηθλεέμ.
Κι αυτά τα δώρα είναι που χρειάζεται ο σύγχρονος άνθρωπος για να απαλλαγεί από την καλπάζουσα ταλαιπωρία του. Και προπαντός ο ταραγμένος οικουμενικός άνθρωπος έχει την απόλυτη ανάγκη τους. Για να παύσει να αγωνιά και να νοιώθει ανασφαλής!

Αλήθεια, πόσο ήσυχος αισθάνεται και είναι ο σημερινός άνθρωπος; Ο κίνδυνος των ναρκωτικών απλώνεται σιγά σιγά με τη μορφή επιδημίας. Το έιτζ με σαρκασμό θριαμβεύει και αποδεκατίζει εκατομμύρια! Η τρομοκρατία με την ανεπίσημη επέλαση της τρίζει τα δόντια στους ένοικους του πλανήτη.

Οι πεινασμένοι μπορούν να κυκλώσουν ο ένας δίπλα στον άλλο τρεις φορές τη γη. Και το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι κάποιοι σκοτώνουν «στο όνομα του Θεού» και άλλοι διακηρύττουν ότι είναι εντεταλμένοι από τον «Θεό» για να αστυνομεύουν ή να καταδυναστεύουν τη γη και να επιβάλλουν την «ειρήνη», την ειρήνη του νεκροταφείου!

Κατά τα άλλα μιλούν αρμόδιοι και αναρμόδιοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για την ευημερία των λαών. Το τί μπορεί να γίνει είναι και προσιτό και νοητό. Το πόσο κατορθωτό όμως είναι, είναι άλλο θέμα! Πάντως η απάντηση και η λύση του δράματος είναι δεδομένη. Και αυτή είναι ο Χριστός, που διαχρονικά γεννάται για όλους και κάθε χρόνο καλούμαστε με τα Χριστούγεννα να προσεγγίσουμε το μυστήριο τούτο και να αλλάξομε τρόπο ζωής.

π. Π. Πίπης

Από το Ορθόδοξο πνευματικό έντυπο «Πνευματική Έπαλξη»

Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Βοήθεια προς τους αδελφούς μας Ελλαδίτες: Η Κύπρος στο πλευρό της Ελλάδας

2011-12-10T11:42:00.000-08:00

Η κατάσταση στην Ελλάδα, σε αρκετές περιπτώσεις, μόνο συγκλονιστική μπορεί να χαρακτηριστεί. Η Κύπρος βρίσκεται για άλλη μια φορά στο πλευρό της Ελλάδας για να προσφέρει όσα δύναται.
Η έκκληση των γιατρών του κόσμου για την Ελλάδα και τα όσα περιγράφει ο Α΄ Σύλλογος Εκπαιδευτικών Αθηνών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα, δεν άφησε ασυγκίνητους τους Κύπριους πολίτες.

Βοήθεια στους δυσπραγούντες Ελλαδίτες, οι οποίοι έχουν κυριολεκτικά γονατίσει από την οικονομική κρίση προσέφεραν το πρωί απλόχερα, Λαρνακείς και όχι μόνο. Δεκάδες κόσμου, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Κίνησης Πολιτών Λάρνακας, για δωρεά τροφίμων σ΄αυτούς που καθημερινά συνωστίζονται στα συσσίτια για ένα πιάτο φαί και στα παιδιά που λιποθυμούν από την πείνα στα σχολεία. Τα τρόφιμα που συγκεντρώθηκαν θα παραδοθούν στον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Ιερόνυμο, κατά την επίσκεψή του στο νησί μας στις 15 του μηνός.
Στη συνέχεια, θα γίνει διανομή σε άπορες οικογένειες και σε άπορα παιδιά στα σχολεία. Μέρος των τροφίμων θα διατεθούν για συσσίτια όπου πολλοί άστεγοι και άποροι προσέρχονται για γεύμα. Μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων θα οργανωθεί και άλλη αποστολή φορτίου τροφίμων. Όλοι μπορούμε να στείλουμε από κάτι μαζί με την αγάπη μας. Είδη που μπορούμε να στείλουμε: Μακαρόνια, όσπρια, ρύζι, αλεύρι, παιδικές τροφές, ζάχαρη, μπισκότα, παξιμάδια, γάλα σε κονσέρβες, δημητριακά.(ΟΧΙ ΧΡΗΜΑΤΑ). Τα τρόφιμα θα αποσταλούν στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: 99493161, 99676143, 99634537

ΚΙΝΗΣΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

Χριστουγεννιάτικα έθιμα της Κύπρου

2011-12-09T10:58:00.000-08:00

Οι γιορτές των Χριστουγέννων παραδοσιακά εορτάζονταν πολύ πιο απλά στον Ελληνορθόδοξο χριστιανικό κόσμο σε σύγκριση με τους χριστιανούς της Δύσης. Ο λόγος γι' αυτό ήταν ό,τι τα Χριστούγεννα για εμάς τους Ελληνορθόδοξους χριστιανούς ήταν μια κυρίως θρησκευτική και πνευματική εορτή παρά να είναι κοσμική. Τόσο το χριστουγεννιάτικο δέντρο, όσο και τα δώρα των Χριστουγέννων ήταν άγνωστα στην Κύπρο. Αντί αυτού, είχαμε δικά μας χριστουγεννιάτικα έθιμα.
Τις παραμονές των Χριστουγέννων όλες οι γυναίκες της Κύπρου ζύμωναν ψωμιά που τα ονόμαζαν «γεννόπιττες», τα πανελλήνια γνωστά χριστόψωμα . Ήταν στρογγυλά ψωμιά με σησάμι ή χωρίς που στη μέση είχαν ένα μεγάλο σταυρό, φτιαγμένο με λωρίδα από ζυμάρι, ενώ στα τέσσερα τμήματα που σχηματίζονταν από το σταυρό έφτιαχναν διάφορα σχέδια, με πιο συνηθισμένο τη φοινικιά.

Μέχρι πολύ πρόσφατα από το καλοκαίρι η κάθε οικογένεια στα χωριά της Κύπρου αγόραζε από ένα μικρό χοίρο τον οποίο έτρεφαν οι ίδιοι με βαλανίδια, τρεμίθια, αγριόχορτα, κριθάρι και νερό. Έτσι τα Χριστούγεννα ο χοίρος ήταν έτοιμος για σφαγή. 2-3 μέρες πριν τα Χριστούγεννα έσφαζαν τον χοίρο, τον καθάριζαν και τον έκοβαν σε κομμάτια. Άλλα κομμάτια τα έβαζαν στο κρασί, αφού πρώτα τους έβαζαν αλάτι, αρτισιά και κόλιανδρο. Με το χοιρινό αυτό κρέας κατασκεύαζαν ζαλατίνες, λούντζες, χοιρομέρια, παΐδες, τσιρίγκες και λουκάνικα. Αν ο καιρός ήταν βροχερός κρεμούσαν τα λουκάνικα και άλλα είδη ψιλά μέσα στην τσιμινιά (τζάκι) για να ψήνονται σιγά-σιγά, αν υπήρχε ηλιοφάνεια τα έβγαζαν έξω στον ήλιο. Για να μην τα πειράζουν οι καλικάντζαροι τους έβαζαν πάνω κλαδιά ελιάς.

Όλα τα μέρη του χοίρου, χρησιμοποιούνταν για την διατροφή της οικογένειας. τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Ότι έμενε τα έψηναν και τα φύλαγαν μέσα σε κούμνες (πήλινα δοχεία), μαζί με το λαρτί (λίπος), που έλειωνε με το ψήσιμο. Μ’ αυτό τον τρόπο, είχαν απόθεμα φαγητού για αρκετό καιρό. Τις τσιρίγκες τις έτρωγαν το καλοκαίρι στο θέρος ενώ το λίπος το χρησιμοποιούσαν για τηγάνισμα, αφού το λάδι ήταν ακριβό.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στην Κύπρο έφτιαχναν ένα ψωμί παρόμοιο με τη γεννόπιττα που ονόμαζαν «Βασίλης» και που στο οποίο τοποθετούσαν ένα νόμισμα. Έβαζαν μέσα σε μια μεγάλη τσιάρτα (κούπα) κόλλυβα και από πάνω τον «Βασίλη», μ' ένα κερί αναμμένο στο κέντρο του και τα τοποθετούσαν πάνω στο καλό τραπέζι του σπιτιού. Δίπλα τοποθετούσαν ένα μπουκάλι κρασί, ένα ποτήρι και το πορτοφόλι του νοικοκύρη καθώς και ένα κλαδί ελιάς. Πίστευαν ότι το βράδυ της παραμονής θα επισκεπτόταν το σπίτι τους ο Άγιος Βασίλης, θα έτρωγε, θα έπινε και θα ευλογούσε το πορτοφόλι του νοικοκύρη να είναι πάντα γεμάτο. Το δε ευλογημένο κλαδί ελιάς θα έφερνε ειρήνη στο σπίτι και θα απέτρεπε και τους καλικάντζαρους από το να πειράξουν τον «Βασίλη». Την επόμενη μέρα έπαιρναν τα κόλλυβα, που τα θεωρούσαν ευλογημένα και τάιζαν τα ζώα τους για να ευλογηθούν και αυτά. Τον «Βασίλη» τον έκοβαν το μεσημέρι στο τραπέζι και έπαιρναν όλα τα μέλη της οικογένειας από ένα κομμάτι. Αυτός που θα έβρισκε το νόμισμα ήταν το τυχερός της χρονιάς. Το βράδυ της παραμονής της πρωτοχρονιάς η οικογένεια έπαιζε το παιχνίδι της ελιάς. Έριχναν φρέσκα φύλλα ελιάς στη τσιμινιά (τζάκι), ρωτούσαν τον Άη- Βασίλη αν τους αγαπούσε το πρόσωπο που ονόμαζαν, κι αν το φύλλο πεταγόταν, αυτό σήμαινε πως τους αγαπούσε, αν όχι, δεν τους αγαπούσε.

Γαλένα: Τ' άγνωστα εορταστικά ψωμιά της Πάφου

2011-12-07T10:28:00.000-08:00

Τα γαλένα είναι εορταστικά ψωμιά της Κύπρου τα οποία παρασκευάζονται μόνο σε μερικά χωριά της πεδινής Πάφου, κυρίως στα χωριά Τρεμυθούσα, Έμπα, Χλώρακα, και Τάλα. Λόγο του ότι η παρασκευή τους συνηθίζεται σ' ένα πολύ μικρό γεωγραφικό χώρο, όχι μόνο τα γαλένα είναι άγνωστα στον ευρύ κόσμο, αλλά μάλιστα σήμερα τείνουν προς εξαφάνιση, αφού μόνο οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες των χωριών αυτών γνωρίζουν να τα παρασκευάζουν. Σήμερα συνηθίζουν να τα παρασκευάζουν κυρίως το Πάσχα αλλά στα παλιά χρόνια αν τους περίσσευε γάλα τα παρασκεύαζαν και τα Χριστούγεννα μαζί με τις γεννόπιτες, τις βασιλόπιτες και άλλα Χριστουγεννιάτικα ψωμιά.

Τα γαλένα πήραν το όνομά τους λόγο του ότι παρασκευάζονται με γάλα το οποίο συμπληρώνεται με ζάχαρη και φυτικό βούτυρο γι' αυτό το γαλένο ψωμί έχει μια γλυκιά γεύση η οποία μοιάζει λίγο με αυτή του τσουρεκού από το οποίο όμως απουσιάζουν τ' αυγά. Το γάλα πρέπει πάντοτε να είναι της κατσίκας επειδή δεν έχει τόσο πολύ πάχος και έτσι τα ψωμιά μπορούν να φουσκώσουν και να ψηλώσουν περισσότερο.

Συστατικά για την παρασκευή των γαλένων

2 κιλά αλεύρι
1/2 κιλό ζάχαρη
1 λίτρο γάλα κατσίκας
1 μικρό κουτί (700 γρ) βούτυρο, σπράϊ (φυτίνη)
2 μαγιές (αν δεν έχουμε προζύμι)
λίγο ροδόσταγμα
λίγο λάδι (ένα φλιτζανάκι ελληνικού καφέ)
λίγο κοπανισμένο μέχλεπι, μαστίχα Χίου, και τριμμένο μοσχοκάρυδο

Βάζουμε το αλεύρι σε μια μεγάλη λεκάνη. Προσθέτουμε το κοπανισμένο μέχλεπι, μαστίχα και μοσχοκάρυδο και μετά τη ζάχαρη. Βράζουμε ξεχωριστά το γάλα και το βούτυρο μέχρι να γίνουν χλιαρά. Προσθέτουμε στη λεκάνη πρώτα το βούτυρο και μετά το γάλα, τ' ανακατεύουμε μαζί καλά και μετά τα ζυμώνουμε μαζί με το λάδι, τη μαγιά, το ροδόσταγμα και το αλεύρι με τη ζάχαρη. Αφήνουμε τη ζύμη να φουσκώσει καλά και μετά πλάθουμε τα ψωμιά σε σχήμα κουμουλιάς (δακτυλιάς). Αν θέλουμε τα πασπαλίζουμε με σησάμι. Στη συνέχεια τα αφήνουμε να φουσκώσουν και μετά τα ψήνουμε στο φούρνο (αφού πρώτα τον ζεστάνουμε σε 180 βαθμούς) και για περίπου 40- 50 λεπτά.

5 Δεκεμβρίου 2011. Εορτή Αγ. Σάββα, Ι. Μ. Αγ. Σάββα Κάρονος, παρά την Τραχυπέδουλα, Πάφος

2011-12-05T09:28:00.000-08:00

Το νόημα ή «ανόμημα» των Χριστουγέννων

2011-12-02T08:08:00.000-08:00

Ο τίτλος δεν είναι καθόλου τυχαίος. Εκφράζει δύο καταστάσεις, οι οποίες όχι μόνο απέχουν μεταξύ τους, αλλά πολύ περισσότερο συγκρούονται. Πρόκειται για την εορτή των Χριστουγέννων και τον τρόπο εορτασμού της. Καταρχάς, τα Χριστούγεννα αναφέρονται σε ένα συγκεκριμένο γεγονός, τη Γέννηση του Χριστού. Κατά τη Γέννηση του Χριστού επιτελείται ένα «παράδοξο μυστήριο». Ο αχώρητος και απεριόριστος Θεός, αφού «εχωρήθη εν γαστρί» γεννάται ως άνθρωπος. Το πώς συντελέστηκε αυτό το γεγονός, είναι όντως μυστήριο και η λογική του ανθρώπου αδυνατεί να το συλλάβει και να το κατανοήσει. Εκείνο το οποίο μπορεί να κατανοήσει είναι το τί προκάλεσε τη σάρκωση του Θεού Λόγου.

Σύμφωνα με τη σύνολη παράδοση της Εκκλησίας μας, ο Θεός καταδέχθηκε να γίνει άνθρωπος «ίνα ημείς θεοποιηθώμεν» (Μέγας Αθανάσιος), για να γίνουμε, δηλαδή, εμείς θεοί. Πιο συγκεκριμένα, βλέποντας ο Θεός το ανθρώπινο γένος να είναι υπόδουλο στη φθορά και στον θάνατο, να αδυνατεί να απαλλαγεί από τη δύναμη της αμαρτίας και του διαβόλου, εφαρμόζει το προαιώνιο σχέδιο της Θείας Οικονομίας. Γίνεται άνθρωπος ο Θεός, αναλαμβάνει όλη την ανθρώπινη φύση και ενώνοντας την με τη θεϊκή, την καθαρίζει, το μεταμορφώνει και της χαρίζει όχι μόνο την τιμή και τη λαμπρότητα την οποία είχε στο παράδεισο, αλλά και τη δυνατότητα να προχωρήσει πιο ψηλά, να επιτύχει το «καθ' ομοίωσιν» και να θεωθεί κατά χάρη.
Η εορτή λοιπόν της Γέννησης του Χριστού έχει καθαρά σωτηριολογικό, πνευματικό, μυστηριακό και εκκλησιαστικό περιεχόμενο. Η χαρά και η «ευφροσύνη» που διακρίνει και δεσπόζει την εορτή έχει ακριβώς σχέση με αυτό το περιεχόμενο, με την ουσία της εορτής, με το άνοιγμα του Παραδείσου και το τέλος του θανάτου. Οι καρποί όμως της ενανθρώπησης του Θεού αποκτούν σημασία και ενέργεια, όταν ο ίδιος ο άνθρωπος ανταποκρίνεται με την όλη στάση και τρόπο ζωής του, όπως επίσης και με τον τρόπο εορτασμού των σωτήριων γεγονότων της Θείας Οικονομίας.

Ο εορτασμός είναι καθαρά εκκλησιαστικός. Νηστεία, προσευχή, ελεημοσύνη, εξομολόγηση και Θεία Κοινωνία είναι τα κυριότερα στοιχεία της προετοιμασίας, όπως τα ορίζει η Εκκλησία μας, το Σώμα του Χριστού και μέσα από την εμπειρία των Αγίων της. Μόνο έτσι ο άνθρωπος, όχι απλώς κατανοεί το μυστήριο, αλλά μπορεί ακόμα και να γευτεί τους καρπούς του.

Τί γίνεται όμως σήμερα; Πώς οι άνθρωποι στη πλειονότητά τους εορτάζουν τα Χριστούγεννα;

Είναι σχεδόν ξεκάθαρο, πώς ό,τι συμβαίνει σήμερα είναι καθαρά δυτικό-ευρωπαϊκό και εντελώς άσχετο με το ορθόδοξο και το αληθινό νόημα της εορτής, όπως το περιγράφουμε πιο πάνω. Δυστυχώς, ούτε λίγο, ούτε πολύ, από το σύγχρονο κοσμικό τρόπο εορτασμού των Χριστουγέννων απουσιάζει ο Χριστός και η ουσιαστική (εκκλησιαστική) σχέση μαζί του. Οι άνθρωποι κατά τις μέρες των εορτών τρέχουν πάνω κάτω, αγοράζουν, πουλούν, ξεφαντώνουν, τρώνε, πίνουν και σκορπούν, στολίζουν, διαφημίζουν, φωνάζουν, τραγουδούν, σπαταλούν, ασχολούνται με τους πάντες και τα πάντα εκτός με Αυτόν για χάρη του οποίου εορτάζουν.

Τα πράγματα γίνονται πιο τραγικά και εξευτελιστικά, όταν μέσα σε αυτή τη μανιώδη δίνη, οι άνθρωποι φτάνουν στο σημείο να αμαρτάνουν στο όνομα της Γέννησης του Χριστού. Το πλέον εκφραστικό παράδειγμα είναι αυτό της νύκτας της παραμονής της εορτής. Η παραμονή των Χριστουγέννων αντί να είναι μέρα ησυχίας, συγκέντρωσης, συστολής και προσευχής, μέρα δηλαδή πνευματικής προετοιμασίας, κατάντησε να είναι μέρα σκορπισμού του εαυτού μας, αδιάντροπου γλεντιού και διασκέδασης.

Έτσι, το ερώτημα για τον τίτλο περί «ανομήματος» των Χριστουγέννων αποδεικνύεται πέρα για πέρα δικαιολογημένο.

Φυσικά, πίσω από όλη αυτή την αλλοτριωτική μανία κρύβεται ο τόσο επιθυμητός εξευρωπαϊσμός μας, μέσω της μίμησης ξενόφερτων προτύπων. Πού να ξέραμε, όμως, πως στο βωμό αυτής της προσπάθειας θυσιάζουμε την αθωότητα κυρίως των νέων μας, την αξιοπρέπεια του λαού μας και προπαντός την σωτηρία της ψυχής μας.

Τα πιο πάνω δεν έχουν σκοπό να κατηγορήσουν ή να δικάσουν. Στόχο έχουν να προβληματίσουν και να ευαισθητοποιήσουν. Εκείνο που θέλουμε να τονίσουμε, είναι ότι τα Χριστούγεννα είναι μια κατεξοχήν εκκλησιαστική εορτή. Ο Χριστός δε γεννάται στις φάτνες των δρόμων και των καταστημάτων, αλλά στη φάτνη της ψυχής μας· φτάνει να κάνουμε ό,τι η Εκκλησία ορίζει. Σε μας λοιπόν, επαφίεται, αν θέλουμε να νοηματοδοτήσουμε πραγματικά ή ψεύτικα τα Χριστούγεννα.

Γιώργος Κυπριανού

Από το Ορθόδοξο πνευματικό έντυπο «Πνευματική Έπαλξη»

Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

Αρχείο Ελληνικής Μουσικής: Κάλαντα Δωδεκαημέρου - The Hellenic Music Archives: Greek Carols of the Twelve Days of Christmas

2011-11-27T08:41:00.000-08:00

Carols of Christmas Day

01 - Christmas, First Birth (Pelopponese)

02 - Forty Days And Forty Nights (Western Thrace)

03 - Good Day And Still Good Day (Aegina)

04 - Down In The Holy Land (Samos And Thrace)

05 - Good Evening, Lords (Crete)

06 - I'll Bid You Good Evening (Cyprus)

07 - For You, Lovely Maiden (Ikaria)

08 - Come Here, Good Neighbours (Epirus)

09 - Christmas, First Birth (Xanthi)

10 - God Without Beginning (Kotyora, Pontos)

11 - Don't You Hear, My Dove- (North Thrace)

12 - Strina (Southern Italy)

13 - Christ Was Born (Kerasounta)

14 - Carols, Grandma, Carols (Kozani)

15 - Today The Magi Come (Corfu)

16 - Christmas, First Birth (Western Macedonia)

17 - This Is The Day (Byzantine, Dodecanese)

18 - Christmas, First Birth (Propontis)

Carols of New Year's Day

19 - Saint Basil Is Coming (Thessaly And Macedonia)

20 - Good Even' Lords (Argostoli)
21 - Erourem (Kappadocia And Mytilene)

22 - First Carol (Pontus)

23 - It's New Year Again (Macedonia)

24 - Start Of The Month, Start Of The Year (Karpathos)

25 - A New Year, O My Brothers (Byzantine)

26 - St. Basil Is Coming (Thessaly)

27 - I Bid You Good Evening, Lord (Archangelos, Rhodes)

28 - First Of The Month And First Of The Year (Zakinthos)

Carols of Epiphany Day

29 - Good Day To You All, Brothers (Patmos)

30 - From The Desert The Baptist (Byzantine)

ΛΗΨΗ ΕΔΩ - DOWNLOAD HERE